เมนูอาหารโรคไต 7 วัน ตัวอย่างอาหารไทยที่ทำเองได้

คำตอบสั้น: เมนูอาหารโรคไตไม่มีสูตรเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน แต่มีหลักร่วมกัน 4 ข้อ คือ โซเดียมรวมทั้งวันไม่เกิน 2,000 มิลลิกรัม โปรตีนพอดีตามที่แพทย์หรือนักกำหนดอาหารคำนวณให้ โดยเลือกโปรตีนคุณภาพดี เช่น ปลา ไข่ขาว อกไก่ หมูสันใน เลี่ยงอาหารฟอสฟอรัสสูงอย่างไข่แดง นม ถั่ว และอาหารแปรรูป และกินพลังงานให้พอ ตัวอย่าง 7 วันด้านล่างจัดตามรูปแบบที่สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยใช้สอน ใช้เป็นแนวคิด ส่วนปริมาณจริงต้องให้ทีมที่ดูแลกำหนด

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •โซเดียมไม่เกิน 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน เท่ากับเกลือประมาณ 1 ช้อนชา นับรวมน้ำปลา ซีอิ๊ว ผงปรุงรส และผงชูรสทั้งหมด
• •เนื้อสัตว์ 1 ส่วนให้โปรตีน 7 กรัม เท่ากับเนื้อปลาสุก 2 ช้อนโต๊ะ หรือไข่ขาว 2 ฟอง
• •แป้งปลอดโปรตีน เช่น วุ้นเส้น เส้นก๋วยเตี๋ยวเซี่ยงไฮ้ สาคู ช่วยให้ได้พลังงานพอโดยไม่เพิ่มโปรตีน
• •คนเป็นเบาหวานร่วมด้วยต้องระวังขนมและเครื่องดื่มที่ใส่น้ำตาล
• •เมนูต้องปรับตามผลเลือด เช่น โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส และอาการบวม

ก่อนดูเมนู หลักการเลือกอาหารโรคไตมีอะไรบ้าง

หลักการสำคัญกว่าเมนู เพราะถ้าเข้าใจหลัก จะดัดแปลงอาหารที่บ้านกินอยู่แล้วได้เอง

1. ลดเค็มลงก่อนเรื่องอื่น

ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังจำกัดโซเดียม 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน และเตือนว่า ใส่เกลือ 1 ช้อนชาก็ได้โซเดียมครบโควตาทั้งวันแล้ว วิธีที่แนะนำคือทำอาหารลดเค็มลงครึ่งหนึ่ง และใช้สมุนไพรหรือเครื่องเทศแทน เช่น ใบกะเพรา ใบโหระพา พริกไทย

2. โปรตีนพอดี เลือกชนิดที่คุณภาพสูง

กินโปรตีนมากไปไตทำงานหนัก กินน้อยไปก็ขาดสารอาหาร ศูนย์ศรีพัฒน์แนะนำโปรตีนคุณภาพดี ได้แก่ เนื้อปลา หมูสันใน หมูไม่ติดมัน อกไก่ ไข่ขาว และให้เลี่ยงเนื้อสัตว์แปรรูป เช่น หมูยอ ไส้กรอก แหนม แฮม

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยแนะนำโปรตีนประมาณ 0.6–0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวันในผู้ป่วยระยะ 3 ขึ้นไป ขึ้นกับว่าเป็นเบาหวานหรือไม่ ส่วนผู้ที่ฟอกเลือดแล้ว รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ให้เพิ่มเป็น 1.0–1.2 กรัม/กก./วัน ปริมาณที่เหมาะกับแต่ละคนต้องให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารคำนวณ อ่านเหตุผลที่ห้ามคิดเองได้ที่ โภชนบำบัดสำหรับผู้ที่มีปัญหาไต ใครเป็นคนกำหนด

3. เลี่ยงฟอสฟอรัสสูงและอาหารแปรรูป

ไข่แดง นมทุกชนิด ถั่วเมล็ดแห้ง เต้าหู้ เมล็ดพืช และขนมที่ใช้ยีสต์หรือผงฟู อยู่ในรายการที่เอกสารของสมาคมโรคไตฯ ให้งดเมื่อฟอสเฟตในเลือดสูง รายละเอียดอยู่ใน ฟอสฟอรัสสูงห้ามกินอะไร

4. พลังงานต้องพอ

รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ให้ผู้ป่วยระยะก่อนบำบัดทดแทนไตได้พลังงานประมาณ 30–35 กิโลแคลอรีต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน ถ้าพลังงานไม่พอ ร่างกายจะสลายกล้ามเนื้อ น้ำมันที่ศูนย์ศรีพัฒน์แนะนำคือน้ำมันรำข้าว น้ำมันมะกอก น้ำมันถั่วเหลือง

ตัวอย่างการแบ่งอาหาร 1 วัน ตามเอกสารของสมาคมโรคไตฯ

เอกสารอาหารบำบัดระยะก่อนฟอกเลือดของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยยกตัวอย่างผู้ชายอายุ 65 ปี น้ำหนักที่เหมาะสม 60 กิโลกรัม ได้พลังงาน 1,800 กิโลแคลอรี โปรตีน 36 กรัม และโซเดียม 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน แบ่งเป็น

• •เนื้อสัตว์ 3.5 ส่วนต่อวัน คือ เช้า 1 ส่วน (2 ช้อนโต๊ะ) กลางวัน 1 ส่วน เย็น 1.5 ส่วน (3 ช้อนโต๊ะ)
• •ข้าวสุก เช้าและเย็นมื้อละ 3 ทัพพี
• •มื้อกลางวัน ใช้วุ้นเส้นแห้งประมาณ 40 กรัม (1 กำเล็ก) แทนข้าว
• •ผลไม้ มื้อละ 1 ส่วน และผัก กลางวันกับเย็นมื้อละ 1 ส่วน
• •ขนมจากแป้งปลอดโปรตีน เพื่อเติมพลังงาน

เมนูตัวอย่างในเอกสารคือ เช้า ข้าวไก่ผัดกะเพรา กลางวัน วุ้นเส้นผัดกุ้งกับไข่ขาว เย็น ข้าวสวย แกงส้ม (งดกะปิ) ไข่เจียว ตัวเลขทั้งหมดนี้เป็นของคนตัวอย่างคนเดียว ไม่ใช่ของทุกคน

เมนูอาหารโรคไต 7 วัน ทำเองได้ที่บ้าน

เมนูต่อไปนี้จัดตามรูปแบบเดียวกัน ใช้ผักและผลไม้ที่แนวทางของสมาคมโรคไตฯ จัดว่าโพแทสเซียมต่ำถึงปานกลาง ปรุงด้วยน้ำปลาหรือซีอิ๊วแบบตวงช้อน และเติมรสด้วยสมุนไพร

วันที่ 1

• •เช้า: ข้าวต้มปลา ใส่ขิงซอยและกระเทียมเจียว ไม่ใส่ผงปรุงรส
• •กลางวัน: วุ้นเส้นผัดไข่ขาวกับกะหล่ำปลี
• •เย็น: ข้าวสวย ปลานึ่งมะนาว (น้ำราดแยกถ้วย) แกงจืดฟักเขียวหมูสับ ผลไม้คือสับปะรด

วันที่ 2

• •เช้า: ข้าวไก่ผัดกะเพรา ใส่ใบกะเพรามาก ๆ ลดน้ำปลา
• •กลางวัน: ยำวุ้นเส้นกุ้งสด ใส่แตงกวาและหอมใหญ่
• •เย็น: ข้าวสวย มะระผัดไข่ขาว อกไก่ย่างตะไคร้ ผลไม้คือแตงโม

วันที่ 3

• •เช้า: ข้าวผัดไข่ขาว กินกับแตงกวา
• •กลางวัน: ยำก๋วยเตี๋ยวเซี่ยงไฮ้กับหมูสันในลวก
• •เย็น: ข้าวสวย ปลากะพงนึ่งขิง บวบผัดไข่ขาว ผลไม้คือส้มโอ

วันที่ 4

• •เช้า: โจ๊กหมูสับ ไม่ใส่ไข่ ไม่ใส่ผงปรุงรส
• •กลางวัน: แกงจืดวุ้นเส้นหมูสับกับผักกาดขาว
• •เย็น: ข้าวสวย แกงส้มปลากับมะละกอดิบ (งดกะปิ) ผลไม้คือชมพู่

วันที่ 5

• •เช้า: ข้าวสวย ไข่ขาวตุ๋น กะหล่ำปลีผัดน้ำมันรำข้าว
• •กลางวัน: ผัดวุ้นเส้นอกไก่กับพริกหวาน
• •เย็น: ข้าวสวย หมูสันในผัดหอมใหญ่ ต้มจืดแตงกวา ผลไม้คือส้มเขียวหวาน

วันที่ 6

• •เช้า: ข้าวต้มกุ้ง ใส่ขิง
• •กลางวัน: ก๋วยเตี๋ยวเซี่ยงไฮ้ผัดไข่ขาวกับผักกาดขาว
• •เย็น: ข้าวสวย ปลานิลนึ่งสมุนไพร มะเขือยาวผัด ผลไม้คือองุ่นเขียว

วันที่ 7

• •เช้า: ข้าวผัดอกไก่กับถั่วแขก
• •กลางวัน: แกงจืดวุ้นเส้นไข่ขาว
• •เย็น: ข้าวสวย ปลาช่อนนึ่งมะนาว ผัดกะหล่ำปลีกับพริกหวาน ผลไม้คือแอปเปิ้ล

ผักใบเขียว เช่น คะน้า ผักบุ้ง กวางตุ้ง แนวทางของสมาคมโรคไตฯ จัดว่าโพแทสเซียมสูง แต่ศูนย์ศรีพัฒน์ระบุว่ากินได้ถ้าลวกหรือต้มก่อน เพราะการลวกช่วยลดโพแทสเซียมในผัก ถ้าโพแทสเซียมในเลือดสูง ให้ถามแพทย์ก่อน

เมนูไข่ขาวสำหรับคนเป็นไตมีอะไรบ้าง

ไข่ขาวเป็นโปรตีนคุณภาพดีที่ทำได้หลายเมนู เช่น ไข่ขาวตุ๋น ไข่ขาวเจียว วุ้นเส้นผัดไข่ขาว ไข่ขาวผัดกะเพรา หรือแกงจืดไข่ขาว เอกสารของสมาคมโรคไตฯ ระบุว่าไข่ขาว 1 ฟองเท่ากับเนื้อสัตว์ครึ่งส่วน จึงต้องนับรวมในโปรตีนของวันนั้นด้วย ไม่ใช่กินเพิ่มได้ไม่จำกัด

ไข่ดาวหรือไข่พะโล้ แยกไข่แดงออกแล้วกินเฉพาะไข่ขาวได้ ส่วนคำแนะนำ “ไข่ขาววันละ 2–3 ฟอง” ของ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ เป็นคำแนะนำสำหรับผู้ที่ฟอกเลือดแล้ว อ่านเรื่องไข่ทั้งหมดได้ที่ โรคไตกินไข่ได้ไหม

ถ้าเป็นเบาหวานร่วมด้วยต้องปรับเมนูอย่างไร

ต้องคุมทั้งโปรตีนและน้ำตาลไปพร้อมกัน บทความวิชาการจากวิทยาลัยพยาบาลสภากาชาดไทยอธิบายว่าการจัดอาหารให้ผู้ป่วยไตจากเบาหวานซับซ้อนกว่ากลุ่มอื่น เพราะต้องจำกัดโปรตีนแต่ยังต้องจัดคาร์โบไฮเดรตให้สมดุลเพื่อไม่ให้น้ำตาลในเลือดสูง

• •ขนมใส่น้ำตาล เอกสารของสมาคมโรคไตฯ ระบุว่าน้ำตาลทราย น้ำเชื่อม น้ำหวาน น้ำผึ้ง ผู้ที่เป็นเบาหวานไม่ควรใช้ และขนมจากแป้งปลอดโปรตีนต้องเปลี่ยนไปใช้น้ำตาลเทียมแทน
• •ผลไม้รสหวานจัด มีน้ำตาลตามธรรมชาติมาก ควรกินตามจำนวนส่วนที่กำหนด
• •โปรตีน แนวทางไทยให้ 0.6–0.8 กรัม/กก./วันภายใต้การติดตามใกล้ชิด ขณะที่แนวทางเบาหวานของสหรัฐฯ (ADA) แนะนำประมาณ 0.8 กรัม/กก./วัน ตัวเลขจึงต่างกันได้ แพทย์จะเลือกตามผลเลือดและภาวะโภชนาการของแต่ละคน

เมนูเฉพาะคนเป็นเบาหวานลงไตอยู่ที่ เบาหวานลงไต กินอะไรได้บ้าง

ซื้อกับข้าวนอกบ้านเลือกอย่างไร

รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ให้หลักลดโซเดียมเมื่อกินนอกบ้านไว้ดังนี้

• •ชิมก่อนปรุง เพราะร้านปรุงรสมาแล้ว
• •ไม่ซดน้ำซุป และไม่ราดน้ำแกงชุ่ม
• •ตักน้ำจิ้มใส่ถ้วยเล็ก จิ้มแค่นิดเดียว
• •เลี่ยงอาหารแปรรูปและหมักดอง เช่น ไส้กรอก แฮม หมูแผ่น ไข่เค็ม ปลาแดดเดียว หมูหมักซอส ผักดอง

เลือกเมนูนึ่ง ต้ม ย่าง ที่เห็นเนื้อสัตว์สด ๆ ชัดเจน เช่น ปลานึ่ง อกไก่ย่าง ข้าวต้มปลา ขอให้แม่ค้าใส่น้ำปลาน้อยและไม่ใส่ผงชูรส ถ้าต้องซื้อจากร้านสะดวกซื้อ ดู โรคไตกินอะไรในเซเว่นได้บ้าง และวิธีสังเกตเค็มที่มองไม่เห็นที่ โซเดียมแฝงในอาหารไทย

ของว่างระหว่างมื้อกินอะไรได้

ของว่างช่วยเติมพลังงานที่ขาดจากการจำกัดโปรตีน เอกสารของสมาคมโรคไตฯ และศูนย์ศรีพัฒน์ยกตัวอย่างขนมจากแป้งปลอดโปรตีน เช่น ซ่าหริ่ม (ไม่ใส่กะทิ) ลืมกลืน ครองแครงแก้ว สาคู ขนมชั้น ลอดช่องสิงคโปร์ ส่วนผลไม้ เลือกชนิดโพแทสเซียมต่ำครั้งละ 1 ส่วน

ของว่างที่ควรเลี่ยง ได้แก่

• •ถั่วและเมล็ดพืช เช่น เมล็ดทานตะวัน เมล็ดมะม่วงหิมพานต์
• •ขนมที่ทำจากไข่แดง เช่น ทองหยิบ ทองหยอด ฝอยทอง
• •ขนมปัง โดนัท เค้ก ซาลาเปา ที่ใช้ยีสต์หรือผงฟู
• •นม โยเกิร์ต และเครื่องดื่มโกโก้หรือมอลต์ผสมนม

คนเป็นเบาหวานต้องระวังขนมหวานทุกชนิดตามที่กล่าวไว้ข้างบน

ปรับเมนูตามผลเลือดอย่างไร

ผลเลือดแต่ละครั้งบอกว่าต้องปรับอาหารตรงไหน จึงควรถามแพทย์ทุกครั้งว่าค่าไหนสูงหรือต่ำ

• •โพแทสเซียมสูง เอกสารของสมาคมโรคไตฯ ระบุค่าปกติ 3.5–5.0 mEq/L ถ้าสูงต้องลดผักผลไม้โพแทสเซียมสูง และงดน้ำผลไม้คั้นหรือปั่น ศูนย์ศรีพัฒน์ให้งดผลไม้เมื่อค่าเกิน 5.5 mEq/L อ่านต่อที่ โพแทสเซียมในอาหาร กลุ่มไหนสูง
• •ฟอสเฟตสูงเกิน 4.8 มก./ดล. เอกสารของสมาคมโรคไตฯ ให้งดนมทุกรูปแบบ ไข่แดง ถั่ว เมล็ดพืช
• •บวม ความดันสูง ต้องลดเค็มให้เข้มขึ้น และอาจต้องจำกัดน้ำ ดู โรคไตควรดื่มน้ำวันละเท่าไหร่
• •น้ำหนักลด กินไม่ได้ อาจได้พลังงานหรือโปรตีนไม่พอ ต้องบอกนักกำหนดอาหาร

จดสิ่งที่กินจริงไปให้ทีมรักษาดู จะช่วยให้ปรับได้ตรงจุดกว่า วิธีจดอยู่ที่ จดบันทึกอาหารให้หมอดู

ได้ยินว่าเป็นโรคไตต้องกินจืดสนิทและงดเนื้อสัตว์ทั้งหมด จริงไหม

ไม่จริง ศูนย์ศรีพัฒน์ย้ำว่าถ้ากินโปรตีนน้อยเกินไปจะขาดสารอาหาร และเตือนว่า “อย่าเครียดจนไม่กินอาหาร” เพราะอาการจะแย่ลง ส่วนผู้ที่ฟอกเลือดแล้ว รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ให้กินเนื้อสัตว์ไม่ติดมัน ปลา และไข่ขาวทุกมื้อ ไม่ต้องจำกัดเหมือนก่อนฟอก เป้าหมายจึงเป็น “พอดี” ไม่ใช่ “งดให้มากที่สุด”

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

ส่วนประกอบที่มักถูกถามคู่กับเรื่องเมนูไข่ขาว มีข้อมูลดังนี้

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่ฟอสฟอรัสต่อโปรตีนต่ำ (บทความทบทวน Noori และคณะ ปี 2010) นักกำหนดอาหารจึงใช้ไข่ขาวในเมนูผู้ป่วยไต แต่ปริมาณในแคปซูลน้อยมาก ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโปรตีน ถ้าประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัม ขณะที่ไข่ขาวจากไข่ใบใหญ่ 1 ฟองมีโปรตีนราว 3.6 กรัม ต้องกินประมาณ 19 แคปซูลจึงเท่าไข่ขาว 1 ฟอง จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน ไม่ได้ใช้แทนไข่ขาวในเมนูข้างบน และไม่ได้เปลี่ยนการคำนวณโปรตีนของแต่ละวัน

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ส่วนประกอบอย่างเห็ดหลินจืออาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน ผู้ป่วยไตจึงควรนำกล่องผลิตภัณฑ์ไปให้แพทย์โรคไตที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที