ฟ้าทะลายโจรทำลายตับไหม คนเป็นโรคตับหรือค่าตับสูงกินได้ไหม

คำตอบสั้น: หลักฐานเรื่องฟ้าทะลายโจรกับตับ ยังไม่ตรงกัน งานสำรวจผู้ป่วยโรคทางเดินอาหารที่คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ช่วงโควิด พ.ศ. 2564 พบว่าคนที่กินฟ้าทะลายโจรมีค่าตับ ALT เพิ่มขึ้นบ่อยกว่าคนที่ไม่กิน ส่วนงานทดลองแบบสุ่มในผู้ป่วยโควิดที่กิน 5 วันไม่พบพิษต่อตับ คนเป็นตับแข็งไม่ควรใช้สมุนไพรตามแนวทางไทย และคนที่มีค่าตับสูงหรือโรคตับอื่นควรถามแพทย์ก่อน ไม่มีหลักฐานในคนว่าฟ้าทะลายโจรบำรุงตับ

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ฉลากฟ้าทะลายโจรต้องมีคำเตือน: ห้ามใช้ในสตรีมีครรภ์ สตรีให้นมบุตร และผู้ที่เคยแพ้ฟ้าทะลายโจร
• •ถ้ากินแล้วมีผื่น ปากบวม ตาบวม หน้าบวม ให้หยุดทันทีและไปพบแพทย์
• •คณะแพทยศาสตร์ รามาธิบดี เตือนให้ระวังการใช้ร่วมกับยาลดความดันและยาต้านการแข็งตัวของเลือด
• •ฟ้าทะลายโจรเป็นยาบรรเทาอาการ ใช้ระยะสั้น ไม่ใช่สมุนไพรกินทุกวัน

ฟ้าทะลายโจรทำลายตับไหม งานวิจัยว่าอย่างไร

มีสัญญาณจากงานสำรวจ แต่งานทดลองระยะสั้นไม่พบพิษต่อตับ จึงสรุปแบบขาวหรือดำไม่ได้

งานสำรวจที่พบค่าตับขึ้น

ทีมแพทย์โรคตับ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ศึกษาผู้ป่วยโรคทางเดินอาหารที่มาตรวจช่วง ส.ค.–ก.ย. 2564 (ตีพิมพ์ปี 2565)

• •ผู้ตอบแบบสอบถาม 810 คน กินฟ้าทะลายโจรในเดือนที่ผ่านมาราว 1 ใน 5 (ร้อยละ 20.7) ทั้งที่ไม่แนะนำให้กินป้องกันโควิด
• •ในผู้ที่มีผลค่าตับ 485 คน กลุ่มที่กินฟ้าทะลายโจร มี ALT เพิ่มขึ้นมากกว่า 3 หน่วยร้อยละ 44.5 เทียบกับร้อยละ 32.2 ในกลุ่มที่ไม่กิน
• •เมื่อปรับปัจจัยอื่นแล้ว การกินฟ้าทะลายโจรยังสัมพันธ์กับค่า ALT ที่สูงขึ้น ผู้วิจัยสรุปว่าความเสี่ยงต่อการทำงานของตับควรศึกษาต่อ

ข้อจำกัดคือเป็นงานสำรวจ บอกได้ว่าสัมพันธ์กัน แต่ยังไม่พิสูจน์ว่าฟ้าทะลายโจรเป็นสาเหตุ และค่ามัธยฐานของ ALT ที่เปลี่ยนไปเพิ่มขึ้นเพียง 2 หน่วย เทียบกับ 0 ในกลุ่มที่ไม่กิน

งานทดลองที่ไม่พบพิษต่อตับ

คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ทดลองแบบสุ่มเทียบยาหลอกในผู้ป่วยโควิดที่ไม่มีอาการหรืออาการน้อย 165 คน ให้สารสกัดฟ้าทะลายโจรที่มีแอนโดรกราโฟไลด์ (andrographolide สารสำคัญของฟ้าทะลายโจร) 60 มก. วันละ 3 ครั้ง นาน 5 วัน ตรวจการทำงานของตับและไต ไม่พบพิษต่อตับหรือไต ผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดคือท้องเสียเล็กน้อย

ข้อจำกัดคือ กินแค่ 5 วันในผู้ป่วยโควิดที่ไม่มีอาการหรืออาการน้อย จึงใช้ตอบไม่ได้ว่าคนที่มีโรคตับอยู่แล้ว หรือคนที่กินต่อเนื่องนานกว่านั้นจะปลอดภัยเหมือนกัน

ฟ้าทะลายโจร กินกี่วัน ขนาดเท่าไร

ใช้เป็นยาบรรเทาอาการระยะสั้น ไม่ใช่กินทุกวัน แหล่งที่เราตรวจให้ข้อมูลดังนี้

• •คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี ระบุขนาดที่ใช้ในช่วงการระบาดของโควิดว่า คำนวณให้ได้แอนโดรกราโฟไลด์ 180 มก. ต่อวัน แบ่งกิน 3–4 ครั้งก่อนอาหาร ติดต่อกัน 5 วัน
• •วารสารอาหารและยาของ อย. ระบุว่าฟ้าทะลายโจรมีสรรพคุณบรรเทาอาการเจ็บคอและอาการของโรคหวัด

ขนาดสำหรับอาการหวัดเจ็บคอทั่วไปต่างกันตามผลิตภัณฑ์ และเราไม่ได้ตรวจตัวเลขจากแหล่งที่อนุญาต ให้ใช้ตามฉลากผลิตภัณฑ์ที่มีเลขทะเบียน และถามเภสัชกร ถ้าอาการไม่ดีขึ้นหรือแย่ลง ควรไปพบแพทย์แทนการกินต่อหรือเพิ่มขนาด

ใครไม่ควรกินฟ้าทะลายโจร

ฉลากต้องมีคำเตือนตามกฎหมาย วารสารอาหารและยาของ อย. อธิบายว่ากระทรวงสาธารณสุขกำหนดให้ผลิตภัณฑ์ที่มีฟ้าทะลายโจรต้องแสดงคำเตือนว่า

1. 1ห้ามใช้ในสตรีมีครรภ์และสตรีให้นมบุตร
2. 2ห้ามใช้ในผู้ที่เคยแพ้ฟ้าทะลายโจร เช่น มีผื่น ปากบวม ตาบวม หน้าบวม
3. 3หากใช้แล้วมีผื่น ปากบวม ตาบวม หน้าบวม ให้หยุดยาทันทีและพบแพทย์

คำเตือนนี้ออกมาเพราะมีรายงานการแพ้รุนแรง เช่น anaphylaxis (แพ้รุนแรงทั้งร่างกาย) และ angioedema (บวมใต้ผิวหนังที่ปาก ตา หน้า) ซึ่งถ้าไม่ได้รักษาทันทีอาจช็อกและเสียชีวิตได้

กลุ่มที่ควรถามแพทย์ก่อนเพิ่มเติม คือ ผู้ป่วยโรคตับ (หัวข้อถัดไป) และ ผู้ที่ใช้ยาความดันหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด

เป็นโรคตับหรือค่าตับสูง กินฟ้าทะลายโจรได้ไหม

ผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรกิน แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ข้อ 8.5 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงตับอักเสบ ตับอักเสบรุนแรง และภาวะตับวายเฉียบพลันบนตับเรื้อรัง และข้อ 2.3 ระบุว่ายาและสมุนไพรเป็นปัจจัยกระตุ้นที่ต้องหาเมื่อตับแข็งกำเริบ

คนที่ค่าตับสูง ไขมันพอกตับ หรือไวรัสตับอักเสบ ควรถามแพทย์ก่อน เหตุผลคือ

• •งานสำรวจของสงขลานครินทร์ข้างต้นพบค่า ALT เพิ่มขึ้นบ่อยกว่าในคนที่กินฟ้าทะลายโจร
• •ถ้าค่าตับขึ้นระหว่างที่กิน แพทย์จะแยกไม่ได้ว่ามาจากโรคเดิมหรือจากสมุนไพร

เรื่องสมุนไพรและอาหารเสริมกับค่าตับโดยรวม อ่านต่อที่ ค่าตับสูง กินอาหารเสริมและสมุนไพรได้ไหม และสำหรับผู้ป่วยตับแข็งโดยเฉพาะ อ่านที่ ตับแข็ง กินอาหารเสริมได้ไหม

ความเชื่อ: ฟ้าทะลายโจรบำรุงตับ ล้างพิษตับได้

ไม่มีหลักฐานในคนจากแหล่งที่เราตรวจ ไม่พบงานวิจัยในคนที่แสดงว่าฟ้าทะลายโจรบำรุงตับหรือล้างพิษตับ

ในทางกลับกัน ข้อมูลในคนที่มีอยู่กลับเป็นเรื่อง ความปลอดภัย ทั้งค่าตับที่ขึ้นในงานสำรวจ และการแพ้รุนแรงที่ทำให้ต้องมีคำเตือนบนฉลาก การกินฟ้าทะลายโจรต่อเนื่องเพื่อ "บำรุงตับ" จึงไม่มีเหตุผลรองรับ และอาจเสี่ยงกว่าไม่กิน

กินฟ้าทะลายโจรร่วมกับยาละลายลิ่มเลือดหรือยาความดันได้ไหม

ต้องถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อน บทความของคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดีระบุว่าฟ้าทะลายโจร มีข้อควรระวังการใช้ร่วมกับยาลดความดัน และยาที่มีฤทธิ์ป้องกันการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน แอสไพริน โคลพิโดเกรล

ผลข้างเคียงที่บทความเดียวกันระบุ ได้แก่ ปวดท้อง ท้องเสีย คลื่นไส้ ใจสั่น เบื่ออาหาร เวียนศีรษะ ผู้สูงอายุที่กินยาความดันอยู่และเวียนศีรษะง่าย จึงควรระวังเป็นพิเศษ ยาความดันกับสิ่งอื่นที่ห้ามกินร่วมกันอ่านต่อที่ ยาความดันห้ามกินกับอะไร

สมุนไพรไม่ได้ปลอดภัยเสมอไป แจ้งแพทย์อย่างไร

บอกแพทย์ทุกครั้งที่ไปตรวจ แม้คิดว่าเป็นแค่สมุนไพร

• •ชื่อสมุนไพร รูปแบบ (แคปซูล ผง ยาต้ม) และยี่ห้อ ถ่ายรูปฉลากไว้ดีที่สุด
• •กินมาตั้งแต่เมื่อไร วันละเท่าไร และหยุดไปแล้วหรือยัง
• •กินร่วมกับยาประจำตัวตัวไหนบ้าง

หลักเดียวกันใช้กับสมุนไพรตัวอื่นด้วย เช่น ขมิ้นชัน อ่านที่ ขมิ้นชันกับยาประจำตัว และความเสี่ยงของยาสมุนไพร ยาชุด ยาหม้อ ที่ ยาสมุนไพรทำลายไตไหม

เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง หลังกินฟ้าทะลายโจร ให้หยุดกิน และไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •หายใจลำบาก หรือหายใจไม่ออก
• •ปาก ลิ้น หรือหน้าบวมมาก
• •หน้ามืด จะเป็นลม หรือมีอาการคล้ายช็อก
• •สับสน ซึมลง หรืออาเจียนเป็นเลือด

ส่วนตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม หรือผื่นขึ้นโดยหายใจปกติ ให้หยุดกินและไปพบแพทย์โดยเร็ว

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด

ส่วนประกอบตามฉลากไม่มีฟ้าทะลายโจร แต่มีสมุนไพรและสารสกัดอื่น ซึ่งหลักการในบทความนี้ใช้ได้เหมือนกัน คือ

• •สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. — เครือข่ายเฝ้าระวังตับอักเสบจากยาของสหรัฐ (DILIN) รายงานตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย ฉลากไม่ได้ระบุว่าสารสกัด 50 มก. มีเคอร์คูมินเท่าไร
• •สารสกัดอาร์ทิโชก 20 มก. และผงผักผลไม้หลายชนิด — ระบุตามฉลาก เราไม่ได้อ้างสรรพคุณในบทความนี้

ไม่มีหลักฐานว่าเม็ดนี้มีผลต่อตับหรือค่าตับ ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ป่วยตับแข็ง: แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งจึงไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต
• •ผู้มีค่าตับสูง ไวรัสตับอักเสบ หรือโรคตับอื่น: ให้นำกล่องไปให้แพทย์ดูก่อนทุกครั้ง และไม่ควรเริ่มพร้อมกับสมุนไพรตัวอื่น เพราะถ้าค่าตับขึ้นจะแยกสาเหตุไม่ได้
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) หรือยาต้านเกล็ดเลือด: มีส่วนประกอบ 4 ตัวที่เกี่ยวข้อง คือ ผงถั่วนัตโตะ (แหล่งวิตามินเค 2 ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณ) โคเอนไซม์ คิวเท็น ผงเก๋ากี้ และวิตามินอี ต้องบอกแพทย์ก่อนเสมอ
• •ท่อน้ำดีอุดตัน: ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน
• •ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• •หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) และพบแพทย์ทันที

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที