ไขมันในเลือดสูงเกิดจากอะไร อาหาร กรรมพันธุ์ หรือโรคอื่นที่แฝงอยู่

คำตอบสั้น: ไขมันในเลือดสูงมักเกิดจากหลายสาเหตุรวมกัน ที่พบบ่อยคือ กินไขมันอิ่มตัวมาก น้ำหนักเกิน ขยับตัวน้อย สูบบุหรี่ และดื่มเหล้า ร่วมกับอายุที่มากขึ้นและวัยหมดประจำเดือน บางคนเป็นเพราะ กรรมพันธุ์ ที่ทำให้ร่างกายกำจัด LDL ได้ไม่ดี และบางคนมีโรคหรือยาแฝงอยู่ เช่น ไทรอยด์ทำงานต่ำ เบาหวาน โรคไต หรือยาบางกลุ่ม ถ้าค่าไขมันสูงแบบอธิบายไม่ได้ ควรให้แพทย์ช่วยหาสาเหตุ

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •สถาบัน NHLBI ของสหรัฐฯ ระบุว่าการกินอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูงทำให้ LDL (ไขมันตัวร้าย) สูงขึ้น
• •ภาวะไขมันสูงจากพันธุกรรม (FH) พบราว 1 ใน 200–250 คน ถ่ายทอดจากพ่อหรือแม่ได้
• •ไทรอยด์ทำงานต่ำ เบาหวาน โรคไตเรื้อรัง ภาวะถุงน้ำในรังไข่ (PCOS) และการหยุดหายใจขณะหลับ อยู่ในรายชื่อโรคที่ทำให้ไขมันผิดปกติได้
• •ยาบางกลุ่ม เช่น ยาขับปัสสาวะ ยาเบต้าบล็อกเกอร์ ยาสเตียรอยด์ ยาเม็ดคุมกำเนิด อาจทำให้ไขมันสูงขึ้น แต่ห้ามหยุดยาเอง
• •อายุและพันธุกรรมแก้ไม่ได้ แต่อาหาร น้ำหนัก การออกกำลังกาย บุหรี่ และเหล้า ปรับได้

ไขมันในเลือดสูงเกิดจากกินอะไร ไขมันอิ่มตัวหรือคอเลสเตอรอลในอาหาร

ตัวการหลักจากอาหารคือไขมันอิ่มตัวและไขมันทรานส์ NHLBI อธิบายว่าการกินอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูงมาก ๆ ทำให้ LDL สูงขึ้น

แนวทางเวชปฏิบัติของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทยฯ พ.ศ. 2567 แนะนำให้กินไขมันอิ่มตัวไม่เกินร้อยละ 7 ของพลังงานทั้งวัน แหล่งไขมันอิ่มตัวที่คนไทยเจอบ่อยคือ ไขมันสัตว์ น้ำมันหมู น้ำมันปาล์ม น้ำมันมะพร้าว และเนย แนวทางเดียวกันแนะนำให้เปลี่ยนไปใช้น้ำมันชนิดไม่อิ่มตัว เช่น น้ำมันมะกอก น้ำมันรำข้าว น้ำมันถั่วเหลือง และงดไขมันทรานส์

ส่วน ไขมันทรานส์จากน้ำมันที่ผ่านการเติมไฮโดรเจนบางส่วน ประเทศไทยห้ามผลิต นำเข้า และจำหน่ายแล้ว ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขฉบับที่ 388 พ.ศ. 2561 เพราะเพิ่มความเสี่ยงโรคหลอดเลือดหัวใจ

คอเลสเตอรอลในไข่ กุ้ง หมึก ต้องกลัวแค่ไหน

โรงพยาบาลรามาธิบดีอธิบายว่าไข่แดง 1 ฟองมีคอเลสเตอรอลราว 200 มิลลิกรัม คนทั่วไปกินไข่ได้ราว 300 ฟองต่อปี (ไม่เกินวันละ 1 ฟอง) ส่วนคนที่มีไขมันสูง เบาหวาน หรือโรคหัวใจ ควรทำตามที่แพทย์กำหนด รายละเอียดอยู่ที่ ไขมันในเลือดสูงกินไข่วันละกี่ฟอง

นอกจากชนิดของไขมัน ปริมาณน้ำมันก็สำคัญ กรมอนามัยแนะนำให้กินน้ำมันรวมทั้งวันไม่เกิน 6 ช้อนชา แต่หอยทอด 1 จานมีน้ำมันถึงราว 8 ช้อนชา และไข่เจียวราว 5 ช้อนชา อ่านเรื่องชนิดไขมันกับหลอดเลือดเพิ่มได้ที่ ไขมันในอาหารกับหลอดเลือด

ไขมันในเลือดสูงเป็นกรรมพันธุ์ไหม ถ้าพ่อแม่เป็นเราจะเป็นด้วยหรือเปล่า

เป็นได้ MedlinePlus Genetics ของห้องสมุดการแพทย์แห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่าภาวะไขมันสูงจากพันธุกรรม (familial hypercholesterolemia หรือ FH) พบราว 1 ใน 200–250 คน เกิดจากยีนที่ทำให้ร่างกายกำจัด LDL ออกจากเลือดได้ไม่ดี และถ่ายทอดแบบยีนเด่น คือได้ยีนจากพ่อหรือแม่เพียงฝ่ายเดียวก็เป็นได้

คนที่เป็น FH มี LDL สูงตั้งแต่อายุน้อย และเสี่ยงโรคหลอดเลือดหัวใจเร็วกว่าคนทั่วไป นอกจาก FH ยังมีโรคไขมันผิดปกติทางพันธุกรรมแบบอื่นอีก เช่น ภาวะไขมันสูงแบบผสมในครอบครัว และภาวะไตรกลีเซอไรด์สูงในครอบครัว

แนวทางของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ ให้สงสัย FH เมื่อ

• •มีญาติสายตรงเป็นโรคหัวใจก่อนวัย คือ ผู้ชายก่อนอายุ 55 ปี หรือผู้หญิงก่อนอายุ 60 ปี
• •พบปุ่มหรือก้อนไขมันตามเอ็นหรือผิวหนัง หรือมีวงขาวที่ขอบตาดำตั้งแต่อายุน้อยกว่า 45 ปี

ถ้าพ่อแม่เป็นไขมันสูง ไม่ได้แปลว่าเราจะเป็นแน่นอน แต่ควรบอกแพทย์และตรวจเลือดดูค่าไขมัน ไม่ต้องรอให้มีอาการ

ความเครียดทำให้คอเลสเตอรอลสูงได้จริงไหม

เป็นไปได้ แต่ไม่ใช่สาเหตุหลัก ทั้ง NHLBI และ MedlinePlus อธิบายว่าความเครียดอาจเพิ่มระดับฮอร์โมนบางชนิด เช่น คอร์ติโคสเตียรอยด์ ซึ่งทำให้ร่างกายสร้างคอเลสเตอรอลมากขึ้น

ในชีวิตจริง ความเครียดมักมาพร้อมพฤติกรรมอื่น เช่น กินของมันของหวานมากขึ้น นอนน้อย สูบบุหรี่ ดื่มเหล้า และไม่มีเวลาออกกำลังกาย การจัดการความเครียดจึงดีต่อสุขภาพ แต่ไม่ควรคิดว่าแค่หายเครียดแล้วไขมันจะลงเอง ถ้าผลเลือดสูงต้องดูปัจจัยอื่นร่วมด้วยเสมอ

ไทรอยด์ต่ำ เบาหวาน โรคไต ทำให้ไขมันในเลือดขึ้นได้อย่างไร

โรคเหล่านี้อยู่ในรายชื่อสาเหตุที่ทำให้ไขมันผิดปกติได้ NHLBI ระบุโรคที่ควรคุยกับแพทย์เรื่องไขมันในเลือด ได้แก่ โรคไตเรื้อรัง เบาหวาน ไทรอยด์ทำงานต่ำ โรคเอสแอลอี ภาวะถุงน้ำในรังไข่ (PCOS) การติดเชื้อเอชไอวี ภาวะน้ำหนักเกินหรืออ้วน และการหยุดหายใจขณะหลับ

• •เบาหวานที่คุมไม่ดี MedlinePlus ระบุว่าทำให้ไตรกลีเซอไรด์สูงได้
• •ไทรอยด์ทำงานต่ำ สารานุกรมการแพทย์ของ MedlinePlus จัดไว้ในกลุ่มโรคที่ทำให้คอเลสเตอรอลสูง
• •โรคไตและโรคตับ MedlinePlus ระบุว่าเป็นสาเหตุหนึ่งของไตรกลีเซอไรด์สูง

ถ้าไขมันสูงทั้งที่กินอาหารระวังแล้ว ให้ถามแพทย์ว่าควรตรวจไทรอยด์ น้ำตาล หรือการทำงานของไตด้วยไหม

ยาอะไรบ้างที่ทำให้ไขมันในเลือดสูงขึ้นได้

NHLBI และ MedlinePlus ระบุยาที่อาจทำให้ไขมันในเลือดสูงขึ้น ได้แก่

• •ยาขับปัสสาวะที่ใช้ลดความดัน
• •ยาเบต้าบล็อกเกอร์ (beta-blockers) ที่ใช้กับโรคหัวใจและความดัน
• •ยาสเตียรอยด์ เช่น เพรดนิโซโลน
• •ยาเม็ดคุมกำเนิด
• •ยาต้านซึมเศร้าบางชนิด
• •ยากดภูมิคุ้มกัน ยาเคมีบำบัดบางชนิด และยากลุ่มเรตินอยด์ที่ใช้รักษาสิว

ห้ามหยุดหรือลดยาเหล่านี้เอง เพราะยาแต่ละตัวมีเหตุผลที่แพทย์สั่ง ให้นำรายการยาทั้งหมดไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดู แพทย์จะชั่งว่าควรปรับหรือไม่

ทำไมอายุมากขึ้นหรือหมดประจำเดือนแล้วไขมันขึ้น

เพราะตับกำจัด LDL ได้น้อยลงตามอายุ NHLBI อธิบายว่าเมื่ออายุมากขึ้น ตับกำจัด LDL ได้ไม่ดีเท่าตอนหนุ่มสาว

สำหรับผู้หญิง MedlinePlus อธิบายว่าการหมดประจำเดือนทำให้ฮอร์โมนเพศหญิงที่อาจช่วยปกป้องลดลง NHLBI ระบุว่าหลังหมดประจำเดือน คอเลสเตอรอลรวมและ LDL มักสูงขึ้น ขณะที่ HDL (ไขมันดี) ลดลง ผู้หญิงที่ผลเลือดเคยปกติตอนอายุ 40 ต้น ๆ จึงไม่ควรวางใจ ควรตรวจซ้ำตามนัด

LDL สูงกับไตรกลีเซอไรด์สูง สาเหตุต่างกันอย่างไร

ทั้งสองตัวเป็นไขมันในเลือดคนละชนิด สาเหตุจึงเน้นต่างกัน ดูความหมายของแต่ละค่าได้ที่ ค่าไขมันในเลือดแต่ละตัวบอกอะไร และ LDL กับ HDL ต่างกันอย่างไร

• •LDL สูง เกี่ยวกับไขมันอิ่มตัวและไขมันทรานส์ในอาหาร พันธุกรรมอย่าง FH อายุ วัยหมดประจำเดือน และโรคอย่างไทรอยด์ต่ำ
• •ไตรกลีเซอไรด์สูง MedlinePlus ระบุว่าเกิดจากการกินพลังงานเกินโดยเฉพาะน้ำตาล น้ำหนักเกิน บุหรี่ แอลกอฮอล์ ยาบางชนิด พันธุกรรม และเบาหวานที่คุมไม่ดี โรงพยาบาลรามาธิบดีเสริมว่าแป้งและน้ำตาลที่เกินพอดี รวมถึงอาหารไขมันสูง ทำให้ค่านี้ขึ้นได้

พูดง่าย ๆ ถ้า LDL สูงให้ดูเรื่องของมันและพันธุกรรมก่อน ถ้าไตรกลีเซอไรด์สูงให้ดูเรื่องของหวาน ข้าวแป้ง และเหล้าก่อน รายละเอียดอยู่ที่ ไตรกลีเซอไรด์สูงเกิดจากอะไร

ได้ยินว่าคนผอมไม่เป็นไขมันสูง จริงไหม

ไม่จริง น้ำหนักเกินเป็นเพียงปัจจัยหนึ่ง สาเหตุอย่างพันธุกรรม ไทรอยด์ต่ำ ยาบางชนิด และอายุ ไม่ได้ขึ้นกับรูปร่าง คนผอมที่มีพ่อแม่เป็นโรคหัวใจตั้งแต่อายุน้อยจึงควรตรวจไขมันเหมือนกัน ทางเดียวที่จะรู้ค่าไขมันคือการตรวจเลือด

สาเหตุไหนแก้ได้เอง สาเหตุไหนต้องให้แพทย์ตรวจหา

ปรับได้ด้วยตัวเอง

• •ลดไขมันอิ่มตัวจากหมูสามชั้น ข้าวขาหมู ของทอด และกะทิ เลือกต้ม นึ่ง ย่าง แทนทอด
• •คุมน้ำหนักและเพิ่มการเคลื่อนไหว แนวทางของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ แนะนำออกกำลังกาย 150–300 นาทีต่อสัปดาห์
• •เลิกบุหรี่ ลดหรือเลิกเหล้า
• •ลดน้ำตาลและแป้งขัดขาว โดยเฉพาะถ้าไตรกลีเซอไรด์สูง

ต้องให้แพทย์ช่วยหา

• •ไขมันสูงมาก หรือคนในครอบครัวเป็นโรคหัวใจตั้งแต่อายุน้อย (สงสัยพันธุกรรม)
• •สงสัยโรคแฝง เช่น ไทรอยด์ต่ำ เบาหวาน โรคไต
• •เริ่มยาใหม่แล้วค่าไขมันเปลี่ยน

แนวทางของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ แนะนำให้ตรวจไขมันในผู้ที่อายุ 35 ปีขึ้นไป และในคนที่เป็นเบาหวาน โรคไตเรื้อรัง โรคหัวใจหรือหลอดเลือดสมอง หรือสงสัยพันธุกรรม ดูรายการตรวจตามวัยได้ที่ ตรวจสุขภาพประจำปีตามช่วงอายุ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่มักถูกถามคู่กับเรื่องไขมันในเลือด เป็นสารประเภทน้ำมันไม่อิ่มตัวและสารจากพืช มีหลักฐานดังนี้

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — เป็นสารที่มีงานวิจัยแบบรวมผลการทดลองในคน 27 งาน (1,359 คน) พบว่าเมื่อใช้คาโนลาเป็นน้ำมันหลักในอาหารแทนไขมันชนิดอื่น LDL ลดลงเฉลี่ยราว 6.4 มก./ดล. แต่ไม่เปลี่ยน HDL และไตรกลีเซอไรด์ ปริมาณที่ศึกษาคือน้ำมันปรุงอาหารทั้งวัน (หลายสิบกรัม) ส่วนในแคปซูลมี 0.2 กรัม
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานรวม 34 การทดลองในคนพบว่าการกินน้ำมันมะกอกเพิ่มขึ้นทุก 10 กรัมต่อวัน เปลี่ยนค่าไขมันในเลือดน้อยมากจนไม่มีนัยสำคัญ ฉลากไม่ได้ระบุว่าเป็นน้ำมันมะกอกบริสุทธิ์ชนิดเอ็กซ์ตร้าเวอร์จิน
• •น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานของคณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ให้ผู้มีไขมันสูง 59 คนใช้น้ำมันรำข้าววันละ 30 มิลลิลิตรปรุงอาหาร 3 มื้อ นาน 4 สัปดาห์ พบ LDL ลดลงมากกว่ากลุ่มน้ำมันถั่วเหลือง แต่เป็นงานเล็กและระยะสั้น และปริมาณที่ศึกษามากกว่าในแคปซูลหลายร้อยเท่า
• •ไฟโตสเตอรอล 2 มก. — แพลนท์สเตอรอลและสตานอลมีงานวิจัยในคนจำนวนมากว่าช่วยลดการดูดซึมคอเลสเตอรอลจากลำไส้ ขนาดที่ศึกษาคือวันละ 1.5–3 กรัมพร้อมอาหาร ซึ่งมากกว่า 2 มิลลิกรัมในแคปซูลราว 750–1,500 เท่า และยังไม่มีการทดลองที่พิสูจน์ว่าลดการเกิดหัวใจวายหรือสโตรกโดยตรง

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ค่าไขมันเปลี่ยน ตัวเลขข้างบนทั้งหมดมาจากปริมาณระดับอาหารที่มากกว่าในแคปซูลหลายร้อยถึงหลายพันเท่า

ข้อควรระวัง: ผลิตภัณฑ์มีวิตามินอี ซึ่งในขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด และมีแอล-อาร์จินีน ซึ่งงานวิจัย VINTAGE MI ในผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย (ใช้ขนาดวันละ 9 กรัม) พบผู้เสียชีวิตในกลุ่มอาร์จินีนมากกว่าจนต้องยุติงานก่อนกำหนด ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที