คนเป็นโรคไตฉี่เป็นยังไง ฉี่บ่อยกลางคืน สีและปริมาณบอกอะไร

คำตอบสั้น: คนเป็นโรคไตอาจมีปัสสาวะเปลี่ยนไปหลายแบบ เช่น ตื่นมาปัสสาวะกลางคืนบ่อยขึ้น ปัสสาวะบ่อยขึ้นหรือน้อยลง ปัสสาวะเป็นฟอง หรือเป็นเลือดสีน้ำล้างเนื้อ แต่โรคไตระยะแรกส่วนใหญ่ไม่มีอาการเลย และอาการปัสสาวะผิดปกติหลายอย่างมาจากสาเหตุอื่น เช่น เบาหวาน ต่อมลูกหมากโต กระเพาะปัสสาวะอักเสบ หรือดื่มน้ำ ชา กาแฟ ก่อนนอน ทางเดียวที่รู้แน่คือตรวจปัสสาวะและเลือด

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ปกติตอนกลางคืนร่างกายสร้างปัสสาวะน้อยลง คนส่วนใหญ่จึงนอน 6–8 ชั่วโมงได้โดยไม่ต้องตื่น หรือตื่นไม่เกิน 1–2 ครั้ง
• •สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยแนะนำให้พบแพทย์ถ้าปัสสาวะมากกว่าวันละ 3 ลิตร หรือตื่นมาปัสสาวะกลางคืนบ่อย
• •ผู้ใหญ่ส่วนใหญ่ปัสสาวะอย่างน้อยวันละ 500 มล. ถ้าปัสสาวะลดลงมากอาจเป็นภาวะร้ายแรง
• •ปัสสาวะเป็นเลือดแม้เพียงครั้งเดียว หรือมีไข้ร่วมกับปัสสาวะแสบขัด ควรพบแพทย์
• •อย่าลดน้ำทั้งวันเอง ถ้าจะปรับ ให้ลดเครื่องดื่มช่วงก่อนนอน โดยเฉพาะชา กาแฟ และแอลกอฮอล์

คนเป็นโรคไตฉี่เปลี่ยนไปอย่างไร

โรคไตเรื้อรังระยะแรกมักไม่มีอาการ อาการทางปัสสาวะมักมาเมื่อไตเสื่อมไปมากแล้ว สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ ระบุว่าทางเดียวที่จะรู้ว่าเป็นโรคไตระยะแรกคือตรวจเลือดและปัสสาวะ ส่วนอาการเมื่อโรคลุกลามมีทั้งปัสสาวะบ่อยขึ้นหรือน้อยลง และปัสสาวะเป็นฟอง

ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มช. และโรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ รวบรวมความเปลี่ยนแปลงที่ควรสังเกตไว้ใกล้เคียงกัน

• •ตื่นมาปัสสาวะกลางคืนบ่อยกว่าเดิม
• •ปัสสาวะเป็นฟอง
• •ปัสสาวะเป็นเลือด สีน้ำล้างเนื้อ หรือขุ่นกว่าปกติ
• •ปัสสาวะลำบาก ต้องเบ่ง ไม่พุ่ง หรือสะดุดกลางคัน ซึ่งบ่งว่ามีการอุดกั้น
• •ปัสสาวะแสบขัด ซึ่งมักมาจากการติดเชื้อ

การไม่มีอาการเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าไตดี คนที่เป็นเบาหวาน ความดันสูง หรืออายุ 60 ปีขึ้นไป ควรตรวจค่าไตตามนัดแม้รู้สึกปกติ

โรคไตทำให้ฉี่บ่อยไหม ทำไมตื่นฉี่กลางคืน

โรคไตทำให้ตื่นปัสสาวะกลางคืนได้ เพราะไตที่เสื่อมเก็บน้ำกลับได้ไม่ดี ศูนย์ศรีพัฒน์อธิบายว่าตอนกลางคืนไตปกติจะดูดน้ำกลับมากขึ้น ปัสสาวะจึงลดลง คนทั่วไปที่นอน 6–8 ชั่วโมงมักไม่ต้องตื่น หรือตื่นได้ 1–2 ครั้ง แต่ไตที่เสื่อมดูดน้ำกลับได้ไม่ดี จึงต้องลุกมาปัสสาวะบ่อย

เอกสารของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยให้เกณฑ์เข้มกว่าเล็กน้อย คือคนปกติจะไม่ตื่นมาปัสสาวะบ่อยกว่าคืนละครั้ง และย้ำว่า ปัสสาวะบ่อยมักไม่ได้เกิดจากโรคไต แต่เกิดจากสาเหตุอื่นได้บ่อยกว่า

ฉี่บ่อยกลางคืนเกิดจากอะไรได้บ้าง

MedlinePlus (ห้องสมุดการแพทย์แห่งชาติสหรัฐฯ) รวบรวมสาเหตุไว้ดังนี้

• •ดื่มน้ำมาก ดื่มชา กาแฟ หรือแอลกอฮอล์ก่อนนอน
• •ต่อมลูกหมากโต (ในผู้ชาย)
• •การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะหรือกระเพาะปัสสาวะ
• •เบาหวาน และเบาจืด
• •โรคไตเรื้อรัง
• •หัวใจล้มเหลว และขาบวม
• •แคลเซียมในเลือดสูง
• •ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ และปัญหาการนอนอื่น
• •ยาขับปัสสาวะ และยาอื่นบางชนิด

เบาหวานและต่อมลูกหมากเกี่ยวกันอย่างไร

เบาหวานทำให้ปัสสาวะกลางคืนบ่อยได้ และยังเป็นสาเหตุสำคัญของโรคไตเรื้อรัง ศูนย์ศรีพัฒน์ระบุทั้งสองเรื่องไว้คู่กัน คนเป็นเบาหวานที่เริ่มตื่นฉี่บ่อยจึงควรดูทั้งค่าน้ำตาลและค่าไต อ่านวิธีอ่านค่าน้ำตาลได้ที่ ค่าน้ำตาลเท่าไรถึงเรียกว่าเบาหวาน

ส่วนผู้ชายสูงวัย ถ้าปัสสาวะต้องเบ่ง ไม่พุ่ง สะดุดกลางคัน หรือรู้สึกปัสสาวะไม่สุด ศูนย์ศรีพัฒน์อธิบายว่าเป็นอาการของการอุดกั้น เช่น ต่อมลูกหมากโต ซึ่งต้องตรวจแยกโรค MedlinePlus ระบุด้วยว่าการอุดตันทางเดินปัสสาวะทั้งหมด เช่น จากต่อมลูกหมากโต เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ปัสสาวะออกน้อยลง

ฉี่น้อยลงมากอันตรายไหม

อันตรายได้ และบางกรณีถึงชีวิต MedlinePlus ระบุว่าผู้ใหญ่ส่วนใหญ่ปัสสาวะอย่างน้อย 500 มล. ใน 24 ชั่วโมง การที่ปัสสาวะลดลงมากอาจเป็นสัญญาณของภาวะร้ายแรง แต่ส่วนใหญ่แก้ไขได้ถ้าได้รับการดูแลทันเวลา

สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่

• •ขาดน้ำจากอาเจียน ท้องเสีย หรือมีไข้ แล้วดื่มน้ำได้ไม่พอ
• •ทางเดินปัสสาวะอุดตัน เช่น ต่อมลูกหมากโต
• •ยาบางชนิด
• •เสียเลือด หรือติดเชื้อรุนแรงจนช็อก (พบน้อยกว่า)

สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยอธิบายว่าปกติดื่มน้ำมากปัสสาวะก็มาก ดื่มน้อยก็น้อย แต่ถ้าดื่มน้ำเพิ่มแล้วปัสสาวะยังออกน้อยหรือไม่ออกเลย มักเกิดจากไตทำงานเสียไปหรือทางเดินปัสสาวะอุดกั้น ต้องรีบพบแพทย์ทันที

ข้อควรระวัง: ผู้ป่วยไตที่แพทย์สั่งจำกัดน้ำอยู่แล้ว ไม่ควรลองดื่มน้ำเพิ่มเอง ให้ติดต่อแพทย์ที่ดูแลเลย

ปัสสาวะสีเข้ม ขุ่น มีฟอง มีเลือด บอกอะไร

สีปัสสาวะบอกเบาะแสได้ แต่ยืนยันโรคไม่ได้ ต้องตรวจปัสสาวะประกอบเสมอ

• •เหลืองใส หรือเข้มขึ้นเล็กน้อย สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยระบุว่าปัสสาวะปกติเป็นสีเหลืองใส และเข้มขึ้นได้เล็กน้อยเมื่อดื่มน้ำน้อย
• •น้ำตาลเข้มแต่ใส MedlinePlus ระบุว่าอาจเป็นสัญญาณของโรคตับ เช่น ตับอักเสบ ภาวะขาดน้ำรุนแรง หรือกล้ามเนื้อสลาย ควรพบแพทย์
• •ขุ่น มักเป็นสัญญาณของการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ อาจมีกลิ่นเหม็นร่วม หรือมีผลึก เม็ดเลือด หรือเมือกปน
• •แดง ชมพู หรือสีน้ำล้างเนื้อ อาจมีเลือดปน สมาคมโรคไตฯ ระบุสาเหตุได้หลายอย่าง เช่น นิ่ว เนื้องอกทางเดินปัสสาวะ กระเพาะปัสสาวะอักเสบ อุบัติเหตุ หรือไตอักเสบ แต่สีแดงก็เกิดจากอาหารหรือยาบางชนิดได้ MedlinePlus แนะนำให้พบแพทย์ถ้ามีเลือดในปัสสาวะแม้เพียงครั้งเดียว
• •เป็นฟอง เกิดได้ทั้งแบบปกติและจากโปรตีนรั่ว อ่านวิธีแยกได้ที่ ปัสสาวะเป็นฟองเกิดจากอะไร

ควรลดน้ำตอนเย็นไหม

ได้ยินว่าคนตื่นฉี่บ่อยควรงดน้ำตั้งแต่เย็น จริงไหม คำตอบคือ ลดเครื่องดื่มช่วงก่อนนอนได้ แต่ไม่ควรลดน้ำทั้งวันเอง

MedlinePlus ระบุว่าการดื่มน้ำ ชา กาแฟ หรือแอลกอฮอล์มากก่อนนอนเป็นสาเหตุที่พบบ่อย และแพทย์จะถามว่าเคยลองจำกัดเครื่องดื่มช่วงก่อนนอนหรือยัง การเลื่อนกาแฟหรือชาไปดื่มช่วงเช้าจึงเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี

แต่ผู้สูงอายุจำนวนมากดื่มน้ำน้อยอยู่แล้ว และการขาดน้ำเองก็ทำให้ปัสสาวะน้อยและสีเข้มได้ อ่านเรื่องนี้ต่อได้ที่ ผู้สูงอายุดื่มน้ำน้อย สังเกตอย่างไร และถ้ามีปัญหาปัสสาวะเล็ดร่วมด้วย อ่าน ผู้สูงอายุปัสสาวะเล็ด ดูแลอย่างไร

สำหรับผู้ป่วยไตที่บวม ศูนย์ศรีพัฒน์ระบุว่าแพทย์จะเป็นผู้แนะนำให้เริ่มจำกัดน้ำ จึงควรทำตามปริมาณที่แพทย์กำหนด ไม่เพิ่มหรือลดเอง

MedlinePlus แนะนำวิธีที่ช่วยแพทย์ได้มาก คือ จดบันทึกการดื่มและการปัสสาวะ ว่าดื่มอะไร เท่าไร ปัสสาวะกี่ครั้ง ครั้งละประมาณเท่าไร และชั่งน้ำหนักเวลาเดิมทุกวัน แล้วนำไปให้แพทย์ดู

ฉี่ผิดปกติต้องตรวจอะไร

แพทย์จะเลือกการตรวจตามอาการ MedlinePlus ระบุการตรวจที่ใช้บ่อย ได้แก่

• •ตรวจปัสสาวะทั่วไป และเพาะเชื้อถ้าสงสัยการติดเชื้อ
• •ตรวจน้ำตาลในเลือด
• •ตรวจครีเอตินิน (ค่าไต) และเกลือแร่
• •อัลตราซาวด์ไตและทางเดินปัสสาวะ เมื่อจำเป็น

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยกำหนดว่า ถ้าตรวจปัสสาวะด้วยแถบจุ่มพบโปรตีนตั้งแต่ 1+ ขึ้นไป โดยไม่มีสาเหตุที่ทำให้ผลบวกลวง ถือว่าผิดปกติ และผู้เป็นเบาหวานหรือความดันสูงที่แถบจุ่มไม่พบโปรตีน ควรตรวจสัดส่วนอัลบูมินต่อครีเอตินินในปัสสาวะ (UACR) เพิ่ม ผลที่ผิดปกติต้องตรวจซ้ำในอีก 3 เดือนก่อนสรุป

อ่านวิธีดูผลตรวจปัสสาวะได้ที่ โปรตีนรั่ว 2+ อันตรายไหม และวิธีอ่านผลตรวจสุขภาพทั้งใบได้ที่ อ่านผลตรวจสุขภาพประจำปีด้วยตัวเอง

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

• •ปัสสาวะออกน้อยลงมาก หรือไม่ออกเลย แม้ดื่มน้ำตามปกติ
• •ปัสสาวะน้อยลงร่วมกับเวียนศีรษะ หน้ามืด หรือชีพจรเร็ว
• •ปัสสาวะเป็นเลือด สีแดง ชมพู หรือน้ำตาลเข้มที่ไม่ได้มาจากอาหารหรือยา
• •มีไข้ ร่วมกับปัสสาวะแสบขัด
• •ปวดปัสสาวะแต่ปัสสาวะไม่ออก
• •ผู้ป่วยไตที่บวมมากขึ้น เหนื่อยหอบ หายใจไม่อิ่ม ให้โทร 1669

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลมี ผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี 3 200 IU วิตามินบี 6 1 มก. วิตามินบี 12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม ส่วนประกอบที่คนมักถามเมื่อพูดถึงไต คือ

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เห็ดหลินจือเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต แต่ส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ เช่น แบบจำลองไตจากเบาหวาน ซึ่งยังนำมาสรุปผลในคนไม่ได้ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ตอบไว้ว่ายังไม่พบผลการศึกษาทางคลินิกที่น่าเชื่อถือมาสนับสนุนการใช้รักษาผู้ป่วยโรคไต ส่วนงานวิจัยแบบสุ่มในผู้ป่วยเบาหวานใช้ขนาด 1.4–3 กรัมต่อวัน (1,400–3,000 มก.) ซึ่งสูงกว่าปริมาณในแคปซูลหลายสิบเท่า และไม่พบว่าลดค่าน้ำตาลสะสม ความดัน หรือไขมันในเลือด

ความปลอดภัยที่ควรรู้: เห็ดหลินจือมีรายงานการบาดเจ็บของตับ รวมถึงผู้ป่วยในไทยที่เสียชีวิตจากตับอักเสบรุนแรงหลังเปลี่ยนมากินชนิดผง หน่วยงานยาของมาเลเซีย (NPRA) ได้รับรายงานสงสัยผลต่อไตหลังกินผลิตภัณฑ์เห็ดหลินจือ แม้ยังไม่มีข้อมูลยืนยันว่าเกี่ยวข้องจริง และเห็ดหลินจืออาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำผลิตภัณฑ์ใด ๆ ไปปรึกษาแพทย์ก่อน โดยนำกล่องไปให้แพทย์ดูด้วยทุกครั้ง

ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที