ไทรอยด์ต่ำทำให้คอเลสเตอรอลสูงได้อย่างไร ต้องกินยาลดไขมันไหม

คำตอบสั้น: ไทรอยด์ต่ำเป็นสาเหตุหนึ่งของคอเลสเตอรอลสูงที่แก้ได้ที่ต้นเหตุ เมื่อฮอร์โมนไทรอยด์น้อย ตับมีตัวรับ LDL (ไขมันตัวร้าย) น้อยลง จึงเก็บ LDL ออกจากเลือดได้ช้า สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ แนะนำว่าคนที่คอเลสเตอรอลสูงควรได้ตรวจหาไทรอยด์ต่ำ และแนวทางไขมันของไทย พ.ศ. 2567 ระบุว่าระดับไขมันในกรณีนี้อาจกลับมาเป็นปกติได้เมื่อแก้ไขโรคต้นเหตุ ส่วนจะต้องกินยาลดไขมันด้วยหรือไม่ แพทย์จะดูจากค่าไขมันหลังคุมไทรอยด์แล้วและความเสี่ยงหัวใจโดยรวม

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ไทรอยด์ต่ำแบบชัดเจนทำให้คอเลสเตอรอลรวมและ LDL สูงขึ้น เพราะตับมีตัวรับ LDL น้อยลง ตามงานทบทวนในวารสาร Thyroid
• •NIDDK ระบุว่าไทรอยด์ต่ำทำให้คอเลสเตอรอลสูงได้ และคนที่คอเลสเตอรอลสูงควรได้ตรวจไทรอยด์
• •แนวทางไขมันของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ พ.ศ. 2567 ให้แพทย์หาสาเหตุทุติยภูมิ เช่น ไทรอยด์ต่ำ ก่อนรักษา
• •บทความทบทวนเรื่องยาสแตตินจัดไทรอยด์ต่ำ ทั้งที่รักษาแล้วและยังไม่รักษา ไว้ในรายการปัจจัยเสี่ยงของอาการกล้ามเนื้อจากยาสแตติน
• •ห้ามหยุดหรือปรับยาลดไขมันเอง แม้เริ่มยาไทรอยด์แล้ว ให้แพทย์ตรวจซ้ำและตัดสินใจ

ไทรอยด์ต่ำทำให้ไขมันในเลือดสูงได้อย่างไร

ฮอร์โมนไทรอยด์ช่วยให้ตับเก็บ LDL ออกจากเลือด NIDDK อธิบายว่าฮอร์โมนไทรอยด์ควบคุมวิธีที่ร่างกายใช้พลังงาน จึงมีผลต่อเกือบทุกอวัยวะ เมื่อฮอร์โมนไม่พอ การทำงานหลายอย่างของร่างกายช้าลง

งานทบทวนเรื่องโรคไทรอยด์กับไขมันในวารสาร Thyroid ปี 2545 อธิบายกลไกไว้ว่า

• •ไทรอยด์ต่ำแบบชัดเจน ทำให้คอเลสเตอรอลสูงและ LDL เพิ่มขึ้นมาก เพราะตับมีตัวรับ LDL น้อยลง การเก็บ LDL ออกจากเลือดจึงลดลง
• •HDL (ไขมันดี) มักปกติหรือสูงขึ้นในไทรอยด์ต่ำรุนแรง
• •ไทรอยด์ต่ำมักมาคู่กับความดันตัวล่างสูง ซึ่งร่วมกับไขมันผิดปกติอาจส่งเสริมหลอดเลือดแข็ง
• •ไทรอยด์ต่ำแบบแฝง สัมพันธ์กับคอเลสเตอรอลรวมที่ปกติหรือสูงเล็กน้อย LDL สูงขึ้น และ HDL ต่ำลง แต่ผู้เขียนระบุว่าความเชื่อมโยงกับหลอดเลือดแข็งยังไม่ได้พิสูจน์

MedlinePlus ระบุว่าคนที่เป็นไทรอยด์ต่ำและไม่ได้รักษา เสี่ยงโรคหัวใจมากขึ้นเพราะ LDL สูง และเสี่ยงหัวใจล้มเหลว ภาพรวมของไขมันแต่ละตัวอ่านได้ที่ ไขมันในเลือดแต่ละตัวคืออะไร

ทำไมหมอตรวจ TSH เมื่อเจอไขมันสูงโดยไม่มีสาเหตุ

เพราะถ้าต้นเหตุคือไทรอยด์ การรักษาไทรอยด์คือทางแก้ที่ตรงจุด แนวทางเวชปฏิบัติไขมันผิดปกติของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ พ.ศ. 2567 ให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุทุติยภูมิ เช่น กลุ่มอาการโปรตีนรั่วทางไต ไทรอยด์ต่ำ และกลุ่มอาการคุชชิง และระบุว่าระดับไขมันในกรณีเหล่านี้อาจกลับมาเป็นปกติได้เมื่อแก้ไขโรคต้นเหตุ

TSH (ฮอร์โมนกระตุ้นไทรอยด์จากต่อมใต้สมอง) เป็นค่าที่ใช้คัดกรองบ่อย เมื่อฮอร์โมนไทรอยด์ในเลือดต่ำ ต่อมใต้สมองจะสร้าง TSH มากขึ้นเพื่อเร่งให้ไทรอยด์ทำงาน TSH ที่สูงจึงชวนให้สงสัยไทรอยด์ต่ำ แพทย์มักตรวจ FT4 (ฮอร์โมนไทรอยด์อิสระ) ร่วมด้วยเพื่อยืนยัน

ถ้ามีอาการของไทรอยด์ต่ำร่วมด้วย เช่น เหนื่อยง่าย ขี้หนาว น้ำหนักขึ้น ผิวแห้ง ท้องผูก ให้เล่าให้แพทย์ฟังด้วย อ่านรายละเอียดอาการที่ ไทรอยด์ต่ำ อาการเป็นอย่างไร และสาเหตุอื่นของไขมันสูงที่ ไขมันในเลือดสูงเกิดจากอะไร

รักษาไทรอยด์แล้วไขมันลดลงเองได้แค่ไหน

อาจลดลงมาก แต่ไม่ใช่ทุกคน งานทบทวนในวารสาร Thyroid ระบุว่าการให้ยาไทรอยด์ฮอร์โมน (ในขนาดที่กดค่า TSH ลง) มักทำให้ไขมันดีขึ้นมาก และการเปลี่ยนแปลงของไขมันสัมพันธ์กับระดับ FT4 ที่เปลี่ยนไป แต่ก็ย้ำว่าความผิดปกติของไขมันต่างกันมากในแต่ละคน

เหตุผลที่บางคนไขมันยังสูงหลังคุมไทรอยด์ได้ คือคนคนเดียวอาจมีหลายสาเหตุซ้อนกัน เช่น กรรมพันธุ์ อาหาร น้ำหนัก เบาหวาน หรือวัยหมดประจำเดือน ตัวเลขไขมันหลังคุมไทรอยด์ได้แล้วจึงเป็นตัวที่แพทย์ใช้ตัดสินใจต่อ

เป็นไทรอยด์ต่ำต้องกินยาลดไขมันไหม

แพทย์ตัดสินเป็นรายคน ปัจจัยที่แพทย์มักดู ได้แก่

• •ค่า LDL หลังคุมไทรอยด์ได้แล้ว
• •ความเสี่ยงโรคหัวใจโดยรวม เช่น อายุ เบาหวาน ความดัน บุหรี่ เคยเป็นโรคหัวใจหรือสโตรกหรือไม่
• •เป้า LDL ตามแนวทางไขมันของไทย พ.ศ. 2567 ซึ่งต่างกันตามความเสี่ยง

การตัดสินใจว่าจะเริ่มยาลดไขมันทันทีหรือรอดูค่าหลังคุมไทรอยด์ เป็นของแพทย์ที่ดูแล ดูหลักคิดว่าไขมันระดับไหนต้องใช้ยาที่ ไขมันสูงแค่ไหนต้องกินยา

ไทรอยด์ต่ำกินยาลดไขมันแล้วปวดกล้ามเนื้อง่ายขึ้นจริงไหม

มีข้อมูลว่าไทรอยด์ต่ำเป็นปัจจัยเสี่ยงหนึ่ง บทความทบทวนเรื่องอาการกล้ามเนื้อจากยาสแตตินในวารสารการแพทย์ของเยอรมนี (Dtsch Arztebl Int ปี 2558) จัด ไทรอยด์ต่ำ ทั้งที่รักษาแล้วหรือยังไม่รักษา ไว้ในรายการปัจจัยเสี่ยง ร่วมกับอายุมาก ไตเสื่อม และโรคตับ ผู้เขียนให้ความเห็นว่าควรตรวจ TSH ก่อนเริ่มยาสแตติน และไทรอยด์ต่ำเองก็เป็นสาเหตุของปวดกล้ามเนื้อได้ด้วย

สิ่งที่ควรทำ

• •ถ้าเริ่มกินยาลดไขมันแล้วปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ ให้บอกแพทย์ว่าเป็นไทรอยด์อยู่หรือไม่ และกินยาไทรอยด์สม่ำเสมอหรือเปล่า
• •ห้ามหยุดยาลดไขมันหรือยาไทรอยด์เอง ให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุ
• •ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง คือ ปวดกล้ามเนื้อมาก หรือปัสสาวะสีเข้มผิดปกติ ให้ไปโรงพยาบาลทันที

อ่านวิธีแยกอาการปวดกล้ามเนื้อจากยาเพิ่มที่ กินยาลดไขมันแล้วปวดกล้ามเนื้อ

ไทรอยด์ต่ำแบบแฝงต้องรักษาเพื่อไขมันไหม

ไทรอยด์ต่ำแบบแฝง คือ TSH สูงกว่าปกติ แต่ FT4 ยังอยู่ในเกณฑ์ งานทบทวนในวารสาร Thyroid ระบุว่าภาวะนี้สัมพันธ์กับ LDL ที่สูงขึ้นและ HDL ที่ต่ำลง แต่ความผิดปกติต่างกันมากในแต่ละคน และยังไม่ได้พิสูจน์ว่าเป็นตัวเชื่อมกับหลอดเลือดแข็ง

การให้ยาไทรอยด์ในภาวะนี้เป็นการตัดสินใจของแพทย์ ซึ่งต้องชั่งหลายเรื่อง เช่น ค่า TSH อายุ อาการ และโรคหัวใจ ไม่ควรเริ่มยาไทรอยด์เองเพื่อหวังลดไขมัน เพราะ NIDDK เตือนว่าการได้ยาไทรอยด์มากเกินไปอาจทำให้เกิดปัญหารุนแรง เช่น หัวใจห้องบนเต้นสั่นพลิ้ว (AF) หรือกระดูกพรุน

ควรตรวจไขมันซ้ำเมื่อไรหลังเริ่มยาไทรอยด์

ถามแพทย์ในวันที่เริ่มยา เพราะขึ้นกับความเสี่ยงของแต่ละคน ข้อมูลที่ช่วยวางแผน ได้แก่

• •NIDDK ระบุว่าแพทย์มักตรวจเลือดดูไทรอยด์ประมาณ 6–8 สัปดาห์หลังเริ่มยา และตรวจซ้ำทุกครั้งที่ปรับขนาด เมื่อได้ขนาดที่เหมาะแล้วมักตรวจอีกครั้งใน 6 เดือน แล้วปีละครั้ง
• •ถ้าแพทย์เริ่มยาลดไขมันด้วย แนวทางไขมันของไทย พ.ศ. 2567 ให้ตรวจไขมันซ้ำ 4–12 สัปดาห์หลังเริ่มยา

หลายคนจึงได้ตรวจไขมันซ้ำพร้อมกับตรวจไทรอยด์ในนัดถัดไป อ่านวิธีดูผลตรวจประจำปีได้ที่ อ่านผลตรวจสุขภาพประจำปี

ความเชื่อที่พบบ่อย: กินยาไทรอยด์แล้ว เลิกยาลดไขมันได้เลย

ไม่ควรเลิกเอง แม้ไทรอยด์เป็นสาเหตุหนึ่ง แต่คนที่แพทย์สั่งยาลดไขมันอาจมีเหตุผลอื่นด้วย เช่น เบาหวาน เคยเป็นโรคหัวใจ หรือไขมันสูงจากกรรมพันธุ์ ทางที่ปลอดภัยคือกินยาทั้งสองตัวตามสั่ง แล้วถามแพทย์ในนัดถัดไปว่าเมื่อไทรอยด์คุมได้แล้ว ยาลดไขมันยังจำเป็นแค่ไหน

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับเรื่องไขมันมีหลักฐานดังนี้ (ไม่พบงานวิจัยของส่วนประกอบเหล่านี้ที่ศึกษาในคนเป็นไทรอยด์ต่ำ)

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — งานรวมผลการทดลองในคน 27 งาน พบว่าเมื่อใช้คาโนลาเป็นน้ำมันหลักในอาหารแทนไขมันอื่น LDL ลดลงเฉลี่ยราว 6.4 มก./ดล. ปริมาณที่ศึกษาคือน้ำมันปรุงอาหารทั้งวัน (หลายสิบกรัม) ในแคปซูลมี 0.2 กรัม
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานรวมผลการทดลองพบว่าน้ำมันมะกอกเปลี่ยนค่าไขมันในเลือดได้น้อยมาก งานที่พบประโยชน์ต่อหัวใจ เช่น PREDIMED ใช้อย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะร่วมกับเปลี่ยนอาหารทั้งหมด ในแคปซูลน้อยกว่าหลายร้อยเท่า
• •น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานของคณะสาธารณสุขศาสตร์ ม.มหิดล ใช้วันละ 30 มิลลิลิตรปรุงอาหาร 3 มื้อ นาน 4 สัปดาห์ ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่าหลายร้อยเท่า
• •ไฟโตสเตอรอล 2 มก. — งานวิจัยเรื่องการลด LDL ใช้วันละ 1.5–3 กรัม ในแคปซูลน้อยกว่าราว 750–1,500 เท่า (คำนวณ) และยังไม่มีการทดลองที่พิสูจน์ว่าลดหัวใจวายหรือสโตรกโดยตรง

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ค่าไขมันหรือค่าไทรอยด์เปลี่ยน ไขมันที่สูงจากไทรอยด์ต่ำต้องรักษาที่ต้นเหตุด้วยยาไทรอยด์ตามแพทย์สั่ง ส่วนยาสแตตินลด LDL ได้ 21–55% ตามชนิดและขนาด จึงไม่มีอะไรมาแทนกันได้ เรื่องการกินยาไทรอยด์คู่กับอาหารเสริม ให้เว้นระยะตามคำแนะนำของเภสัชกร อ่านต่อที่ ยาไทรอยด์ต้องเว้นระยะกับอาหารเสริมไหม ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที