ค่าไต eGFR กับ ครีอะตินิน อ่านอย่างไร ตัวเลขบอกอะไรบ้าง

ในใบผลตรวจสุขภาพจะมีบรรทัดที่เกี่ยวกับไตอยู่อย่างน้อย 2 ค่า คือครีอะตินิน (Creatinine) และ eGFR

หลายคนเห็นครีอะตินินอยู่ในช่วงปกติแล้ววางใจ ทั้งที่ค่าที่ควรดูจริง ๆ คือ eGFR

ครีอะตินินคืออะไร

ครีอะตินินเป็นของเสียที่เกิดจากการสลายตัวของกล้ามเนื้อตามปกติทุกวัน ไตมีหน้าที่กรองมันออกทางปัสสาวะ

ถ้าไตกรองได้น้อยลง ครีอะตินินจะคั่งในเลือดและค่าจะสูงขึ้น

ช่วงอ้างอิงทั่วไปอยู่ราว 0.7–1.3 มก./ดล. ในผู้ชาย และ 0.6–1.1 มก./ดล. ในผู้หญิง แต่แต่ละห้องแล็บกำหนดไม่เท่ากัน ให้ยึดค่าอ้างอิงในใบผลตรวจของคุณ

จุดอ่อนของครีอะตินิน

ค่านี้ขึ้นกับมวลกล้ามเนื้อด้วย ไม่ได้ขึ้นกับไตอย่างเดียว

• •คนที่กล้ามเนื้อมาก เช่น นักกีฬา อาจมีครีอะตินินสูงกว่าปกติทั้งที่ไตดี
• •ผู้สูงอายุที่กล้ามเนื้อน้อยลง อาจมีครีอะตินินอยู่ในเกณฑ์ปกติ ทั้งที่ไตทำงานลดลงไปแล้ว

นี่คือเหตุผลที่ดูครีอะตินินอย่างเดียวไม่พอ

eGFR คือค่าที่ควรดูจริง

eGFR ย่อมาจาก estimated Glomerular Filtration Rate คืออัตราการกรองของไตโดยประมาณ คำนวณจากครีอะตินินร่วมกับอายุและเพศ

พูดง่าย ๆ คือมันแปลงครีอะตินินให้กลายเป็นตัวเลขที่บอกว่า "ไตยังทำงานได้กี่เปอร์เซ็นต์" โดยประมาณ

ระยะที่ใช้กันทั่วไป (หน่วย มล./นาที/1.73 ตร.ม.)

• •ตั้งแต่ 90 ขึ้นไป — การกรองอยู่ในเกณฑ์ปกติ
• •60–89 — ลดลงเล็กน้อย
• •45–59 — ระยะ 3a
• •30–44 — ระยะ 3b
• •15–29 — ระยะ 4
• •ต่ำกว่า 15 — ระยะ 5

การจะบอกว่าเป็นโรคไตเรื้อรัง ต้องพบความผิดปกติต่อเนื่องอย่างน้อย 3 เดือน ไม่ใช่ผลครั้งเดียว

ค่าอื่นที่มักตรวจร่วม

• •โปรตีนหรืออัลบูมินในปัสสาวะ เป็นสัญญาณเตือนที่มาก่อน eGFR ลดในหลายกรณี
• •BUN ค่าของเสียอีกตัว แต่ขึ้นกับปริมาณโปรตีนที่กินและภาวะขาดน้ำได้มาก

อะไรทำให้ไตทำงานลดลง

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดในไทย

• •เบาหวานที่ควบคุมไม่ดี
• •ความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ดี
• •การใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ต่อเนื่องเป็นเวลานาน
• •นิ่วและการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ ๆ
• •สมุนไพรหรือผลิตภัณฑ์ที่ไม่ทราบส่วนประกอบ

สิ่งที่ควรระวังเป็นพิเศษ

1. 1อย่าซื้อยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs กินเองต่อเนื่อง เป็นสาเหตุที่พบบ่อยและป้องกันได้
2. 2ดื่มน้ำให้พอ แต่ไม่ต้องฝืนดื่มมากผิดปกติ การดื่มมากเกินไม่ได้ล้างไต
3. 3คุมความดันและน้ำตาลให้อยู่ในเป้า เป็นสิ่งที่ช่วยไตได้มากที่สุด
4. 4ระวังโซเดียม ทั้งจากเกลือ น้ำปลา ซุปก้อน และอาหารแปรรูป
5. 5แจ้งแพทย์ทุกครั้งว่ากำลังใช้ยาหรือผลิตภัณฑ์อะไรอยู่บ้าง

เมื่อไรควรพบแพทย์

• •eGFR ต่ำกว่า 60
• •ตรวจพบโปรตีนในปัสสาวะ
• •มีเบาหวานหรือความดันโลหิตสูง ควรตรวจไตตามที่แพทย์นัดสม่ำเสมอ
• •บวมที่เท้าหรือหน้า ปัสสาวะเป็นฟองผิดปกติ หรือปัสสาวะกลางคืนบ่อยขึ้นชัดเจน

ไตเป็นอวัยวะที่มักไม่แสดงอาการจนกว่าจะเสียหน้าที่ไปมาก การตรวจตามนัดจึงสำคัญกว่าการรออาการ

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปเพื่อประกอบความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยและไม่ใช่คำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ค่าอ้างอิงของห้องปฏิบัติการแต่ละแห่งอาจต่างกันเล็กน้อย ให้ยึดค่าอ้างอิงที่พิมพ์อยู่ในใบผลตรวจของคุณเป็นหลัก

และให้แพทย์เป็นผู้แปลผลร่วมกับประวัติสุขภาพของคุณเสมอ

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด