กินยาลดไขมันแล้วปวดกล้ามเนื้อ ปวดขา เกิดจากอะไร ต้องหยุดยาไหม

คำตอบสั้น: ยาลดไขมันกลุ่มสแตตินทำให้ปวดกล้ามเนื้อได้จริงในบางคน แต่ข้อมูลจากการทดลองขนาดใหญ่พบว่า อาการปวดกล้ามเนื้อส่วนใหญ่ของคนที่กินยาไม่ได้เกิดจากยา ปวดเมื่อยธรรมดาให้บอกแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ แพทย์อาจหยุดยาชั่วคราว ลดขนาด หรือเปลี่ยนยา แต่ไม่ควรหยุดเอง ส่วนอาการปวดกล้ามเนื้อมาก กล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือปัสสาวะสีเข้ม ข้อใดข้อหนึ่ง อาจเป็นสัญญาณของกล้ามเนื้อสลาย ต้องไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •อาการทางกล้ามเนื้อจากยามักเกิดราว 1 เดือนหลังเริ่มยา แต่เกิดช้ากว่านั้นได้
• •งานรวมการทดลองพบว่ากว่าร้อยละ 90 ของรายงานปวดกล้ามเนื้อในกลุ่มที่ได้ยา ไม่ได้เกิดจากยา
• •ปวดกล้ามเนื้อมาก กล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือปัสสาวะสีเข้ม มีข้อใดข้อหนึ่ง = อาการอันตราย ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
• •ปัจจัยเสี่ยง เช่น อายุมากกว่า 80 ปี ตัวเล็กผอมบาง โรคไต ขาดวิตามินดี ยาขนาดสูง และยาบางชนิดที่กินร่วม
• •หลักฐานเรื่อง CoQ10 ยังขัดกัน งานรวมผลบางงานไม่พบประโยชน์

ทำไมยาสแตตินทำให้ปวดกล้ามเนื้อได้

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล อธิบายว่าคำอธิบายหนึ่งคือ ยาอาจทำให้กล้ามเนื้อขาดสารบางอย่าง รวมถึงโคเอนไซม์คิวเท็น (CoQ10) ซึ่งร่างกายใช้ผลิตพลังงานในเซลล์ อาการที่เกิดได้มีตั้งแต่ปวดเมื่อย กดเจ็บ ตึง เกร็ง ตะคริว ไปจนถึงอ่อนแรง และมักเป็นที่กล้ามเนื้อหลายกลุ่ม

อาการทางกล้ามเนื้อเป็นเหตุผลที่คนหยุดยาเองบ่อยที่สุดเรื่องหนึ่ง จึงควรรู้ว่าอาการแบบไหนน่าจะเกี่ยวกับยา และแบบไหนน่าจะมาจากสาเหตุอื่น

ปวดแบบไหนน่าจะเกี่ยวกับยา แบบไหนมาจากสาเหตุอื่น

เบาะแสที่ทำให้นึกถึงยา

• •เริ่มหลังเริ่มยาหรือเพิ่มขนาดยา คณะเภสัชฯ มหิดล ระบุว่ามักเกิดราว 1 เดือนหลังเริ่มยา แต่มีรายที่เกิดหลังใช้ยาเกือบ 10 ปี
• •ปวดหลายกลุ่มกล้ามเนื้อพร้อมกัน เช่น ต้นขาทั้งสองข้าง น่อง ไหล่
• •เพิ่งเริ่มยาตัวใหม่ที่อาจทำปฏิกิริยากับยาลดไขมัน

เบาะแสที่ทำให้นึกถึงสาเหตุอื่น

• •ปวดข้างเดียว ปวดตามข้อหรือหลังจากยกของหรือออกแรงหนัก
• •ปวดตั้งแต่ก่อนเริ่มยา

ข้อมูลที่ช่วยให้เข้าใจภาพรวมคืองานรวมของกลุ่ม Cholesterol Treatment Trialists (CTT) ปี 2565 จาก 19 การทดลองแบบปกปิดสองทาง 123,940 คน พบรายงานปวดหรืออ่อนแรงของกล้ามเนื้อร้อยละ 27.1 ในกลุ่มยา และร้อยละ 26.6 ในกลุ่มยาหลอก ส่วนเกินจากยาเกิดในปีแรก หลังปีแรกไม่พบส่วนเกินที่มีนัยสำคัญ และ ยาขนาดสูง เช่น อะทอร์วาสแตติน 40–80 มก. หรือโรสุวาสแตติน 20–40 มก. มีส่วนเกินมากกว่าขนาดปานกลางเล็กน้อย

แนวทางไทย พ.ศ. 2567 ก็เตือนแพทย์ว่าอาการปวดเมื่อย ตะคริว และค่า CK ที่ผิดปกติ อาจไม่ได้เกิดจากยาเสมอไป

ภาวะกล้ามเนื้อสลายต่างจากปวดเมื่อยทั่วไปอย่างไร

ภาวะกล้ามเนื้อลายสลาย (rhabdomyolysis) คือเซลล์กล้ามเนื้อถูกทำลายมาก จนสารจากกล้ามเนื้อออกมาในเลือดและปัสสาวะ อาจทำให้ไตวายได้

• •ปวดเมื่อยทั่วไป ยังเดินและทำงานได้ ไม่มีปัสสาวะผิดปกติ
• •กล้ามเนื้อสลาย อาจมีปวดกล้ามเนื้อจนทนไม่ได้ อ่อนแรง และปัสสาวะสีเข้ม แต่ไม่ต้องรอให้ครบ มีอาการข้อใดข้อหนึ่งก็ต้องไปโรงพยาบาล

ศูนย์ข้อมูลยา ม.มหิดล ระบุว่าภาวะนี้พบเพียงร้อยละ 0.01–0.04 ของผู้ใช้ยา แนวทางไทยระบุว่าถ้าปวดหรืออ่อนแรงร่วมกับค่า CK สูงเกิน 10 เท่าของค่าปกติ อาจเข้าข่ายภาวะนี้ และแพทย์ต้องหยุดยาทันที

เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •ปวดกล้ามเนื้อมาก หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงผิดปกติ เช่น ลุกจากเก้าอี้หรือขึ้นบันไดลำบาก
• •ปัสสาวะสีเข้มคล้ายน้ำชาหรือสีแดง
• •ปัสสาวะออกน้อยลงชัดเจน

ใครเสี่ยงปวดกล้ามเนื้อจากยามากกว่า

คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุปัจจัยเสี่ยง ได้แก่

• •อายุมากกว่า 80 ปี มีโครงร่างเล็ก ผอมบาง
• •เป็นโรคไต
• •ขาดวิตามินดี
• •ใช้ยาขนาดสูง
• •กินเกรปฟรุต และยาบางชนิดที่กินร่วม

แนวทางไทยระบุยาที่ไม่ควรใช้ร่วมกับซิมวาสแตติน เช่น ยาต้านเชื้อรากลุ่มเอโซล (azole) อิริโทรมัยซิน คลาริโทรมัยซิน และเจมไฟโบรซิล ข้อมูล MedlinePlus ของซิมวาสแตตินให้แจ้งแพทย์ถ้าอายุ 65 ปีขึ้นไป เป็นคนเอเชีย (โดยเฉพาะคนจีน) หรือมีต่อมไทรอยด์ทำงานต่ำ โรคไต หรือเคยปวดหรืออ่อนแรงของกล้ามเนื้อ

วิตามินดีต่ำหรือไทรอยด์ต่ำเกี่ยวไหม

เกี่ยวในแง่เป็นปัจจัยที่แพทย์ควรรู้ การขาดวิตามินดีอยู่ในรายการปัจจัยเสี่ยงของคณะเภสัชฯ มหิดล และไทรอยด์ทำงานต่ำอยู่ในรายการที่ MedlinePlus ให้แจ้งแพทย์ก่อนใช้ซิมวาสแตติน

ถ้าปวดกล้ามเนื้อและไม่เคยตรวจ ให้ถามแพทย์ว่าควรตรวจระดับวิตามินดีหรือการทำงานของไทรอยด์ไหม การซื้อวิตามินดีขนาดสูงมากินเองโดยไม่รู้ระดับในเลือด ไม่ใช่ทางที่ควรทำ

ต้องเจาะเลือดดูค่า CK ไหม

ตรวจเมื่อมีอาการ ไม่ต้องตรวจทุกครั้งที่ไปหาหมอ แนวทางไทยระบุว่าคนที่ปวดกล้ามเนื้อ ปวดเมื่อย หรือเป็นตะคริวบ่อย ควรได้รับการตรวจเอนไซม์กล้ามเนื้อ (CK หรือครีเอทีนไคเนส ค่าที่สูงขึ้นเมื่อกล้ามเนื้อบาดเจ็บ)

แต่ CK สูงขึ้นได้จากการออกกำลังกายหนักหรือกล้ามเนื้อบาดเจ็บด้วย ก่อนเจาะเลือดให้บอกแพทย์ถ้าเพิ่งออกแรงมาก ส่วนเรื่องการออกกำลังกายที่เหมาะกับวัย อ่านได้ที่ ออกกำลังกายวัย 50 ขึ้นไป

หมอแก้ปัญหาอย่างไร มียาลดไขมันที่ไม่ทำให้ปวดกล้ามเนื้อไหม

ไม่มียาที่รับประกันว่าไม่ปวดเลย งาน CTT ไม่พบหลักฐานชัดว่าสแตตินแต่ละตัวทำให้เกิดอาการต่างกัน แต่แพทย์มีหลายขั้นตอนให้เลือก ตามแนวทางไทย

1. 1หยุดยาชั่วคราวแล้วตรวจซ้ำ สังเกตอาการ เจาะเลือดซ้ำหลังหยุด 2–4 สัปดาห์
2. 2ลองกลับไปใช้ยาเดิม ในขนาดเดิมหรือขนาดลดลง ถ้ากลับมามีอาการอีก แสดงว่าน่าจะเกิดจากยา
3. 3ใช้ยากลุ่มอื่นเสริมหรือแทน เช่น เอเซทิไมบ์ (ezetimibe) ซึ่งแนวทางไทยระบุว่าใช้เดี่ยว ๆ ได้ในกรณีที่มีผลไม่พึงประสงค์จากสแตติน หรือยากลุ่มอื่นที่แนวทางระบุไว้สำหรับคนที่ทนสแตตินไม่ได้

ทุกขั้นตอนนี้แพทย์ต้องเป็นคนตัดสิน เพราะต้องชั่งกับความเสี่ยงหัวใจของแต่ละคน ถ้ากินยาหลายตัว ให้นำยาทั้งหมดไปให้เภสัชกรดู อ่านเพิ่มที่ ดูแลผู้สูงอายุที่กินยาหลายตัว

CoQ10 ช่วยได้จริงไหม หลักฐานว่าอย่างไร

หลักฐานยังขัดกัน

• •งานรวมผล 7 การทดลอง 321 คน (Atherosclerosis 2563) ไม่พบ ว่า CoQ10 ช่วยลดอาการปวดกล้ามเนื้อเมื่อเทียบยาหลอก และไม่ได้ช่วยให้คนกินสแตตินต่อได้มากขึ้น
• •งานรวมผล 6 การทดลอง (Mayo Clinic Proceedings 2558) ก็ไม่พบประโยชน์ที่มีนัยสำคัญ
• •งานรวมผล 12 การทดลอง 575 คน (Journal of the American Heart Association 2561) พบว่าคะแนนอาการปวดลดลง แต่ค่า CK ไม่เปลี่ยน

สรุปคือยังตอบไม่ได้ชัดว่าช่วย ถ้าอยากลอง ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน และอย่าใช้ CoQ10 เป็นเหตุผลให้ทนอาการรุนแรงโดยไม่ไปหาหมอ เรื่องอาหารเสริมกับยาลดไขมันอ่านต่อได้ที่ ยาลดไขมันกินคู่อาหารเสริมได้ไหม และ กินอาหารเสริมกับยา ถามเภสัชกรอย่างไร

ได้ยินว่าปวดขาแปลว่ายาไม่เหมาะ ต้องเลิกเลย จริงไหม

ไม่จริงเสมอไป อาการปวดที่ไม่รุนแรงหลายรายไม่ได้เกิดจากยา และรายที่เกิดจากยา แพทย์ก็มักหาทางปรับได้ คณะเภสัชฯ มหิดล แนะนำให้รีบพบแพทย์เมื่อมีอาการผิดปกติ ไม่ใช่หยุดยาเอง เพราะการหยุดยาทำให้ไขมันกลับขึ้น และเสียโอกาสลดหัวใจขาดเลือดและสโตรก

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. วิตามินซี 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก. ฉลากไม่ได้ระบุว่ามี CoQ10

น้ำมันทั้ง 3 ชนิดเป็นไขมันไม่อิ่มตัวที่มีงานวิจัยในคนเรื่องค่าไขมัน ไม่ใช่เรื่องกล้ามเนื้อ

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — งานรวมในคนพบ LDL ลดลงเฉลี่ยราว 6.4 มก./ดล. เมื่อใช้เป็นน้ำมันปรุงอาหารหลักทั้งวัน ปริมาณหลายสิบกรัม
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานรวม 34 การทดลองพบว่าการกินเพิ่มทุก 10 กรัมต่อวัน เปลี่ยนค่าไขมันในเลือดน้อยมากจนไม่มีนัยสำคัญ
• •น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานของ ม.มหิดล ใช้วันละ 30 มิลลิลิตรปรุงอาหาร มากกว่าในแคปซูลหลายร้อยเท่า

ไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ช่วยลดอาการปวดกล้ามเนื้อจากยาลดไขมัน ถ้าเริ่มผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดระหว่างที่มีอาการ ให้บอกแพทย์ด้วย เพื่อไม่ให้การแยกสาเหตุสับสน

ข้อควรระวัง: วิตามินอีในขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด และงานวิจัย VINTAGE MI พบว่าแอล-อาร์จินีนวันละ 9 กรัมในผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย มีผู้เสียชีวิตมากกว่ากลุ่มยาหลอกจนต้องยุติงานก่อนกำหนด ฉลากระบุให้ผู้ใช้ยาประจำตัวปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน อ่านเรื่องประกาศ อย. เกี่ยวกับโฆษณาผลิตภัณฑ์นี้ได้ที่ คำเตือนของ อย. เรื่องโฆษณาเบต้าออยล์

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที