หัวใจโตเกิดจากอะไร อันตรายไหม รักษาหายได้หรือเปล่า

คำตอบสั้น: หัวใจโตไม่ใช่ชื่อโรค แต่เป็นสิ่งที่ตรวจพบ ซึ่งเกิดได้ 2 แบบหลัก คือ ผนังกล้ามเนื้อหัวใจหนาขึ้น กับห้องหัวใจขยายใหญ่ขึ้น สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของกล้ามเนื้อหัวใจหนาคือความดันโลหิตสูง คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลระบุว่ามากกว่า 90% เกิดจากความดันสูง ถ้าปล่อยไว้อาจนำไปสู่หัวใจล้มเหลว การรักษามุ่งที่ต้นเหตุ เช่น คุมความดัน ซึ่ง อาจไม่ทำให้กล้ามเนื้อที่หนาแล้วกลับเป็นปกติ แต่ช่วยไม่ให้หนาเพิ่มขึ้น หัวใจโตบางชนิดเป็นชั่วคราวและฟื้นได้ ส่วนในนักกีฬามักเป็นการปรับตัวที่ไม่อันตราย แต่ต้องให้แพทย์แยกจากโรค

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •หัวใจโตแบ่งคร่าว ๆ เป็น ผนังหนา (มักจากความดันสูง) และ ห้องหัวใจขยาย (กล้ามเนื้ออ่อนแรง)
• •เอกซเรย์ทรวงอกเห็นเงาหัวใจใหญ่ได้ แต่ คลื่นเสียงสะท้อนหัวใจ (Echocardiogram) บอกได้ชัดกว่า ว่าผนังหนาหรือห้องขยาย และบีบตัวดีแค่ไหน
• •กล้ามเนื้อหัวใจหนามักไม่มีอาการ จนเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น เหนื่อยง่าย
• •ห้ามหยุดยาความดันเอง การกินยาต่อเนื่องคือหัวใจของการดูแล
• •โรคกล้ามเนื้อหัวใจหนาบางชนิดถ่ายทอดทางพันธุกรรม ญาติสายตรงควรตรวจคัดกรอง

หัวใจโตจากเอกซเรย์ปอด กับจากคลื่นเสียงสะท้อนหัวใจต่างกันอย่างไร

เอกซเรย์ทรวงอกเห็นแค่ "เงา" ของหัวใจ บทความของ รพ.รามาธิบดี ระบุว่าเอกซเรย์ทรวงอกใช้ดูน้ำคั่งในปอดหรือขนาดหัวใจที่ผิดปกติ ผลเอกซเรย์ตรวจสุขภาพที่เขียนว่าหัวใจโตจึงเป็นจุดเริ่มต้นให้ตรวจต่อ ยังไม่ใช่คำวินิจฉัยสุดท้าย

คลื่นเสียงสะท้อนหัวใจ (Echocardiogram) ดูได้ละเอียดกว่า ทั้งความหนาของผนัง ขนาดห้อง การบีบตัว และลิ้นหัวใจ MedlinePlus ระบุว่าหลังตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจแล้ว คลื่นเสียงสะท้อนหัวใจมักเป็นการตรวจแรกที่ดีที่สุดเมื่อสงสัยหัวใจล้มเหลว ใช้กำหนดแนวทางรักษา

ถ้าผลเอกซเรย์บอกว่าหัวใจโต ให้นำผลไปพบแพทย์ แพทย์จะพิจารณาว่าต้องตรวจคลื่นเสียงสะท้อนหัวใจหรือการตรวจอื่นเพิ่มหรือไม่

ความดันสูงทำให้กล้ามเนื้อหัวใจหนาได้อย่างไร

หัวใจห้องล่างซ้ายต้องออกแรงบีบสู้ความดันที่สูงทุกวัน จึงหนาขึ้นเหมือนกล้ามเนื้อที่ถูกใช้งานหนัก ผศ.พญ.ธนัญญา บุณยศิรินันท์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล อธิบายว่า

• •ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจหนา หมายถึงการหนาตัวของกล้ามเนื้อหัวใจห้องล่างซ้าย
• •สาเหตุกว่า 90% เกิดจากโรคความดันโลหิตสูง
• •กล้ามเนื้อที่หนาทำให้เลือดไหลลงหัวใจห้องล่างซ้ายได้ไม่ดี ส่งผลให้หัวใจโตและเกิดหัวใจล้มเหลวในที่สุด
• •มักไม่มีอาการ ถ้ามีมักเป็นอาการของความดันสูงหรือภาวะแทรกซ้อน เช่น เหนื่อยง่ายกว่าปกติ

การวินิจฉัยใช้การซักประวัติ ตรวจร่างกาย คลื่นไฟฟ้าหัวใจ และคลื่นเสียงสะท้อนหัวใจ ภาพรวมว่าความดันสูงทำร้ายอวัยวะไหนบ้างอ่านได้ที่ ความดันสูงกระทบอวัยวะไหนบ้าง และพื้นฐานความดันสูงที่ ความดันโลหิตสูงคืออะไร

หัวใจโตแบบผนังหนา กับแบบห้องหัวใจขยาย ต่างกันอย่างไร

สองแบบนี้กลไกต่างกัน NHLBI แบ่งโรคกล้ามเนื้อหัวใจ (cardiomyopathy) ไว้หลายชนิด ที่เกี่ยวกับคำว่าหัวใจโตบ่อย ๆ ได้แก่

• •แบบห้องหัวใจขยาย (Dilated cardiomyopathy) ห้องล่างของหัวใจอ่อนแรงและขยายใหญ่ บีบเลือดได้ไม่ดี หัวใจต้องทำงานหนักขึ้น
• •แบบกล้ามเนื้อหัวใจหนา (Hypertrophic cardiomyopathy) กล้ามเนื้อหัวใจใหญ่และหนากว่าปกติ ส่วนที่หนาอาจขวางทางเลือดออก มักถ่ายทอดทางพันธุกรรม ญาติสายตรงควรได้รับแจ้งและตรวจคัดกรอง NHLBI ประมาณว่ามีเพียง 1 ใน 5 ของผู้ที่เป็นที่ได้รับการวินิจฉัย เพราะหลายคนไม่มีอาการ

กล้ามเนื้อหัวใจหนาจากความดันสูงเป็นคนละเรื่องกับแบบพันธุกรรม แม้ผลตรวจจะเห็นผนังหนาเหมือนกัน แพทย์จะดูประวัติ ความดัน และลักษณะการหนาเพื่อแยก

คุมความดันแล้ว หัวใจกลับมาขนาดปกติได้ไหม

ขึ้นกับสาเหตุ สำหรับกล้ามเนื้อหัวใจหนาจากความดันสูง คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลระบุว่า การรักษาอาจไม่ได้ทำให้กล้ามเนื้อหัวใจหนาลดลงเป็นปกติ แต่จะป้องกันไม่ให้หนาเพิ่มขึ้น การรักษาคือคุมอาหารเค็ม ใช้ยาลดความดันต่อเนื่อง และติดตามความดันเป็นระยะ ร่วมกับงดบุหรี่ คุมเบาหวานและไขมัน

NHLBI ระบุว่าโรคกล้ามเนื้อหัวใจบางชนิดเป็นชั่วคราวและดีขึ้นเองตามเวลา เช่น ภาวะที่เกิดจากความเครียดรุนแรง (Takotsubo) ซึ่งหัวใจมักฟื้นใน 3–4 สัปดาห์ด้วยยา หรือที่เกิดจากการติดเชื้อในกระแสเลือด ซึ่งมักหายภายใน 10 วันถ้าผู้ป่วยหายจากการติดเชื้อ

ประเด็นสำคัญคือห้ามหยุดยาความดันเพราะคิดว่าหัวใจหายโตแล้ว อ่านเหตุผลที่ต้องกินยาต่อเนื่องได้ที่ ยาความดันต้องกินตลอดชีวิตไหม และเกณฑ์ความดันตามวัยที่ ความดันปกติเท่าไหร่

หัวใจโตในนักกีฬาอันตรายไหม

การฝึกออกกำลังกายหนักต่อเนื่องทำให้หัวใจปรับตัว เรียกว่า "หัวใจนักกีฬา" (athlete's heart) บทความทบทวนวรรณกรรมที่ตีพิมพ์ในฐานข้อมูล PMC ของ NIH อธิบายว่าการปรับตัวนี้รวมถึงห้องหัวใจขยายและผนังห้องล่างซ้ายหนาขึ้น และโดยทั่วไปถือว่าไม่อันตราย

แต่ผลตรวจของนักกีฬาบางคนอาจคล้ายโรคกล้ามเนื้อหัวใจหนาแบบพันธุกรรม ซึ่ง NHLBI ระบุว่าหลายคนไม่มีอาการ ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งขณะออกกำลังกาย เช่น เป็นลม หมดสติ หรือเจ็บแน่นหน้าอก ให้หยุดทันทีและโทร 1669 ไม่ต้องรอดูว่าจะหายเอง ส่วนอาการเกือบเป็นลมหรือใจสั่นผิดปกติที่หายแล้ว ต้องหยุดออกกำลังกายและพบแพทย์ก่อนกลับไปออกกำลังกายอีก ส่วนคนทั่วไปที่มีความดันสูงและอยากออกกำลังกาย อ่านแนวทางที่ ความดันสูงออกกำลังกายได้ไหม

ความเชื่อที่พบบ่อย: หัวใจโตแปลว่าหัวใจแข็งแรง

ไม่จริงเสมอไป ในคนทั่วไปที่ไม่ได้ฝึกกีฬาหนัก หัวใจที่หนาหรือโตมักเป็นผลของการทำงานหนักเกินจากความดันสูงหรือโรคหัวใจอื่น ศิริราชระบุว่าถ้าปล่อยไว้จะเป็นสัญญาณเตือนว่าวันข้างหน้าการทำงานของหัวใจจะลดลง จึงต้องหาสาเหตุและดูแลต่อเนื่อง

ต้องตรวจติดตามบ่อยแค่ไหน

ความถี่ขึ้นกับสาเหตุและความรุนแรง แพทย์เป็นผู้กำหนด สำหรับคนที่เป็นหัวใจล้มเหลวแล้ว MedlinePlus ระบุว่ามักนัดติดตามอย่างน้อยทุก 3–6 เดือน และบางรายบ่อยกว่านั้น ส่วนคนที่ผนังหัวใจหนาจากความดันสูง ศิริราชเน้นการติดตามความดันเป็นระยะ

สิ่งที่ทำเองได้ระหว่างรอนัด

• •วัดความดันที่บ้านและจดไว้
• •สังเกตอาการเหนื่อยง่าย ขาบวม นอนราบไม่ได้ ดูรายละเอียดที่ หัวใจล้มเหลว อาการเตือนระยะแรก
• •นำยาทั้งหมดรวมถึงอาหารเสริมไปให้แพทย์ดูทุกครั้ง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ข้อมูลที่เกี่ยวกับคนที่มีหัวใจโตหรือหัวใจหนา

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. · น้ำมันมะกอก 200 มก. · น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานวิจัยของน้ำมันเหล่านี้ที่ตรวจแล้วศึกษาเรื่องไขมันในเลือดและโรคหลอดเลือด ที่ขนาดระดับน้ำมันปรุงอาหารทั้งวัน ไม่พบงานในคนที่ศึกษาเรื่องขนาดหรือความหนาของหัวใจ
• •แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. (ข้อควรระวัง) — งาน VINTAGE MI ที่ให้แอล-อาร์จินีนวันละ 9 กรัมแก่ผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน พบผู้เสียชีวิตในกลุ่มอาร์จินีนมากกว่ากลุ่มยาหลอก (6 ต่อ 0 ราย) และ MSKCC ระบุว่าอาร์จินีนอาจเสริมฤทธิ์ยาลดความดัน ผู้ที่เคยหัวใจวายหรือกินยาลดความดันควรปรึกษาแพทย์ก่อน ขนาดในแคปซูลเป็นระดับมิลลิกรัม ไม่มีข้อมูลที่ขนาดนี้ทั้งด้านประโยชน์และโทษ อ่านรายละเอียดที่ แอลอาร์จินีนอันตรายไหม

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ขนาดหรือความหนาของหัวใจเปลี่ยน สิ่งที่มีหลักฐานคือการคุมความดันด้วยยาและการลดเค็มตามแพทย์ ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที