โสมเกาหลีช่วยอะไร งานวิจัยเรื่องความเหนื่อยล้าว่าอย่างไร

คำตอบสั้น: โสมเกาหลีคือพืช *Panax ginseng* ที่มีสารกลุ่มจินเซนโนไซด์ งานวิจัยในคนมีหลายเรื่อง แต่ส่วนใหญ่เป็นงานเล็กและระยะสั้น ศูนย์สุขภาพแบบผสมผสานแห่งชาติสหรัฐ (NCCIH) สรุปว่าโสมเดี่ยวอาจมีผลเล็กน้อยต่อความเหนื่อยล้าทั่วไป แต่งานวิจัยไม่ได้ตรงกันทั้งหมด และงานในผู้ป่วยมะเร็งระยะลุกลามพบว่าโสมไม่ดีกว่ายาหลอก ส่วนเรื่องอื่น ๆ หลักฐานยังน้อย ผลข้างเคียงที่พบบ่อยคือนอนไม่หลับ

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •โสมเกาหลี โสมจีน โสมแดง และโสมขาว เป็นพืชชนิดเดียวกัน คือ *Panax ginseng* ต่างกันที่วิธีเตรียม
• •สารที่เชื่อว่าสำคัญชื่อ จินเซนโนไซด์ (ginsenosides)
• •เรื่องเหนื่อยล้า: งานทบทวนปี 2023 (19 งาน 2,413 คน) พบผลเล็กน้อยต่อความเหนื่อยล้าทั่วไป แต่งานแต่ละชิ้นให้ผลไม่ตรงกัน
• •งานในผู้ป่วยมะเร็งระยะลุกลาม 127 คน พบโสมไม่ดีกว่ายาหลอก
• •ขนาดในงานวิจัยอยู่ราววันละ 800–2,000 มก. ของสารสกัด และส่วนใหญ่ใช้ไม่เกิน 3 เดือน
• •ผู้ที่ใช้ยาเบาหวาน ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เป็นโรคภูมิต้านตนเอง ตั้งครรภ์ หรือจะผ่าตัด ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน

โสมเกาหลีคืออะไร ต่างจากโสมชนิดอื่นไหม

**โสมเกาหลีมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า *Panax ginseng*** NCCIH ระบุชื่อเรียกอื่นของพืชชนิดนี้ไว้หลายชื่อ ได้แก่ โสมเอเชีย โสมจีน โสมเกาหลี โสมแดง และโสมขาว ถิ่นกำเนิดอยู่ทางตะวันออกไกล ทั้งเกาหลี ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของจีน และไซบีเรียตะวันออก ส่วนที่ใช้มากคือราก

โสมอเมริกัน (*Panax quinquefolius*) และโสมไซบีเรียเป็นพืชคนละชนิด ผลการศึกษาของโสมชนิดหนึ่งจึงนำมาใช้แทนอีกชนิดไม่ได้ ความต่างของชื่อและชนิดอธิบายไว้ละเอียดใน โสมอเมริกันกับโสมเกาหลีต่างกันอย่างไร ส่วนเรื่องโสมแดงกับโสมขาวอ่านได้ที่ โสมแดงกับโสมขาวต่างกันอย่างไร

จินเซนโนไซด์คืออะไร

NCCIH ระบุว่าโสมเอเชียมีสารหลายชนิด และกลุ่มสารที่เชื่อว่าเป็นสารสำคัญเรียกว่าจินเซนโนไซด์ หรือพาแนกโซไซด์

บทความทบทวนในวารสารการดูแลแบบประคับประคองของสหรัฐระบุว่า มีการแยกจินเซนโนไซด์ได้มากกว่า 50 ชนิด และสารสกัดโสมอาจทำด้วยน้ำหรือแอลกอฮอล์ ผลคือ โสมแต่ละผลิตภัณฑ์มีสัดส่วนสารต่างกันได้มาก ขึ้นกับวิธีเตรียมและวิธีสกัด

นี่คือเหตุผลที่ผลงานวิจัยหนึ่งชิ้นไม่ได้บอกว่าโสมทุกยี่ห้อจะให้ผลเหมือนกัน เวลาอ่านฉลาก ให้ดูว่าระบุชนิดพืช รูปแบบ (ผงรากหรือสารสกัด) และปริมาณจินเซนโนไซด์หรือไม่

งานวิจัยในคนเรื่องความเหนื่อยล้าพบอะไร

หลายคนถามเรื่องโสมเพราะอยากหายเพลีย คำตอบตามหลักฐานคือ อาจมีผลเล็กน้อยในบางกลุ่ม แต่ไม่ชัดเจน และไม่ได้ผลในทุกคน

งานทบทวนรวม

NCCIH อ้างงานทบทวนปี 2023 ที่รวม 19 งาน ผู้เข้าร่วม 2,413 คน พบ 2 เรื่องหลัก

• •โสมเอเชียเดี่ยว ๆ อาจมีผลดีเล็กน้อยต่อความเหนื่อยล้าทั่วไป ที่ไม่ได้เกิดจากโรคเฉพาะ
• •ตำรับสมุนไพรที่มีโสมร่วมกับสมุนไพรอื่นบางสูตรอาจช่วยอาการเหนื่อยล้าเรื้อรัง แต่โสมเดี่ยวไม่พบผลนี้

NCCIH เขียนต่อท้ายไว้ชัดว่า งานวิจัยไม่ได้ตรงกันทั้งหมดเรื่องประโยชน์ของโสมต่อความเหนื่อยล้า

งานในผู้มีอาการเหนื่อยล้าไม่ทราบสาเหตุ

งานทดลองแบบสุ่ม (Kim 2013) ให้ผู้ที่มีอาการเหนื่อยล้าเรื้อรังไม่ทราบสาเหตุ 90 คน กินสารสกัดโสมวันละ 1 หรือ 2 กรัม นาน 4 สัปดาห์ เทียบกับยาหลอก ผลคือ

• •คะแนนความเหนื่อยล้ารวม ไม่ต่างจากยาหลอก
• •คะแนนความเหนื่อยด้านจิตใจดีขึ้นกว่ายาหลอก
• •คะแนนแบบมาตรวัดเส้นตรงดีขึ้นเฉพาะกลุ่มที่ได้วันละ 2 กรัม

งานในผู้ป่วยมะเร็งระยะลุกลาม

งานจากศูนย์มะเร็ง MD Anderson สหรัฐ (Yennurajalingam 2017) ให้ผู้ป่วยมะเร็งระยะลุกลาม 127 คน กินโสม 400 มก. วันละ 2 ครั้ง นาน 28 วัน ทั้งกลุ่มโสมและกลุ่มยาหลอกรู้สึกดีขึ้นพอ ๆ กัน โสมไม่ดีกว่ายาหลอก และผู้วิจัยสรุปว่าไม่มีเหตุผลที่จะแนะนำโสมสำหรับอาการเหนื่อยล้าจากมะเร็ง

ผลนี้สอนเรื่องสำคัญว่า ความรู้สึกดีขึ้นหลังกินอะไรบางอย่าง อาจเป็นผลของยาหลอกหรือการดำเนินโรคตามธรรมชาติ จึงต้องดูงานที่มีกลุ่มเปรียบเทียบ

สมาธิ ความจำ และไข้หวัดใหญ่ งานวิจัยว่าอย่างไร

สมาธิและความคิด: NCCIH ระบุว่างานจำนวนน้อยชี้ว่าโสมเอเชียอาจช่วยเรื่องการคิด สมาธิ และความเร็วในการตอบสนองในวัยกลางคน แต่ไม่พบในคนหนุ่มสาว ส่วนผลต่อความจำดูเหมือนขึ้นกับการใช้ร่วมกับแปะก๊วย ซึ่งงานยังน้อย

ไข้หวัดใหญ่: NCCIH ระบุว่ามีงานเบื้องต้นจำนวนน้อยมากที่ชี้ว่าสารสกัดโสมเอเชียอาจลดความเสี่ยงการเป็นไข้หวัดใหญ่ แต่ไม่ลดความรุนแรงหรือระยะเวลาของอาการ งานทดลองในเกาหลี 100 คน (Lee CS 2012) พบผู้ที่ป่วยทางเดินหายใจเฉียบพลันอย่างน้อย 1 ครั้งในกลุ่มโสมแดงน้อยกว่ากลุ่มยาหลอก (24.5% เทียบ 44.9%) แต่ระยะเวลาป่วยและคะแนนอาการไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ

การป้องกันไข้หวัดใหญ่ที่หน่วยงานสาธารณสุขแนะนำคือวัคซีน ไม่มีอาหารเสริมใดใช้แทนวัคซีนได้

เรื่องอื่น ๆ: NCCIH ระบุว่างานส่วนใหญ่พบว่าโสมเอเชียไม่ได้ช่วยสมรรถภาพทางกีฬา และเรื่องชะลอวัย หอบหืด หรือวิตกกังวล ยังไม่มีข้อมูลที่เชื่อถือได้พอจะบอกว่าช่วยหรือไม่

ผลที่ยังไม่ชัดหรือขัดแย้งกัน

NCCIH ระบุว่า งานวิจัยโสมเอเชียส่วนใหญ่มีผู้เข้าร่วมไม่ถึง 200 คน และใช้เวลาสั้นกว่า 3 เดือน ยังต้องการงานหลายศูนย์ที่ใหญ่และนานกว่านี้

เรื่องที่ผลยังไม่ตรงกัน เช่น

• •เบาหวาน: งานทบทวนปี 2022 (20 งาน 1,295 คน) พบค่าน้ำตาลขณะอดอาหารและไขมันบางตัวดีขึ้น แต่ NCCIH สรุปว่าหลักฐานเรื่องคุมน้ำตาลในผู้เป็นเบาหวานโดยรวมยังไม่ชัดและขัดกัน อ่านต่อที่ เบาหวานกินโสมได้ไหม
• •ความดัน: งานรวมให้ผลไม่ตรงกัน จึงสรุปไม่ได้ทั้งว่าลดหรือเพิ่ม อ่านต่อที่ ความดันสูงกินโสมได้ไหม
• •หวัดธรรมดา: งานทบทวนรวมที่มักถูกยกมา (Seida 2011) ทุกงานเป็นโสมอเมริกัน ไม่ใช่โสมเกาหลี จึงนำมาใช้กับโสมเกาหลีไม่ได้

ขนาดที่ใช้ในงานวิจัยเท่าไร

ขนาดในงานวิจัยในคนที่กล่าวถึงข้างต้น

• •งานเหนื่อยล้าไม่ทราบสาเหตุ: สารสกัดวันละ 1–2 กรัม (1,000–2,000 มก.)
• •งานผู้ป่วยมะเร็งระยะลุกลาม: วันละ 800 มก. (400 มก. วันละ 2 ครั้ง)
• •งานโสมแดงกับโรคทางเดินหายใจ: บทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาด

ชนิดสารสกัดในแต่ละงานต่างกัน จึงเทียบกันตรง ๆ ได้ไม่ทั้งหมด เวลาเห็นผลิตภัณฑ์โฆษณาด้วยผลงานวิจัย ให้ถามต่อเสมอว่าในผลิตภัณฑ์มีเท่าไร และเป็นสารสกัดแบบเดียวกับในงานวิจัยหรือไม่

ต้องกินนานแค่ไหนจึงเห็นผลในงานวิจัย

งานที่ยกมาใช้ระยะ 4 สัปดาห์ถึงราว 3 เดือน แต่ระยะเวลาในงานวิจัยไม่ใช่สัญญาว่าทุกคนจะรู้สึกต่าง เพราะแม้ในงานที่ใช้ขนาดสูง ผลรวมก็ยังไม่ต่างจากยาหลอกในบางงาน

ด้านความปลอดภัย NCCIH ระบุว่าการกินระยะสั้นไม่เกิน 6 เดือนในขนาดที่แนะนำดูปลอดภัยสำหรับคนส่วนใหญ่ แต่ยังมีคำถามเรื่องความปลอดภัยระยะยาว รายละเอียดเรื่องกินทุกวันอ่านได้ที่ กินโสมทุกวันดีไหม

ถ้าเหนื่อยง่ายทุกวัน ควรทำอะไรก่อนหาโสมมากิน

อ่อนเพลียเป็นอาการ ไม่ใช่โรค สาเหตุที่พบบ่อยมีทั้งโลหิตจาง ไทรอยด์ เบาหวาน ซึมเศร้า โรคการนอน และผลข้างเคียงของยา ซึ่งต้องตรวจหาและแก้ที่ต้นเหตุ

ถ้าเหนื่อยง่ายเวลาเดินหรือขึ้นบันได ใจสั่น หรือขาบวม ควรตรวจหัวใจ อ่านต่อที่ เหนื่อยง่าย หัวใจเต้นเร็ว เกิดจากอะไร

ใครไม่ควรกินโสม หรือต้องถามแพทย์ก่อน

ข้อมูลจาก NCCIH และศูนย์มะเร็งเมมโมเรียลสโลนเคทเทอริง (MSKCC) สหรัฐ

• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานกลุ่มซัลโฟนิลยูเรีย: MSKCC ระบุว่าโสมอาจเสริมฤทธิ์ลดน้ำตาล เสี่ยงน้ำตาลต่ำ
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน หรือยาต้านเกล็ดเลือด: งานวิจัยให้ผลขัดกัน แต่ NCCIH ระบุว่าโสมอาจรบกวนการแข็งตัวของเลือด ต้องแจ้งแพทย์
• •ผู้เป็นโรคภูมิต้านตนเอง: NCCIH ระบุว่าโสมอาจทำให้โรคแย่ลง
• •ผู้ใช้ยาต้านซึมเศร้ากลุ่ม MAOI: MSKCC รายงานอาการคล้ายแมเนีย
• •ผู้ที่นอนไม่หลับหรือใจสั่นง่าย: ผลข้างเคียงที่ MSKCC ระบุ ได้แก่ ปากแห้ง หัวใจเต้นเร็ว คลื่นไส้ ท้องเสีย นอนไม่หลับ และกระวนกระวาย
• •หญิงตั้งครรภ์ ให้นมบุตร และเด็ก: NCCIH ระบุว่าบางงานชี้ว่าอาจไม่ปลอดภัยในหญิงตั้งครรภ์ และผู้เชี่ยวชาญบางกลุ่มไม่แนะนำในทารก เด็ก และหญิงให้นมบุตร
• •ผู้ที่จะผ่าตัด: MSKCC แนะนำให้หยุดโสมอย่างน้อย 1 สัปดาห์ก่อนผ่าตัด

รายละเอียดผลข้างเคียงและยาที่ต้องระวังทั้งหมดอยู่ใน โสมผลข้างเคียงมีอะไร ใครห้ามกิน

อาการแบบไหนต้องรีบไปพบแพทย์

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •เจ็บแน่นหน้าอก หรือหายใจไม่ทัน
• •ใจสั่นรุนแรง หน้ามืด หรือเป็นลม
• •อาการน้ำตาลต่ำรุนแรง เช่น ซึม สับสน ปลุกไม่ค่อยตื่น ในผู้ที่ใช้ยาเบาหวาน
• •เลือดออกผิดปกติ เช่น อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ หรือเลือดออกไม่หยุด
• •หายใจลำบาก หน้าบวม ปากบวม หรือผื่นขึ้นทั่วตัวอย่างรวดเร็ว

ควรนัดพบแพทย์โดยไม่รอนาน ถ้าอ่อนเพลียนานหลายสัปดาห์โดยไม่ทราบสาเหตุ น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ มีไข้เรื้อรัง หรือตัวเหลืองตาเหลือง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. — NCCIH อ้างงานทบทวนปี 2023 (19 งาน 2,413 คน) ว่าโสมเดี่ยวอาจมีผลเล็กน้อยต่อความเหนื่อยล้าทั่วไป แต่งานวิจัยไม่ได้ตรงกันทั้งหมด งานในผู้มีอาการเหนื่อยล้าไม่ทราบสาเหตุใช้สารสกัดวันละ 1–2 กรัม และพบคะแนนความเหนื่อยรวมไม่ต่างจากยาหลอก ส่วนงานในผู้ป่วยมะเร็งระยะลุกลามใช้วันละ 800 มก. และพบว่าโสมไม่ดีกว่ายาหลอก ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่าขนาดในงานเหล่านี้ราว 16–40 เท่า ชนิดสารสกัดก็ต่างกัน และฉลากไม่ได้ระบุปริมาณจินเซนโนไซด์หรือว่าเป็นโสมแดงหรือโสมขาว

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้แก้อ่อนเพลีย เพิ่มพลังงาน หรือบำรุงร่างกายได้ และไม่ได้ใช้แทนการตรวจหาสาเหตุของอาการเหนื่อยล้า

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือจะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน มีรายงานเรื่องเลือดออกหรือค่าการแข็งตัวของเลือดเปลี่ยน ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาที่ต้องคุมระดับยาในเลือด เช่น ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ยาต้านไวรัสเอชไอวี: งานในคนพบว่าไพเพอรีน (สารในพริกไทยดำ) 20 มก. ทำให้ระดับยาบางชนิดสูงขึ้น ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณไพเพอรีน
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อนกินอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •ผู้ที่นอนไม่หลับ ใจสั่น เป็นโรคภูมิต้านตนเอง หรือใช้ยากลุ่ม MAOI: โสมมีข้อควรระวังในกลุ่มนี้
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที