โสมแดงกับโสมขาวต่างกันอย่างไร โสมเกาหลีกับโสมจีนเหมือนกันไหม

คำตอบสั้น: **โสมแดงและโสมขาวเป็นพืชชนิดเดียวกัน คือโสมเอเชีย (*Panax ginseng*)** ศูนย์สุขภาพแบบผสมผสานแห่งชาติสหรัฐ (NCCIH) ระบุว่าทั้งสองคำหมายถึงโสมเอเชียที่เตรียมต่างวิธีกัน บทความทบทวนทางวิชาการอธิบายว่าโสมขาวคือรากที่ทำให้แห้ง ส่วนโสมแดงคือรากที่ผ่านการนึ่งแล้วทำให้แห้ง ทำให้องค์ประกอบสารจินเซนโนไซด์ต่างกัน ส่วนโสมเกาหลีกับโสมจีนก็เป็นชื่อเรียกของพืชชนิดเดียวกัน ต่างจากโสมอเมริกันและโสมไซบีเรียที่เป็นพืชคนละชนิด

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •โสมเอเชีย โสมเกาหลี โสมจีน โสมแดง และโสมขาว ล้วนเป็นชื่อของ *Panax ginseng*
• •โสมขาว = รากที่ทำให้แห้ง · โสมแดง = รากที่นึ่งแล้วทำให้แห้ง
• •การนึ่งทำให้องค์ประกอบจินเซนโนไซด์เปลี่ยนไป แต่ยังไม่มีหลักฐานในคนพอจะบอกว่าแบบไหนดีกว่าสำหรับคนทั่วไป
• •โสมอเมริกัน (*Panax quinquefolius*) โสมไซบีเรีย และซานชี (*Panax notoginseng*) เป็นพืชคนละชนิด
• •"โสม 6 ปี" ไม่พบแหล่งที่เราตรวจที่ยืนยันว่าให้ผลในคนต่างจากรากอายุน้อยกว่า
• •ข้อควรระวังด้านความปลอดภัยของโสมเอเชียใช้กับทั้งโสมแดงและโสมขาว
• •ราคาไม่ได้บอกคุณภาพหรือผล ให้ดูชื่อวิทยาศาสตร์ รูปแบบ และปริมาณบนฉลาก

โสมแดงคืออะไร ต่างจากโสมขาวอย่างไร

NCCIH ระบุไว้ชัดว่า คำว่า "โสมแดง" และ "โสมขาว" หมายถึงโสมเอเชียที่เตรียมด้วยสองวิธีที่ต่างกัน ไม่ใช่พืชคนละชนิด

รายละเอียดวิธีเตรียมมาจากบทความทบทวนทางวิชาการ 2 ชิ้น

• •บทความทบทวนในวารสาร Planta Medica (He 2018) ระบุว่า โสมขาวแบบแห้ง และโสมแดงที่ผ่านการนึ่ง เป็นผลิตภัณฑ์จากกระบวนการหลังเก็บเกี่ยวแบบดั้งเดิมสองแบบที่พบบ่อย
• •บทความทบทวนในวารสารการดูแลแบบประคับประคองของสหรัฐ (Davis 2019) ระบุว่า ผลิตภัณฑ์โสมอาจเป็นรากสด รากแห้ง (โสมขาว) หรือรากที่ทำให้แห้งและนึ่ง (โสมแดง)

เหตุผลดั้งเดิมของการแปรรูป ตามที่ He 2018 อธิบาย คือการปลูกโสมปริมาณมากทำให้ต้องหาวิธีเก็บรักษารากไว้ได้นาน จึงเกิดวิธีแปรรูปหลังเก็บเกี่ยวหลายแบบ

การนึ่งเปลี่ยนสารสำคัญอย่างไร

สารที่ NCCIH ระบุว่าเชื่อว่าเป็นสารสำคัญของโสมคือ จินเซนโนไซด์ ซึ่ง Davis 2019 ระบุว่ามีการแยกได้มากกว่า 50 ชนิด

He 2018 ระบุว่า โสมขาวและโสมแดงมีองค์ประกอบทางเคมีต่างกัน ชื่อบทความเองก็บอกว่าเป็นเรื่องความแปรผันของจินเซนโนไซด์ระหว่างสองแบบ แปลง่าย ๆ คือ ความร้อนจากการนึ่งเปลี่ยนสัดส่วนของจินเซนโนไซด์บางชนิด

แต่ต้องระวังการตีความ

• •งานที่อธิบายความต่างทางเคมี ไม่ได้พิสูจน์ว่าโสมแดงให้ผลในคนดีกว่าโสมขาว
• •บทความทบทวนนี้เน้นงานห้องแล็บและสัตว์ทดลอง ผลในคนต้องดูจากงานทดลองในคนโดยตรง
• •ผลิตภัณฑ์ที่เขียนว่า "โสมแดง" แต่ละยี่ห้อมีปริมาณจินเซนโนไซด์ต่างกันได้มาก ขึ้นกับรากที่ใช้และวิธีผลิต

งานวิจัยในคนใช้โสมแดงหรือโสมขาว

งานในคนบางชิ้นระบุชัดว่าใช้โสมแดงเกาหลี เช่น

• •งานทดลอง 100 คนในเกาหลี (Lee CS 2012) ที่พบผู้ป่วยทางเดินหายใจเฉียบพลันในกลุ่มโสมแดงน้อยกว่ายาหลอก แต่ระยะเวลาป่วยและความรุนแรงไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ
• •งานรวมเรื่องความดัน (Lee HW 2017) ที่พบผลในงานโสมแดงเกาหลี 2 งาน แต่งานรวมที่ใหญ่กว่าในปี 2025 ไม่พบผลต่อความดันอย่างมีนัยสำคัญ อ่านต่อที่ ความดันสูงกินโสมได้ไหม

ผลจากงานโสมแดงจึง ใช้ได้กับผลิตภัณฑ์แบบที่ศึกษา ไม่ควรนำไปอ้างกับโสมทุกชนิด และในทางกลับกัน งานที่ใช้โสมอเมริกันก็นำมาอ้างกับโสมเกาหลีไม่ได้ ภาพรวมงานวิจัยโสมเกาหลีอ่านได้ที่ โสมเกาหลีช่วยอะไร

โสมเกาหลีกับโสมจีนเป็นพืชชนิดเดียวกันไหม

เป็นชนิดเดียวกัน NCCIH ระบุชื่อเรียกของ *Panax ginseng* ไว้หลายชื่อ ได้แก่ โสมเอเชีย โสมจีน โสมเกาหลี โสมแดง โสมขาว และรากโสม ถิ่นกำเนิดอยู่ทางตะวันออกไกล ทั้งเกาหลี ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของจีน และไซบีเรียตะวันออก

ฐานข้อมูลสมุนไพรของศูนย์มะเร็งเมมโมเรียลสโลนเคทเทอริง (MSKCC) ก็ระบุชื่อเรียกของโสมเอเชียว่า โสมจีน เหรินเซิน (Ren shen) โสมเกาหลี และโสมแดง

ชื่อ "โสมเกาหลี" กับ "โสมจีน" จึงมักบอกแหล่งปลูกหรือแหล่งผลิต ไม่ได้บอกว่าเป็นพืชต่างชนิด ส่วนคุณภาพของแต่ละแหล่งไม่มีข้อมูลในแหล่งที่เราตรวจที่บอกว่าแหล่งไหนดีกว่า

พืชที่ถูกเรียกว่าโสมแต่ไม่ใช่โสมเอเชีย

MSKCC เตือนว่า **โสมเอเชียไม่ควรถูกสับสนกับโสมอเมริกัน โสมไซบีเรีย หรือ *Panax notoginseng*** (ที่คนไทยรู้จักในชื่อซานชี) เพราะเป็นพืชคนละชนิด

• •โสมอเมริกัน (*Panax quinquefolius*) สกุลเดียวกันแต่คนละชนิด งานรวมเรื่องหวัดที่มักถูกยกมา (Seida 2011) มี 5 งาน 747 คน ใช้โสมอเมริกันทั้งหมด และสรุปว่าหลักฐานไม่พอจะบอกว่าโสมลดการเกิดหรือความรุนแรงของหวัด ผลนี้จึงนำมาอ้างกับโสมแดงหรือโสมขาวของโสมเอเชียไม่ได้
• •โสมไซบีเรีย อยู่คนละสกุลกับโสมเอเชีย
• •ซานชี (*Panax notoginseng*) สกุลเดียวกันแต่คนละชนิด

รายละเอียดชื่อวิทยาศาสตร์ ถิ่นกำเนิด และวิธีแยกโสมแต่ละชนิดอธิบายไว้แล้วใน โสมอเมริกันกับโสมเกาหลีต่างกันอย่างไร บทความนี้จึงเน้นเฉพาะเรื่องโสมแดงกับโสมขาว

โสม 6 ปี ต่างจากโสมอายุน้อยกว่าไหม

คำว่า "โสม 6 ปี" หมายถึงรากโสมที่ปลูกนาน 6 ปีก่อนเก็บเกี่ยว และมักใช้ในการโฆษณาโสมแดงเกาหลี

ในแหล่งที่เราตรวจ ไม่พบงานทดลองในคนที่เปรียบเทียบผลของรากโสม 6 ปีกับรากอายุน้อยกว่า จึงบอกไม่ได้ว่าให้ผลต่อสุขภาพต่างกันหรือไม่

สิ่งที่บอกได้คือ Davis 2019 และ He 2018 ชี้ว่าองค์ประกอบของโสมขึ้นกับวิธีเตรียมและวิธีสกัด ดังนั้นตัวเลขอายุรากเพียงอย่างเดียวไม่พอให้เทียบผลิตภัณฑ์ ควรดูปริมาณสารสกัดและจินเซนโนไซด์ที่ฉลากระบุด้วย

อ่านชื่อวิทยาศาสตร์บนฉลากให้ถูก

เวลาเลือกผลิตภัณฑ์ที่มีโสม ให้ดูข้อมูลเหล่านี้บนฉลาก

1. 1ชื่อวิทยาศาสตร์: *Panax ginseng* คือโสมเอเชีย ถ้าเขียน *Panax quinquefolius* คือโสมอเมริกัน ถ้าเขียนแค่ "โสม" จะบอกไม่ได้ว่าเป็นชนิดใด
2. 2แบบเตรียม: โสมแดง โสมขาว หรือไม่ระบุ
3. 3รูปแบบ: ผงราก หรือสารสกัด ถ้าเป็นสารสกัด ดูว่าระบุปริมาณต่อเม็ดหรือแคปซูลไหม
4. 4ปริมาณจินเซนโนไซด์: บางผลิตภัณฑ์ระบุ บางผลิตภัณฑ์ไม่ระบุ ถ้าไม่ระบุจะเทียบกับงานวิจัยได้ยาก
5. 5เลข อย.: เป็นการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ชื่อการค้าของวัตถุดิบที่มีเครื่องหมาย ™ หรือ ® ไม่ได้แปลว่ามีงานวิจัยรองรับเสมอไป อ่านต่อที่ ชื่อวัตถุดิบที่มีเครื่องหมายการค้าบอกอะไร

ราคาแพงแปลว่าดีกว่าไหม

ไม่มีหลักฐานว่าราคาบอกผลต่อสุขภาพ ราคาขึ้นกับต้นทุนวัตถุดิบ อายุราก แหล่งปลูก บรรจุภัณฑ์ และการตลาด ซึ่งไม่ได้สัมพันธ์กับผลในคนเสมอไป

วิธีเปรียบเทียบสองผลิตภัณฑ์อย่างเป็นธรรม คือ เทียบชนิดพืช รูปแบบ ปริมาณต่อวัน และดูว่ามีงานวิจัยในคนที่ใช้ขนาดใกล้เคียงหรือไม่ อ่านขั้นตอนเทียบได้ที่ เทียบอาหารเสริมสองตัวอย่างไร

โสมแดงปลอดภัยกว่าโสมขาวไหม

ข้อควรระวังของ NCCIH และ MSKCC เขียนไว้สำหรับโสมเอเชีย ซึ่งรวมทั้งโสมแดงและโสมขาว ไม่พบข้อมูลในแหล่งที่เราตรวจว่าแบบไหนปลอดภัยกว่า

ข้อควรระวังหลัก ได้แก่

• •นอนไม่หลับ ใจเต้นเร็ว กระวนกระวาย
• •อาจลดน้ำตาล ผู้ใช้อินซูลินหรือยากลุ่มซัลโฟนิลยูเรียต้องระวัง
• •อาจรบกวนการแข็งตัวของเลือด ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือดต้องแจ้งแพทย์
• •อาจทำให้โรคภูมิต้านตนเองแย่ลง
• •หญิงตั้งครรภ์ ให้นมบุตร และเด็ก ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
• •MSKCC แนะนำให้หยุดโสมอย่างน้อย 1 สัปดาห์ก่อนผ่าตัด

รายละเอียดทั้งหมดอยู่ใน โสมผลข้างเคียงมีอะไร ใครห้ามกิน

อาการแบบไหนต้องรีบไปพบแพทย์

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ หลังกินผลิตภัณฑ์ที่มีโสม ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •หายใจลำบาก หน้าบวม ปากบวม หรือผื่นขึ้นทั่วตัวอย่างรวดเร็ว
• •เจ็บแน่นหน้าอก ใจสั่นรุนแรง หน้ามืด หรือเป็นลม
• •ซึม สับสน หรือปลุกไม่ค่อยตื่น ในผู้ที่ใช้ยาเบาหวาน
• •เลือดออกผิดปกติ เช่น อาเจียนเป็นเลือด หรือถ่ายดำ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ และสิ่งที่ฉลากบอกหรือไม่บอก

• •สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. — ฉลากระบุว่าเป็นสารสกัดโสมเกาหลี แต่ไม่ได้ระบุว่าเป็นโสมแดงหรือโสมขาว ไม่ระบุอายุราก และไม่ระบุปริมาณจินเซนโนไซด์ จึงเทียบกับงานวิจัยโสมแดงหรือโสมขาวแบบใดแบบหนึ่งไม่ได้ ขนาดในงานวิจัยโสมที่ยกมาคือสารสกัดวันละ 800–2,000 มก. มากกว่าปริมาณในแคปซูลราว 16–40 เท่า และชนิดสารสกัดก็ต่างกัน

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ให้ผลแบบที่รายงานในงานวิจัยโสมแดงหรือโสมขาว และไม่ได้ใช้แทนการรักษาโรคใด

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือจะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน มีรายงานเรื่องเลือดออกหรือค่าการแข็งตัวของเลือดเปลี่ยน ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาที่ต้องคุมระดับยาในเลือด เช่น ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ยาต้านไวรัสเอชไอวี: งานในคนพบว่าไพเพอรีน (สารในพริกไทยดำ) 20 มก. ทำให้ระดับยาบางชนิดสูงขึ้น ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณไพเพอรีน
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อนกินอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •ผู้ที่นอนไม่หลับ ใจสั่น เป็นโรคภูมิต้านตนเอง หรือใช้ยากลุ่ม MAOI: โสมมีข้อควรระวังในกลุ่มนี้
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที