ท่อน้ำดีอุดตัน อาการเป็นยังไง เกิดจากอะไร อันตรายไหม

คำตอบสั้น: ท่อน้ำดีอุดตันคือภาวะที่ น้ำดีไหลจากตับลงลำไส้ไม่ได้ เพราะมีสิ่งขวางหรือท่อตีบ สาเหตุที่พบได้ คือ นิ่วที่หลุดลงท่อ ท่อน้ำดีตีบจากแผลเป็น การอักเสบ พยาธิใบไม้ในตับ และเนื้องอกของท่อน้ำดีหรือตับอ่อน อาการที่ชัด คือ ตัวเหลือง ตาเหลือง คัน ปัสสาวะสีเข้มเหมือนน้ำชา อุจจาระสีซีด และปวดท้องขวาบน ถ้าไม่แก้การอุดตัน อาจติดเชื้อรุนแรงถึงชีวิต แต่ส่วนใหญ่แก้ได้ด้วยการส่องกล้องหรือผ่าตัด ถ้ามีไข้หรือหนาวสั่น ตัวเหลือง หรือปวดท้องรุนแรง ข้อใดข้อหนึ่ง ต้องไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •นิ่วในถุงน้ำดีคือนิ่วที่อยู่ "ในถุง" ส่วนท่อน้ำดีอุดตันคือ "ทางเดิน" ของน้ำดีถูกปิด ซึ่งเป็นภาวะที่อันตรายกว่า
• •MedlinePlus ระบุว่าราว 1 ใน 7 ของคนที่มีนิ่วในถุงน้ำดีจะมีนิ่วในท่อน้ำดีใหญ่ด้วย
• •ผลเลือดที่มักผิดปกติคือ บิลิรูบิน ALP GGT และเอนไซม์ตับ
• •การรักษาคือเอาสิ่งที่อุดออก เช่น ERCP เอานิ่วออก หรือใส่ท่อค้ำ (stent) หรือท่อระบาย
• •ไข้หรือหนาวสั่น ตัวเหลือง หรือปวดท้องขวาบนรุนแรงไม่ทุเลา ข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ท่อน้ำดีอุดตันคืออะไร ต่างจากนิ่วในถุงน้ำดีอย่างไร

น้ำดีเดินทางจากตับ ผ่านท่อน้ำดี ลงลำไส้เล็ก ระหว่างทางมีถุงน้ำดีเป็นที่พักเก็บน้ำดี MedlinePlus อธิบายว่าเมื่อท่อน้ำดีอุดตัน น้ำดีจะคั่งย้อนกลับในตับ บิลิรูบินในเลือดสูงขึ้น จึงเกิดอาการตัวเหลือง

• •นิ่วในถุงน้ำดี: นิ่วอยู่ในถุงน้ำดี ส่วนใหญ่ไม่มีอาการ อ่านที่ นิ่วในถุงน้ำดี อาการเริ่มแรก
• •ท่อน้ำดีอุดตัน: ทางออกของน้ำดีจากตับถูกปิด น้ำดีลงลำไส้ไม่ได้ อาการตัวเหลืองตาเหลืองจึงเป็นลักษณะเด่น

นิ่วในถุงน้ำดีจึงเป็นสาเหตุหนึ่งของท่อน้ำดีอุดตันได้ ถ้านิ่วหลุดจากถุงน้ำดีลงไปติดในท่อน้ำดีใหญ่ และ MedlinePlus ระบุว่านิ่วในท่อน้ำดีใหญ่เกิดได้แม้ในคนที่ตัดถุงน้ำดีไปแล้ว

ท่อน้ำดีอุดตัน เกิดจากอะไร

สาเหตุที่ MedlinePlus ระบุ

• •นิ่ว ที่หลุดลงไปติดในท่อน้ำดี
• •ท่อน้ำดีตีบจากแผลเป็น หรือบาดเจ็บจากการผ่าตัดถุงน้ำดีหรือตับ
• •ท่อน้ำดีอักเสบ
• •ถุงน้ำของท่อน้ำดี (choledochal cyst)
• •ต่อมน้ำเหลืองโต บริเวณขั้วตับที่กดท่อน้ำดี
• •เนื้องอกหรือมะเร็งของท่อน้ำดีหรือตับอ่อน และมะเร็งที่ลามมายังทางเดินน้ำดี
• •พยาธิใบไม้ในตับ ซึ่งเป็นปัญหาของคนไทยที่กินปลาน้ำจืดดิบหรือสุก ๆ ดิบ ๆ เช่น ก้อยปลา ปลาร้าไม่สุก อ่านที่ พยาธิใบไม้ในตับ และ มะเร็งท่อน้ำดี อาการเริ่มแรก

ปัจจัยเสี่ยงที่ MedlinePlus ระบุ ได้แก่ มีประวัตินิ่ว ตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง มะเร็งตับอ่อน บาดเจ็บที่ช่องท้อง เพิ่งผ่าตัดทางเดินน้ำดี หรือเป็นมะเร็งท่อน้ำดี

ท่อน้ำดีอุดตัน อาการเป็นยังไง

อาการที่ MedlinePlus ระบุ

• •ตัวเหลือง ตาเหลือง (ดีซ่าน) อ่านเพิ่มที่ ตาเหลืองเกิดจากอะไร
• •ปัสสาวะสีเข้ม เหมือนน้ำชา
• •อุจจาระสีซีด หรือสีเหมือนดินเหนียว อ่านที่ ปัสสาวะสีเข้ม อุจจาระสีซีด เกิดจากอะไร
• •คันตามตัว
• •ปวดท้องด้านขวาบน
• •ไข้
• •คลื่นไส้ อาเจียน

ทำไมอุจจาระซีดแต่ปัสสาวะเข้ม เพราะบิลิรูบินที่ควรลงไปกับน้ำดีในลำไส้ลงไปไม่ได้ อุจจาระจึงขาดสีน้ำตาล บิลิรูบินที่คั่งในเลือดจึงถูกขับออกทางไตแทน

ไม่ว่าจะปวดท้องหรือไม่ ตัวเหลืองในผู้ใหญ่ต้องไปตรวจหาสาเหตุเสมอ MedlinePlus แนะนำให้พบแพทย์เมื่อตัวเหลือง หรือสีปัสสาวะและอุจจาระเปลี่ยน

ท่อน้ำดีอักเสบติดเชื้อ ทำไมเป็นภาวะฉุกเฉิน

เมื่อท่อน้ำดีอุดตัน น้ำดีที่ค้างอยู่ติดเชื้อแบคทีเรียได้ MedlinePlus เรียกภาวะนี้ว่าท่อน้ำดีอักเสบติดเชื้อ (cholangitis) และการติดเชื้อลามขึ้นไปที่ตับได้

อาการที่ MedlinePlus ระบุ

• •ปวดท้องขวาบนหรือกลางท้องส่วนบน อาจร้าวไปหลังหรือใต้สะบักขวา
• •ไข้และหนาวสั่น
• •ปัสสาวะเข้ม อุจจาระซีด
• •ตัวเหลือง ซึ่งอาจเหลืองขึ้น ๆ ลง ๆ
• •คลื่นไส้ อาเจียน

สิ่งที่ทำให้เป็นภาวะฉุกเฉิน MedlinePlus ระบุว่าภาวะแทรกซ้อนมีตั้งแต่ติดเชื้อในกระแสเลือด อวัยวะหลายระบบล้มเหลว จนถึงเสียชีวิต ผลการรักษามักดีถ้าได้รับการรักษาเร็ว แต่แย่ถ้าไม่ได้รักษา การวินิจฉัยและรักษาเร็วจึงสำคัญมาก

ตรวจและรักษาท่อน้ำดีอุดตันอย่างไร

การตรวจ

• •เลือด: MedlinePlus ระบุว่าบิลิรูบิน ALP GGT และเอนไซม์ตับมักสูงขึ้น ความหมายของ ALP อ่านที่ ค่า ALP สูง เกิดจากอะไร
• •ภาพ: อัลตราซาวนด์ช่องท้อง CT และ MRCP (MRI ท่อน้ำดี) ซึ่ง MedlinePlus ระบุว่าเป็นการตรวจแบบไม่ต้องสอดเครื่องมือที่แม่นยำที่สุดในการหานิ่วในท่อน้ำดีใหญ่
• •ส่องกล้องอัลตราซาวนด์ (EUS) ในบางราย

การรักษา

เป้าหมายคือเปิดทางให้น้ำดีไหลได้ MedlinePlus ระบุวิธีหลัก

1. 1ERCP คือการส่องกล้องผ่านปาก ลงไปถึงรูเปิดท่อน้ำดีในลำไส้เล็กส่วนต้น ใช้เอานิ่วออก มักทำร่วมกับการตัดขยายรูเปิด (sphincterotomy)
2. 2ใส่ท่อค้ำ (stent) หรือท่อระบาย ผ่านกล้องหรือผ่านผิวหนังข้างตับ โดยเฉพาะเมื่อการอุดตันเกิดจากมะเร็ง
3. 3ยาปฏิชีวนะ ถ้าสงสัยติดเชื้อ ในท่อน้ำดีอักเสบติดเชื้อ MedlinePlus ระบุว่ายาปฏิชีวนะเป็นการรักษาแรก แล้วทำ ERCP ระบายเมื่อผู้ป่วยอาการคงที่
4. 4ผ่าตัด เพื่อทำทางเลี่ยงการอุดตัน และถ้าต้นเหตุคือนิ่ว มักผ่าตัดเอาถุงน้ำดีออกด้วย

ท่อน้ำดีอุดตัน อันตรายไหม

อันตรายถ้าไม่ได้รักษา แต่ส่วนใหญ่แก้ได้ MedlinePlus ระบุว่า

• •ถ้าไม่แก้การอุดตัน อาจติดเชื้อรุนแรงถึงชีวิต และบิลิรูบินคั่งในระดับอันตราย
• •ถ้าอุดตันนาน อาจกลายเป็นโรคตับเรื้อรัง รวมถึงตับแข็งจากท่อน้ำดี (biliary cirrhosis)
• •การอุดตันส่วนใหญ่รักษาได้ด้วยการส่องกล้องหรือผ่าตัด
• •การอุดตันจากมะเร็งมักมีผลการรักษาแย่กว่า

ท่อน้ำดีอุดตัน ควรกินอะไร

ไม่มีอาหารชนิดใดที่เปิดท่อน้ำดีที่อุดอยู่ได้ สิ่งที่ต้องทำคือรักษาต้นเหตุตามข้างบน เรื่องอาหารให้ทำตามแพทย์ที่ดูแล เพราะขึ้นกับสาเหตุและระยะการรักษา เช่น ช่วงรอ ERCP หรือผ่าตัดอาจต้องงดอาหาร

ข้อควรระวังระหว่างรอการรักษา

• •อย่าลองสูตร "ขับนิ่ว" หรือ "ล้างพิษตับ" ด้วยน้ำมันหรือยาระบาย อ่านเหตุผลที่ นิ่วในถุงน้ำดี หายเองได้ไหม
• •อย่าเริ่มสมุนไพรหรืออาหารเสริมใหม่เอง โดยเฉพาะที่ฉลากมีคำเตือนเรื่องท่อน้ำดี

ทำไมฉลากอาหารเสริมบางตัวเขียนว่า "ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน"

ฉลากไม่ได้บอกเหตุผล แต่งานวิจัยของส่วนประกอบบางตัวช่วยอธิบายได้

• •ขมิ้นชัน: งานศึกษาในอาสาสมัครสุขภาพดีพบว่าเคอร์คูมินตั้งแต่ 20 มก. ทำให้ถุงน้ำดีบีบตัว ถ้าทางออกของน้ำดีถูกปิดอยู่ การกระตุ้นให้ถุงน้ำดีบีบจึงไม่ควรเกิดขึ้นโดยแพทย์ไม่รู้
• •อาร์ทิโชก: งานนำร่องพบว่าสารสกัดขนาดสูงที่ให้ผ่านสายเข้าลำไส้ เพิ่มการหลั่งน้ำดี

ทั้งสองงานทำในคนสุขภาพดี จึงเป็นการอธิบายเหตุผลจากกลไก ไม่ใช่ข้อพิสูจน์ว่าเกิดอันตรายจริง แต่ก็เพียงพอที่จะยึดตามคำเตือนบนฉลาก อ่านเพิ่มที่ สารสกัดขมิ้นชันบนฉลาก และคำเตือน และตัวอย่างคำเตือนแบบเดียวกันบนฉลากอาหารเสริมอีกตัวที่ คำเตือนบนฉลากที่ระบุเรื่องท่อน้ำดี

อาการไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที

มีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •มีไข้ แม้ไข้ต่ำ ๆ หรือหนาวสั่น
• •ปวดท้องขวาบนหรือใต้ลิ้นปี่รุนแรง ไม่ทุเลา หรือนานหลายชั่วโมง
• •ตัวเหลืองหรือตาขาวเป็นสีเหลือง
• •ปัสสาวะสีเข้มเหมือนน้ำชา หรืออุจจาระสีซีด
• •อาเจียนจนกินดื่มไม่ได้

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด ฉลากระบุส่วนประกอบหลายรายการ (ดูรายการเต็มที่หน้าสินค้า) เช่น โคลีน ไบทาร์เทรต (98%) 121.975 มก. สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. และสารสกัดอาร์ทิโชก 20 มก.

ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน ผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน ห้ามรับประทาน คนที่มีอาการที่อาจมาจากท่อน้ำดีอุดตัน เช่น ตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีชา อุจจาระซีด ไม่ควรรับประทานจนกว่าแพทย์จะตรวจหาสาเหตุ และ ผู้ที่มีนิ่วในถุงน้ำดี เคยมีนิ่วในท่อน้ำดี หรือโรคถุงน้ำดีอื่น ต้องถามแพทย์ก่อนรับประทานทุกครั้ง

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับคำเตือนนี้

• •สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. — งานศึกษาในอาสาสมัครสุขภาพดีพบว่าเคอร์คูมินเพียง 20 มก. ทำให้ถุงน้ำดีบีบตัวเล็กลงราว 29% ภายใน 2 ชั่วโมง และ 40 มก. ทำให้บีบตัวราว 50% ซึ่งเป็นเหตุผลหนึ่งที่ผลิตภัณฑ์ที่มีขมิ้นชันมีคำเตือนนี้ งานนี้ไม่ได้ทำในผู้ป่วยท่อน้ำดีอุดตัน และฉลากไม่ได้ระบุว่าสารสกัด 50 มก. มีเคอร์คูมินเท่าไร จึงเทียบปริมาณกันตรง ๆ ไม่ได้
• •สารสกัดอาร์ทิโชก 20 มก. — งานนำร่องในอาสาสมัคร 20 คน (ปี 1994) ให้สารสกัด 1.92 กรัม ครั้งเดียว ผ่านสายเข้าลำไส้เล็กส่วนต้น พบว่าการหลั่งน้ำดีเพิ่มขึ้น ขนาดในเม็ดน้อยกว่าราว 96 เท่า (คำนวณ) และให้คนละวิธี จึงเทียบผลกันไม่ได้
• •โคลีน ไบทาร์เทรต (98%) 121.975 มก. — คิดเป็นตัวโคลีนราว 49 มก. (คำนวณ) โคลีนเป็นสารอาหารจำเป็น ปริมาณนี้ราว 1 ใน 10 ของค่าแนะนำต่อวันของผู้ใหญ่ ไม่มีงานวิจัยในคนที่ใช้โคลีนในเรื่องท่อน้ำดีอุดตัน

ไม่มีส่วนประกอบใดในเม็ดนี้ที่มีงานวิจัยในคนเรื่องท่อน้ำดีอุดตันหรือภาวะน้ำดีคั่ง และไม่มีหลักฐานว่าเม็ดนี้ทำให้น้ำดีไหลดีขึ้นหรืออาการตัวเหลืองลดลง

ข้อควรระวังอื่น

• •เครือข่ายเฝ้าระวังตับอักเสบจากยาของสหรัฐ (DILIN) รายงานผู้ป่วยตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย
• •หากระหว่างรับประทานมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม อุจจาระสีซีด คัน ปวดท้องขวาบน คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) และพบแพทย์ทันที
• •ผู้ป่วยตับแข็ง รวมถึงตับแข็งจากท่อน้ำดี: แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งจึงไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) หรือยาต้านเกล็ดเลือด: มีส่วนประกอบ 4 ตัวที่เกี่ยวข้อง คือ ผงถั่วนัตโตะ (แหล่งวิตามินเค 2 ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณ) โคเอนไซม์ คิวเท็น ผงเก๋ากี้ และวิตามินอี ต้องบอกแพทย์ก่อนเสมอ โดยเฉพาะก่อนทำ ERCP หรือผ่าตัด
• •ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• •รายละเอียดคำเตือนทั้งหมดอ่านที่ คำเตือนและข้อควรระวังของผลิตภัณฑ์

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที