กินโสมทุกวันดีไหม กินแล้วร้อนใน ควรกินตอนไหน ก่อนนอนได้ไหม

คำตอบสั้น: ศูนย์สุขภาพแบบผสมผสานแห่งชาติสหรัฐ (NCCIH) ระบุว่า การกินโสมเอเชียระยะสั้นไม่เกิน 6 เดือนในขนาดที่แนะนำดูปลอดภัยสำหรับคนส่วนใหญ่ แต่ยังมีคำถามเรื่องความปลอดภัยระยะยาว และงานวิจัยส่วนใหญ่ใช้เวลาสั้นกว่า 3 เดือน ผลข้างเคียงที่พบบ่อยคือนอนไม่หลับ จึงเป็นเหตุผลที่คนจำนวนมากเลี่ยงการกินช่วงเย็นหรือก่อนนอน ส่วนอาการ "ร้อนใน" เป็นคำในภาษาไทยที่ไม่ใช่ชื่อโรค อาการที่คนเรียกแบบนี้บางส่วนตรงกับผลข้างเคียงที่มีรายงาน เช่น ปากแห้ง ใจเต้นเร็ว

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •งานวิจัยโสมส่วนใหญ่ใช้เวลาไม่ถึง 3 เดือน ข้อมูลการกินต่อเนื่องหลายปียังมีน้อย
• •NCCIH: กินระยะสั้นไม่เกิน 6 เดือนในขนาดที่แนะนำดูปลอดภัยสำหรับคนส่วนใหญ่
• •ไม่พบงานวิจัยที่เปรียบเทียบว่ากินแบบมีช่วงพักดีกว่ากินต่อเนื่อง
• •นอนไม่หลับเป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อย ถ้านอนยากอยู่แล้วไม่ควรกินตอนเย็นหรือก่อนนอน
• •ไม่พบงานที่ทดสอบเรื่องกินพร้อมกาแฟหรือชาโดยตรง แต่ถ้ากินแล้วใจสั่นหรือนอนไม่หลับ ควรลดเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนและปรึกษาเภสัชกร
• •ตรวจฉลากทุกผลิตภัณฑ์ที่กินอยู่ว่ามีโสมซ้ำกันหรือไม่ เช่น เครื่องดื่มชูกำลัง ชาโสม และแคปซูล

งานวิจัยใช้โสมต่อเนื่องนานแค่ไหน

NCCIH ระบุว่า งานทดลองโสมเอเชียส่วนใหญ่มีผู้เข้าร่วมไม่ถึง 200 คน และใช้เวลาสั้นกว่า 3 เดือน ตัวอย่างงานที่มักถูกยกมา

• •งานเรื่องความเหนื่อยล้าไม่ทราบสาเหตุ (Kim 2013) ใช้ 4 สัปดาห์
• •งานในผู้ป่วยมะเร็งระยะลุกลาม (Yennurajalingam 2017) ใช้ 28 วัน
• •งานรวมเรื่องความดัน (Lee HW 2017) แยกวิเคราะห์ผลระยะสั้นและผลระยะยาว แต่ระยะยาวมีเพียง 2 งานที่ใช้คำนวณ

แปลว่า เรารู้ข้อมูลการกินแบบสัปดาห์ถึงเดือนมากกว่าการกินทุกวันเป็นปี ๆ ความปลอดภัยระยะยาวจึงยังเป็นคำถามที่เปิดอยู่

กินโสมทุกวันต้องพักไหม

คำแนะนำแบบ "กิน 2 เดือน พัก 2 สัปดาห์" ที่พบในสื่อทั่วไป ไม่พบงานวิจัยที่ทดสอบเปรียบเทียบในแหล่งที่เราตรวจ จึงไม่สามารถบอกตัวเลขรอบพักที่ถูกต้องได้

สิ่งที่ทำได้ตามหลักฐานคือ

• •ทบทวนทุก 2–3 เดือนว่ายังจำเป็นไหม ถ้ากินเพราะเพลีย แล้วยังเพลียอยู่ ควรหาสาเหตุกับแพทย์ ไม่ใช่กินต่อไปเรื่อย ๆ
• •ถ้าตั้งใจกินเกิน 6 เดือน ควรคุยกับแพทย์หรือเภสัชกร เพราะ NCCIH ระบุว่าข้อมูลระยะยาวยังมีคำถาม
• •ถ้ามีอาการผิดปกติระหว่างกิน เช่น นอนไม่หลับ ใจสั่น ให้หยุดและปรึกษาแพทย์

จดบันทึกอะไรระหว่างกิน

การจดสั้น ๆ ช่วยให้แพทย์และเภสัชกรตัดสินใจได้ง่ายขึ้นว่าควรกินต่อหรือไม่

• •วันที่เริ่มกิน ชื่อผลิตภัณฑ์ และปริมาณต่อวันตามฉลาก
• •คุณภาพการนอน เช่น หลับยากขึ้นไหม ตื่นกลางดึกบ่อยขึ้นไหม
• •อาการใจสั่น ปากแห้ง ท้องเสีย หรืออาการอื่นที่เกิดใหม่
• •ค่าน้ำตาลปลายนิ้วหรือค่าความดัน ถ้าเป็นเบาหวานหรือความดันสูงและวัดเองที่บ้านอยู่แล้ว
• •ยาใหม่ที่แพทย์เพิ่มระหว่างนั้น

กินโสมแล้วร้อนใน อธิบายได้อย่างไร

"ร้อนใน" เป็นคำในภาษาไทยและแนวคิดการแพทย์ดั้งเดิม ไม่ใช่ชื่อโรคในการแพทย์แผนปัจจุบัน คนแต่ละคนใช้คำนี้กับอาการต่างกัน เช่น ปากแห้ง คอแห้ง แผลในปาก ตัวร้อน หรือนอนไม่หลับ

ผลข้างเคียงของโสมเอเชียที่ศูนย์มะเร็งเมมโมเรียลสโลนเคทเทอริง (MSKCC) ระบุ ได้แก่ ปากแห้ง หัวใจเต้นเร็ว คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย นอนไม่หลับ และกระวนกระวาย อาการบางข้อตรงกับที่คนไทยเรียกว่าร้อนใน

ส่วน แผลในปาก ไม่อยู่ในรายการผลข้างเคียงของโสมใน NCCIH และ MSKCC ที่เราตรวจ ถ้าเป็นแผลในปากบ่อยหรือแผลไม่หาย ควรให้แพทย์หรือทันตแพทย์ตรวจหาสาเหตุอื่น

ถ้าเกิดอาการหลังเริ่มกินโสม แนวทางที่ปลอดภัยคือ หยุดก่อน ดูว่าอาการหายไหม แล้วแจ้งแพทย์หรือเภสัชกร ไม่ควรแก้ด้วยการกินสมุนไพรตัวอื่นเพิ่มเพื่อ "ถอนร้อน"

ควรกินโสมตอนไหน เช้าหรือเย็น

ไม่พบงานวิจัยที่เปรียบเทียบเวลากินโสมโดยตรงในแหล่งที่เราตรวจ ข้อมูลที่มีคือ NCCIH ระบุว่านอนไม่หลับเป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อย

เหตุผลเชิงปฏิบัติจึงเป็นดังนี้

• •คนที่นอนหลับยากอยู่แล้ว ผู้สูงอายุที่ตื่นกลางดึกบ่อย หรือคนที่ทำงานกะ ควรเลี่ยงการกินช่วงเย็นและก่อนนอน
• •ถ้ากินช่วงเช้าหรือกลางวันแล้วยังนอนไม่หลับ แสดงว่าอาจไม่เหมาะกับตัวเอง ควรหยุดและปรึกษาเภสัชกร
• •ถ้าฉลากผลิตภัณฑ์ระบุเวลาไว้ ให้ทำตามฉลาก ถ้าไม่ระบุ ให้ถามเภสัชกรว่าเหมาะกับยาที่กินอยู่ไหม

หลักการจัดเวลากินอาหารเสริมหลายตัวพร้อมยาประจำ อ่านได้ที่ กินอาหารเสริมตอนไหนดี ส่วนปัญหานอนไม่หลับในวัยกลางคนขึ้นไปอ่านได้ที่ นอนไม่หลับในวัย 50+

กินโสมก่อนนอนได้ไหม

ไม่แนะนำสำหรับคนส่วนใหญ่ เพราะผลข้างเคียงที่พบบ่อยของโสมคือนอนไม่หลับ และ MSKCC ระบุอาการหัวใจเต้นเร็วและกระวนกระวายด้วย

กรณีที่ต้องระวังมากเป็นพิเศษคือผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานกลุ่มซัลโฟนิลยูเรีย เพราะ MSKCC ระบุว่าโสมอาจเสริมฤทธิ์ลดน้ำตาล ถ้าน้ำตาลต่ำตอนกลางคืนขณะหลับ อาจไม่รู้ตัว อ่านอาการได้ที่ น้ำตาลต่ำตอนกลางคืน

กินโสมพร้อมกาแฟหรือชาได้ไหม

ในแหล่งที่เราตรวจ ไม่พบงานวิจัยที่ทดสอบการกินโสมพร้อมกาแฟหรือชาโดยตรง จึงบอกไม่ได้ว่าตีกันหรือไม่

แต่โสมมีรายงานผลข้างเคียงเรื่องใจเต้นเร็ว กระวนกระวาย และนอนไม่หลับ ถ้าดื่มกาแฟหรือชาแล้วใจสั่นหรือนอนยากอยู่แล้ว การเพิ่มโสมเข้าไปอาจทำให้แยกไม่ออกว่าอาการมาจากอะไร

ข้อแนะนำเชิงปฏิบัติ

• •ถ้าจะเริ่มโสม อย่าเพิ่มกาแฟหรือเครื่องดื่มชูกำลังในช่วงเดียวกัน
• •สังเกตว่าใจสั่นหรือนอนไม่หลับมากขึ้นไหม ถ้ามีให้ลดอย่างใดอย่างหนึ่งและปรึกษาเภสัชกร
• •ผู้มีความดันสูงอ่านเรื่องกาแฟกับความดันได้ที่ กาแฟกับความดันและไขมัน

โสมมีหลายรูปแบบ ต่างกันอย่างไร

NCCIH ระบุว่าส่วนที่ใช้มากคือราก ส่วน MSKCC ระบุว่าโสมเอเชียมีจำหน่ายทั้งแคปซูล ซอฟต์เจล เม็ด และสารสกัดชนิดน้ำ บทความทบทวนในวารสารการดูแลแบบประคับประคองของสหรัฐระบุว่า ผลิตภัณฑ์โสมอาจเป็นรากสด รากแห้ง (โสมขาว) หรือรากที่นึ่งแล้วทำให้แห้ง (โสมแดง) และสารสกัดอาจทำด้วยน้ำหรือแอลกอฮอล์

สิ่งที่ผู้บริโภคควรรู้

• •รากหรือผงราก: ปริมาณสารสำคัญต่างกันได้ตามวิธีเตรียม
• •ชาโสมหรือเครื่องดื่มโสม: ฉลากมักไม่ระบุปริมาณโสมหรือจินเซนโนไซด์ จึงเทียบกับงานวิจัยไม่ได้
• •สารสกัดในแคปซูล: ถ้าระบุปริมาณสารสกัดหรือจินเซนโนไซด์ จะเทียบได้ง่ายกว่า แต่ต้องดูว่าเป็นสารสกัดแบบเดียวกับงานวิจัยหรือไม่
• •ขนาดในงานวิจัย: งานที่ยกมาใช้สารสกัดราววันละ 800–2,000 มก.

ความต่างระหว่างโสมแดง โสมขาว และโสมชนิดอื่นอธิบายไว้ใน โสมแดงกับโสมขาวต่างกันอย่างไร และ โสมอเมริกันกับโสมเกาหลีต่างกันอย่างไร

กินร่วมกับอาหารเสริมอื่นที่มีโสม ซ้ำซ้อนไหม

ซ้ำซ้อนได้ง่ายกว่าที่คิด เพราะโสมอยู่ในผลิตภัณฑ์หลายแบบ เช่น เครื่องดื่มชูกำลัง กาแฟสำเร็จรูปผสมโสม ชาโสม และอาหารเสริมรวมหลายตัว

ตัวอย่างจาก MSKCC ที่แสดงว่าเรื่องนี้สำคัญ คือรายงานผู้ป่วยที่ใช้ยามะเร็งเม็ดเลือดขาว imatinib แล้ว ได้โสมผ่านเครื่องดื่มชูกำลังทุกวันนาน 3 เดือน จนเกิดภาวะตับเสียหาย ผู้ป่วยอาจไม่ได้คิดว่าเครื่องดื่มนั้นคือการกินสมุนไพร

วิธีตรวจ

1. 1รวบรวมผลิตภัณฑ์ทุกตัวที่กินหรือดื่มเป็นประจำ
2. 2อ่านส่วนประกอบหาคำว่า โสม ginseng *Panax* หรือจินเซนโนไซด์
3. 3นำทั้งหมดไปให้เภสัชกรดูพร้อมยาประจำ

อ่านวิธีตรวจส่วนประกอบซ้ำในอาหารเสริมหลายตัวได้ที่ กินอาหารเสริมหลายตัวซ้ำซ้อนไหม

อาการแบบไหนต้องรีบไปพบแพทย์

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •เจ็บแน่นหน้าอก ใจสั่นรุนแรง หน้ามืด หรือเป็นลม
• •หายใจลำบาก หน้าบวม ปากบวม หรือผื่นขึ้นทั่วตัวอย่างรวดเร็ว
• •ซึม สับสน หรือปลุกไม่ค่อยตื่น ในผู้ที่ใช้ยาเบาหวาน
• •เลือดออกผิดปกติ เช่น อาเจียนเป็นเลือด หรือถ่ายดำ
• •พฤติกรรมเปลี่ยนชัดเจน เช่น ไม่นอนหลายคืน พูดเร็วผิดปกติ หงุดหงิดรุนแรง

ควรหยุดและพบแพทย์โดยเร็ว ถ้านอนไม่หลับติดต่อกันหลายคืน ตัวเหลืองตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้มผิดปกติ หรือแผลในปากไม่หาย

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล ฉลากไม่ได้ระบุช่วงเวลารับประทาน เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. — ฉลากไม่ได้ระบุว่าเป็นโสมแดงหรือโสมขาว และไม่ระบุปริมาณจินเซนโนไซด์ ขนาดในงานวิจัยโสมที่ยกมาคือสารสกัดวันละ 800–2,000 มก. มากกว่าปริมาณในแคปซูลราว 16–40 เท่า NCCIH ระบุว่านอนไม่หลับเป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยของโสม และการกินระยะสั้นไม่เกิน 6 เดือนในขนาดที่แนะนำดูปลอดภัยสำหรับคนส่วนใหญ่ ผู้ที่กินผลิตภัณฑ์อื่นที่มีโสมอยู่แล้วควรนับรวมด้วย

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ทั้งเรื่องผลและเรื่องการกินต่อเนื่องระยะยาว ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้เพิ่มพลังงานหรือบำรุงร่างกาย ห้ามรับประทานเกินวันละ 1 แคปซูลตามฉลาก

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือจะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน มีรายงานเรื่องเลือดออกหรือค่าการแข็งตัวของเลือดเปลี่ยน ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาที่ต้องคุมระดับยาในเลือด เช่น ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ยาต้านไวรัสเอชไอวี: งานในคนพบว่าไพเพอรีน (สารในพริกไทยดำ) 20 มก. ทำให้ระดับยาบางชนิดสูงขึ้น ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณไพเพอรีน
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อนกินอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •ผู้ที่นอนไม่หลับหรือใจสั่นอยู่แล้ว: โสมอาจทำให้นอนไม่หลับหรือหัวใจเต้นเร็ว
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที