ตับแข็ง กินอาหารเสริมได้ไหม ตัวไหนต้องระวัง และต้องบอกหมออะไร

คำตอบสั้น: แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ข้อ 8.5 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงตับอักเสบ ตับอักเสบรุนแรง และตับวายเฉียบพลันบนตับเรื้อรัง สิ่งที่มีหลักฐานในตับแข็งคือ การกินอาหารให้พอ โปรตีนพอ และการเสริมวิตามิน แร่ธาตุ หรือ BCAA เฉพาะเมื่อแพทย์ตรวจแล้วเห็นว่าจำเป็น ถ้ากำลังกินอะไรอยู่ ให้นำกล่องหรือฉลากไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูทุกครั้ง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •แนวทางไทยข้อ 8.5: ผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรกินอาหารเสริมหรือสมุนไพร NIDDK ก็แนะนำให้คุยกับแพทย์ก่อนกินอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงสมุนไพร
• •ยาและสมุนไพรเป็นตัวกระตุ้นที่พบบ่อยของตับแข็งทรุดเฉียบพลัน (แนวทางไทยข้อ 2.3.1)
• •ต้องระวังเป็นพิเศษ: วิตามินเอขนาดสูง ธาตุเหล็ก แมงกานีส สมุนไพรบางชนิด เช่น ขมิ้นชัน
• •ที่มีหลักฐาน: โปรตีน 1.2–1.5 กรัม/กก./วัน · BCAA ในผู้ที่กินโปรตีนไม่พอ · วิตามินดีเมื่อระดับต่ำ · สังกะสีเมื่อมีอาการทางสมองและระดับต่ำ (ทั้งหมดตามแพทย์)
• •มีอาการตัวเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ เบื่ออาหาร หลังเริ่มอาหารเสริม ให้หยุดอาหารเสริมนั้นและพบแพทย์

ตับแข็ง กินอาหารเสริมได้ไหม

แนวทางของไทยตอบตรง ๆ ว่าไม่ควร ข้อ 8.5 ของแนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็ง พ.ศ. 2568 ระบุว่าผู้ป่วยโรคตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงของ

• •ตับอักเสบ
• •ตับอักเสบรุนแรง
• •ตับวายเฉียบพลันบนตับเรื้อรัง (ACLF) คือคนที่เป็นตับแข็งอยู่แล้วทรุดลงอย่างรวดเร็ว

NIDDK ของสหรัฐแนะนำไปในทางเดียวกันว่า ผู้ป่วยตับแข็งควรคุยกับแพทย์ก่อนกินอาหารเสริม รวมถึงอาหารเสริมสมุนไพร และแพทย์อาจแนะนำให้เสริมบางอย่างเฉพาะคนที่ขาดสารอาหารหรือตรวจพบว่าระดับวิตามินแร่ธาตุต่ำ

ทำไมคนตับแข็งต้องระวังอาหารเสริมมากกว่าคนทั่วไป

เพราะตับคืออวัยวะที่จัดการสารแปลกปลอมเกือบทุกอย่างที่กินเข้าไป เมื่อตับแข็ง ความสามารถนี้ลดลง และไม่มีตับสำรองเหลือรับความเสียหายเพิ่ม

• •ทนต่อความเสียหายได้น้อย: ตับอักเสบเล็กน้อยในคนปกติอาจหายเอง แต่ในคนตับแข็งอาจทำให้ทรุดเป็นตับวาย แนวทางไทยข้อ 2.3.1 ระบุว่า ยาและสมุนไพร เป็นตัวกระตุ้นที่พบบ่อยของการทรุดเฉียบพลัน
• •ไวต่อยามากขึ้น: NIDDK ระบุว่าความไวต่อยาเป็นภาวะแทรกซ้อนหนึ่งของตับแข็ง
• •ส่วนผสมที่ไม่รู้: อาหารเสริมหลายตัวมีส่วนผสมหลายสิบชนิด บางตัวขับออกทางน้ำดี บางตัวรบกวนยาที่กินอยู่

อ่านเพิ่มเรื่องอาหารเสริมกับค่าตับที่ อาหารเสริมกับค่าตับ

โรคตับ ห้ามกินวิตามินอะไร แร่ธาตุอะไรต้องระวัง

วิตามินเอขนาดสูง

NIDDK ระบุว่าการกินวิตามินเอขนาดสูงทุกวันเป็นสาเหตุหนึ่งของตับแข็งได้ สถาบันไลนัส พอลิง มหาวิทยาลัยโอเรกอนสเตต ระบุว่าภาวะวิตามินเอเกินขนาดรุนแรงอาจทำให้ตับเสียหาย และ การดื่มแอลกอฮอล์เรื้อรังทำให้วิตามินเอเป็นพิษต่อตับง่ายขึ้น วิตามินรวมหรืออาหารเสริมที่มีวิตามินเอ จึงต้องให้แพทย์ดูขนาดก่อน

ธาตุเหล็ก

อย่ากินธาตุเหล็กเองเพราะคิดว่าซีด สถาบันไลนัส พอลิง ระบุว่าผู้ที่มีภาวะเหล็กเกิน รวมถึง ผู้ป่วยตับแข็งจากแอลกอฮอล์และโรคตับอื่น อาจได้รับผลเสียจากธาตุเหล็กแม้ในปริมาณต่ำกว่าระดับสูงสุดที่ร่างกายรับได้ (ผู้ใหญ่ 45 มก. ต่อวัน) อาการซีดในคนตับแข็งอาจมาจากเลือดออกในทางเดินอาหาร ซึ่งต้องหาสาเหตุ ไม่ใช่แค่กินธาตุเหล็ก อ่านเรื่องเลือดออกที่ ตับแข็งอาเจียนเป็นเลือด

แมงกานีส

ร่างกายขับแมงกานีสทางน้ำดีเป็นหลัก สถาบันไลนัส พอลิง ระบุว่าการทำงานของตับที่บกพร่องอาจทำให้ขับออกน้อยลง และการสะสมในผู้ป่วยตับแข็งหรือตับวายอาจทำให้มีปัญหาทางระบบประสาทและอาการคล้ายพาร์กินสัน แมงกานีสมักผสมอยู่ในวิตามินรวมและอาหารเสริมบำรุงกระดูกหรือข้อ

สมุนไพรและอาหารเสริมชนิดไหนต้องระวัง

สมุนไพรทุกชนิดต้องถามแพทย์ก่อน แต่มีบางตัวที่มีรายงานชัด

• •ขมิ้นชัน: เครือข่ายเฝ้าระวังตับอักเสบจากยาของสหรัฐ (DILIN) รายงานผู้ป่วยตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย นอนโรงพยาบาล 5 ราย เสียชีวิตจากตับวาย 1 ราย มักเกิดหลังเริ่มกิน 1–4 เดือน สถาบัน NCCIH ระบุว่าสูตรที่เพิ่มการดูดซึมอาจเป็นอันตรายต่อตับ
• •ฟ้าทะลายโจร ยาลูกกลอน ยาจีน ยาชุด อ่านต่อที่ ฟ้าทะลายโจรกับตับ และ ตับอักเสบจากยา
• •ผลิตภัณฑ์ที่อ้างว่าบำรุงตับหรือล้างพิษตับ ไม่มีหลักฐานว่าทำให้ตับแข็งดีขึ้น อ่านต่อที่ บำรุงตับด้วยอะไร อาหารเสริมบำรุงตับมีจริงไหม

คำเตือนบนฉลาก “ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน” และ “ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์” หมายถึงอะไร

ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน

สำหรับผลิตภัณฑ์ที่มีขมิ้นชัน เหตุผลหนึ่งคือ งานในอาสาสมัครสุขภาพดีพบว่าเคอร์คูมินเพียง 20 มก. ทำให้ถุงน้ำดีบีบตัวเล็กลงราว 29% ภายใน 2 ชั่วโมง ถ้าทางออกของน้ำดีอุดอยู่ การกระตุ้นให้ถุงน้ำดีบีบอาจไม่ปลอดภัย คนที่เคยมีนิ่วในถุงน้ำดี ตัวเหลือง หรือแพทย์บอกว่าท่อน้ำดีตีบ ต้องถามแพทย์ก่อน อ่านต่อที่ ท่อน้ำดีอุดตัน

ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

ข้อความนี้ไม่ใช่คำเตือนเผื่อไว้เฉย ๆ คนตับแข็งมักกินยาหลายตัว เช่น ยาขับปัสสาวะ ยาเบต้าบล็อกเกอร์ แล็กทูโลส ยาต้านไวรัส บางคนกินยาต้านการแข็งตัวของเลือดด้วย ส่วนผสมบางอย่างในอาหารเสริม เช่น ถั่วนัตโตะ (วิตามินเค 2) วิตามินอี เก๋ากี้ เกี่ยวข้องกับยาวาร์ฟาริน อ่านต่อที่ อาหารเสริมที่ต้องระวังเมื่อใช้ยาละลายลิ่มเลือด

อะไรที่มีหลักฐานจริงในคนตับแข็ง

หลักฐานส่วนใหญ่อยู่ที่ “อาหาร” และ “การเสริมเมื่อตรวจพบว่าขาด” ไม่ใช่การกินอาหารเสริมเผื่อไว้ แนวทางไทย 2568 ระบุ

• •ข้อ 8.2.1: พลังงาน 30–35 กิโลแคลอรี/กก./วัน และ โปรตีนอย่างน้อย 1.2–1.5 กรัม/กก./วัน อ่านต่อที่ ตับแข็งกินโปรตีนได้ไหม
• •ข้อ 8.2.4: ถ้ากินได้ไม่พอ ใช้อาหารทางการแพทย์ชนิดดื่มก่อน แล้วจึงอาหารทางสายหรือทางหลอดเลือดดำ
• •ข้อ 8.3: BCAA มีประโยชน์ในผู้ที่กินโปรตีนปกติได้ไม่พอ
• •ข้อ 8.4.1: เสริมวิตามินและแร่ธาตุรวม ขนาดปกติ ในผู้ที่ขาดสารอาหารหรือมีอาการขาดวิตามิน อย่างน้อยช่วง 2 สัปดาห์แรก หรือจนกว่าจะกินได้มากขึ้น
• •ข้อ 8.4.2: เจาะเลือดตรวจวิตามินดี และเสริมเมื่อต่ำกว่า 20 นาโนกรัม/มล.
• •ข้อ 8.4.3: เสริมสังกะสีในผู้ที่มีอาการทางสมองจากตับ และตรวจพบระดับสังกะสีต่ำ

ESPEN (สมาคมโภชนาการคลินิกยุโรป) ข้อ 55 ก็ระบุทำนองเดียวกันว่าให้วิตามินแร่ธาตุ เพื่อแก้ภาวะขาดที่ยืนยันแล้วหรือสงสัยทางคลินิก ทั้งหมดนี้แพทย์เป็นผู้สั่งหลังประเมิน ไม่ใช่ซื้อเอง

ความเชื่อ: ตับแข็งต้องกินอะไรบำรุงตับ ตับถึงจะดีขึ้น

ไม่มีอาหารเสริมหรือสมุนไพรตัวใดที่แนวทางรับรองว่าทำให้ตับแข็งดีขึ้น NIDDK ระบุว่ายังไม่มีการรักษาเฉพาะที่ทำให้ตับแข็งหายหรือย้อนความเสียหาย สิ่งที่ชะลอโรคได้จริงคือการรักษาที่สาเหตุ เช่น หยุดเหล้า รักษาไวรัสตับอักเสบ ลดน้ำหนักในคนที่มีไขมันพอกตับ และการรักษาภาวะแทรกซ้อน อ่านต่อที่ ตับแข็งรักษาหายไหม

เงินที่จะใช้ซื้ออาหารเสริม ถ้านำไปซื้อไข่ ปลา นม และเดินทางไปตามนัดให้ครบ มีหลักฐานรองรับมากกว่า

นำฉลากไปปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรอย่างไร

1. 1รวบรวมทุกอย่างที่กินอยู่ ใส่ถุงเดียว ทั้งยาแพทย์ ยาซื้อเอง วิตามิน สมุนไพร กาแฟหรือชาสมุนไพร
2. 2นำกล่องหรือขวดจริงไป หรือถ่ายรูปฉลากด้านส่วนประกอบและเลข อย. ให้ชัด
3. 3บอกขนาดและความถี่ที่กินจริง และเริ่มกินมานานเท่าไร
4. 4ถามให้ชัด 3 ข้อ: ตัวนี้จำเป็นสำหรับฉันไหม มีอะไรที่ตีกับยาที่กินอยู่ไหม ถ้าจะกินต่อต้องตรวจเลือดอะไรเพิ่ม
5. 5อย่าเริ่มหลายตัวพร้อมกัน ถ้าแพทย์อนุญาต ให้เริ่มทีละตัว เพื่อรู้ว่าถ้ามีปัญหาเกิดจากอะไร

เภสัชกรที่ห้องยาโรงพยาบาลหรือร้านยาใกล้บ้านช่วยดูส่วนประกอบได้ ไม่ต้องรอวันนัดแพทย์

เมื่อไรต้องหยุดและไปพบแพทย์

ถ้าเริ่มอาหารเสริมหรือสมุนไพรแล้วมีอาการเหล่านี้ ให้หยุดอาหารเสริมนั้น (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) และพบแพทย์โดยเร็ว NCCIH ระบุอาการตับที่ต้องหยุดผลิตภัณฑ์ขมิ้นชันไว้แบบเดียวกัน

• •อ่อนเพลียผิดปกติ คลื่นไส้ เบื่ออาหาร
• •ปัสสาวะสีเข้ม ตัวเหลือง ตาเหลือง
• •คันมากขึ้น

ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้

• •สับสน หรือซึมจนปลุกตื่นยาก
• •อาเจียนเป็นเลือด หรือถ่ายอุจจาระสีดำ
• •ตัวเหลืองตาเหลืองขึ้นเร็ว
• •ท้องโตขึ้นเร็ว
• •มีไข้ หรือปวดท้อง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

ข้อที่ต้องอ่านก่อน: ผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานผลิตภัณฑ์นี้ เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ข้อ 8.5 ระบุว่าผู้ป่วยโรคตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงตับอักเสบ ตับอักเสบรุนแรง และตับวายเฉียบพลันบนตับเรื้อรัง คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด ไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้ในผู้ป่วยตับแข็ง รายการส่วนประกอบครบทุกตัวอ่านที่ ส่วนประกอบเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด และคำเตือนทั้งหมดที่ คำเตือนก่อนใช้เบต้าลีฟโปรพลัส

ส่วนประกอบและคำเตือนที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้

• •คำเตือนฉลาก: ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน — ผลิตภัณฑ์มีสารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. (ฉลากไม่ระบุปริมาณเคอร์คูมิน) และสารสกัดอาร์ทิโชก 20 มก.
• •คำเตือนฉลาก: ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร — มีผงถั่วนัตโตะ 100 มก. (ฉลากไม่ระบุปริมาณวิตามินเค 2) ผงเก๋ากี้ 28.630 มก. โคเอนไซม์ คิวเท็น (10%) 75 มก. และดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล แอซีเตต (50%) 10 มก. ซึ่งเกี่ยวข้องกับยาต้านการแข็งตัวของเลือด
• •แอล-ลิวซีน 20 มก. แอล-ไอโซลิวซีน 10 มก. และแอล-วาลีน 10 มก. — กรดอะมิโนโซ่กิ่งในปริมาณเล็กน้อยรวม 40 มก. (ค่าคำนวณ) ไม่ใช่ BCAA ทางการแพทย์ที่แนวทางข้อ 8.3 พูดถึง และใช้แทนไม่ได้
• •แมงกานีส คีเลต (10%) 10 มก. — คิดเป็นแมงกานีสราว 1 มก. (ค่าคำนวณ) ร่างกายขับทางน้ำดีเป็นหลัก (สถาบันไลนัส พอลิง) ซึ่งเป็นอีกเหตุผลที่ผู้ป่วยตับแข็งต้องถามแพทย์ก่อน

ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ถ้าแพทย์อนุญาตให้ใช้ ให้นำกล่องไปให้แพทย์ดูทุกครั้งที่ไปตามนัด หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) และพบแพทย์ทันที

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที