ตับแข็งกินโปรตีนได้ไหม วันละเท่าไร BCAA ช่วยอะไรในคนตับแข็ง

คำตอบสั้น: ตับแข็งกินโปรตีนได้ และควรกินให้พอ แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของไทย พ.ศ. 2568 แนะนำโปรตีนอย่างน้อย 1.2–1.5 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กก. ต่อวัน การงดโปรตีนเป็นความเชื่อเก่าที่ทำให้กล้ามเนื้อลีบ ส่วน BCAA (กรดอะมิโนโซ่กิ่ง) เป็นสิ่งที่แพทย์ใช้ในผู้ป่วยบางกลุ่ม เช่น คนที่กินโปรตีนจากอาหารได้ไม่พอ ขนาดที่ใช้ในแนวทางเป็นระดับ กรัมต่อวัน และควรใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •แนวทางไทยข้อ 8.2.1: โปรตีนอย่างน้อย 1.2–1.5 กรัม/กก./วัน เช่น หนัก 60 กก. ราว 72–90 กรัม/วัน (ค่าคำนวณ)
• •ESPEN: ตับแข็งที่ไม่ขาดสารอาหาร 1.2 กรัม/กก./วัน ถ้าขาดสารอาหารหรือกล้ามเนื้อน้อย 1.5 กรัม/กก./วัน
• •ไม่ต้องงดโปรตีนแม้มีอาการทางสมองจากตับ (ESPEN ข้อ 54)
• •BCAA มีประโยชน์ในผู้ที่กินโปรตีนปกติได้ไม่พอ (แนวทางไทยข้อ 8.3) ESPEN ใช้ขนาด 0.25 กรัม/กก./วัน
• •ผลิตภัณฑ์ที่ระบุ BCAA เป็นมิลลิกรัม ต่างจากขนาดเป็นกรัมที่ใช้ในแนวทางมาก

ตับแข็งกินโปรตีนได้ไหม ทำไมเมื่อก่อนหมอให้งด

กินได้ และต้องกินให้พอ ความเชื่อเรื่องงดโปรตีนมาจากแนวคิดเดิมที่ว่าโปรตีนทำให้แอมโมเนียสูงจนเกิดอาการทางสมอง แต่แนวทางโภชนาการโรคตับของ ESPEN (สมาคมโภชนาการคลินิกยุโรป) ข้อ 54 ระบุว่า ไม่ควรจำกัดโปรตีนในผู้ป่วยตับแข็งที่มีอาการทางสมอง เพราะทำให้ร่างกายสลายโปรตีนมากขึ้น

ESPEN ยังอธิบายว่า ผู้ป่วยกลุ่มที่ "ทนโปรตีนไม่ได้" จนเกิดอาการทางสมองเมื่อกินโปรตีนปกติ ปัจจุบันพบน้อยมาก ดังนั้นถ้าแพทย์ไม่ได้สั่งให้จำกัดโปรตีนเป็นการเฉพาะ ไม่ควรงดเอง เรื่องอาการทางสมองอ่านต่อที่ ตับแข็ง อาการทางสมอง

ตับแข็งต้องกินโปรตีนวันละเท่าไร

แนวทางไทยข้อ 8.2.1 แนะนำอย่างน้อย 1.2–1.5 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กก. ต่อวัน ESPEN แบ่งละเอียดกว่า

• •ตับแข็งระยะชดเชยได้ ไม่ขาดสารอาหาร: 1.2 กรัม/กก./วัน (ข้อ 52)
• •ขาดสารอาหาร หรือมีกล้ามเนื้อน้อย: 1.5 กรัม/กก./วัน (ข้อ 53 และ 57)

ตัวอย่างการคิด (ค่าคำนวณ)

• •หนัก 50 กก. → 60–75 กรัมต่อวัน
• •หนัก 60 กก. → 72–90 กรัมต่อวัน
• •หนัก 70 กก. → 84–105 กรัมต่อวัน

คนที่มีท้องมานหรือบวมมาก น้ำหนักบนตาชั่งรวมน้ำในร่างกายด้วย จึงควรถามตัวเลขที่เหมาะกับตัวเองจากแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร ให้กระจายโปรตีนทุกมื้อ รวมถึงมื้อว่างก่อนนอน ไม่ใช่กินรวดเดียวมื้อเดียว

กล้ามเนื้อลีบในคนตับแข็งอันตรายอย่างไร

กล้ามเนื้อคือทุนสำรองของร่างกาย เมื่อหมดทุน ร่างกายจะเปราะบางลง แนวทางไทยข้อ 8.1 ให้คัดกรองภาวะโภชนาการในผู้ป่วยตับแข็งทุกราย และประเมินภาวะทุพโภชนาการกับมวลกล้ามเนื้อในรายที่มีความเสี่ยงสูง และข้อ 8.6 แนะนำให้ออกกำลังกายแบบแอโรบิกหรือแบบใช้แรงต้านอย่างน้อย 3 ครั้งต่อสัปดาห์ เพื่อลดภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยและความเปราะบาง โดยควรปรึกษาแพทย์ก่อน โดยเฉพาะผู้ที่เป็นตับแข็งระดับ Child B และ C

NIDDK ระบุว่าการหกล้มและภาวะขาดสารอาหารเป็นภาวะแทรกซ้อนอย่างหนึ่งของตับแข็ง คนที่ขาเล็กลง ลุกจากเก้าอี้ยากขึ้น หรือเดินแล้วเหนื่อยเร็ว ควรบอกแพทย์ เพราะเป็นสัญญาณที่ต้องปรับเรื่องอาหารและการออกกำลังกาย

แหล่งโปรตีนแบบไหนเหมาะกับคนตับแข็ง

เลือกโปรตีนที่ปรุงสุก ย่อยง่าย และไม่เค็ม ตัวอย่างในชีวิตประจำวัน

• •ไข่: ไข่ต้มสุก ไข่ตุ๋น
• •ปลาและไก่: ปลานึ่ง ปลาต้ม อกไก่ต้ม (เลี่ยงปลาเค็ม หมูยอ ไส้กรอก ที่เกลือสูง)
• •โปรตีนจากพืช: เต้าหู้ ถั่วต่าง ๆ นมถั่วเหลืองไม่หวาน ESPEN ข้อ 59 ระบุว่าโปรตีนจากพืชเป็นทางเลือกในผู้ป่วยที่ "ทนโปรตีนไม่ได้" (มีอาการทางสมองเมื่อกินโปรตีนปกติ ซึ่งพบน้อย)
• •นม: นมจืดที่ผ่านการพาสเจอร์ไรซ์หรือยูเอชที

ห้ามโปรตีนดิบหรือสุกไม่ทั่ว เช่น กุ้งแช่น้ำปลา ก้อย ลาบดิบ เพราะ NIDDK เตือนว่าเสี่ยงติดเชื้อรุนแรง รายละเอียดอาหารแต่ละมื้ออ่านที่ ตับแข็ง กินอะไรดี และเรื่องความต้องการโปรตีนของผู้สูงอายุที่ ผู้สูงอายุต้องการโปรตีนเท่าไร

BCAA คืออะไร

BCAA คือกรดอะมิโนโซ่กิ่ง 3 ตัว ได้แก่ ลิวซีน ไอโซลิวซีน และวาลีน เป็นกรดอะมิโนจำเป็นที่ร่างกายสร้างเองไม่ได้ และมีอยู่ในอาหารโปรตีนทั่วไป เช่น ไข่ นม เนื้อสัตว์ ถั่ว อ่านพื้นฐานต่อที่ BCAA คืออะไร

ในทางการแพทย์ BCAA ถูกใช้ในผู้ป่วยตับแข็งบางกลุ่มในรูปผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์ที่แพทย์สั่ง ไม่ใช่การซื้อมากินเอง

BCAA ช่วยอะไรในคนตับแข็ง งานวิจัยใช้ขนาดเท่าไร

แนวทางไทยข้อ 8.3 ระบุว่า BCAA มีประโยชน์ในผู้ป่วยตับแข็งที่ไม่สามารถกินอาหารโปรตีนปกติได้เพียงพอ ส่วน ESPEN ระบุขนาดไว้ชัด

• •ข้อ 59: ผู้ป่วยที่ทนโปรตีนไม่ได้ ให้ใช้โปรตีนจากพืชหรือ BCAA ชนิดกิน 0.25 กรัม/กก./วัน
• •ข้อ 60: ตับแข็งระยะลุกลาม แพทย์ควรสั่ง BCAA ชนิดกินระยะยาว 0.25 กรัม/กก./วัน เพื่อเพิ่มการรอดชีวิตที่ไม่มีเหตุการณ์แทรกซ้อนหรือคุณภาพชีวิต ซึ่งคนหนัก 60 กก. เท่ากับราว 15 กรัมต่อวัน (ค่าคำนวณ)

งานวิจัยหลักที่ใช้อ้างอิง

• •Marchesini 2003: ผู้ป่วยตับแข็งระยะลุกลาม 174 คน ติดตาม 1 ปี กลุ่ม BCAA มีเหตุการณ์รวม (เสียชีวิตหรือโรคแย่ลง) น้อยกว่ากลุ่มที่ได้โปรตีนนม แต่ ไม่ต่างอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเทียบกับกลุ่มที่ได้แป้ง และผู้ป่วยหลายคนกินต่อเนื่องได้ยาก
• •ทบทวนวรรณกรรม Cochrane 2026: 18 งานวิจัย 934 คน ในผู้ป่วยที่มีอาการทางสมองจากตับ พบว่าอาการทางสมองดีขึ้น (หลักฐานความเชื่อมั่นต่ำ) แต่ ยังไม่มีหลักฐานชัดว่าลดการเสียชีวิต (หลักฐานความเชื่อมั่นต่ำมาก) และพบคลื่นไส้หรือท้องเสียร้อยละ 12 ในกลุ่มที่ได้ BCAA เทียบกับร้อยละ 3 ในกลุ่มเปรียบเทียบ

สรุปคือ BCAA เป็นเครื่องมือเสริมที่แพทย์เลือกใช้ในบางคน ไม่ใช่ของที่ผู้ป่วยตับแข็งทุกคนต้องกิน และไม่ใช่สิ่งที่ใช้แทนการกินโปรตีนจากอาหาร

BCAA ในอาหารเสริมทั่วไป เทียบกับขนาดในงานวิจัยอย่างไร

ต้องดูหน่วยบนฉลากให้ดี ขนาดที่ ESPEN แนะนำเป็นหลัก กรัม ต่อวัน ส่วนอาหารเสริมรวมหลายชนิดที่มีกรดอะมิโนผสม มักระบุเป็น มิลลิกรัม (1 กรัม = 1,000 มิลลิกรัม) จึงไม่ควรเข้าใจว่าเป็นสิ่งเดียวกับ BCAA ที่ใช้ในงานวิจัย

นอกจากนี้ แนวทางไทยข้อ 8.5 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็ง ไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร ถ้าคิดว่าตัวเองกินโปรตีนได้ไม่พอ ให้ปรึกษาแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร ซึ่งอาจพิจารณาอาหารสูตรทางการแพทย์หรือ BCAA ในขนาดที่เหมาะสม (แนวทางไทยข้อ 8.2.4 และ 8.3)

ความเชื่อ: กิน BCAA หรือผงโปรตีนแล้ว ไม่ต้องกินข้าวกับกับข้าวก็ได้

ไม่จริง แนวทางไทยวางลำดับไว้ชัดว่า เริ่มจากอาหารปกติให้พอก่อน ถ้ากินได้ไม่พอจึงเสริมด้วยอาหารทางการแพทย์ชนิดดื่ม แล้วจึงเป็นอาหารทางสายหรือทางหลอดเลือดดำตามลำดับ (ข้อ 8.2.4) ส่วน BCAA ใช้ในผู้ที่กินโปรตีนปกติได้ไม่พอ (ข้อ 8.3)

ร่างกายต้องการทั้งพลังงานและโปรตีน ESPEN ข้อ 57 และแนวทางไทยข้อ 8.2.1 จึงกำหนดเป้าพลังงาน 30–35 กิโลแคลอรีต่อน้ำหนักตัว 1 กก. คู่กับเป้าโปรตีนเสมอ ข้าว แป้ง ผัก และไขมันดีจึงยังต้องกินควบคู่ไปด้วย

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

ข้อที่ต้องอ่านก่อน: ผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานผลิตภัณฑ์นี้ เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ข้อ 8.5 ระบุว่าผู้ป่วยโรคตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงตับอักเสบ ตับอักเสบรุนแรง และตับวายเฉียบพลันบนตับเรื้อรัง คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อโปรตีน

• •แอล-ลิวซีน 20 มก. แอล-ไอโซลิวซีน 10 มก. และแอล-วาลีน 10 มก. — รวมเป็นกรดอะมิโนโซ่กิ่งในปริมาณเล็กน้อย 40 มก. (ค่าคำนวณ) ไม่ใช่ BCAA ทางการแพทย์ที่แนวทางและงานวิจัยข้างต้นพูดถึง และงานวิจัยเหล่านั้นไม่เกี่ยวกับเม็ดนี้
• •แอล-ไลซีน 20 มก. — กรดอะมิโนจำเป็นตัวหนึ่ง ระบุชื่อและปริมาณตามฉลากเท่านั้น
• •แมงกานีส คีเลต (10%) 10 มก. — คิดเป็นแมงกานีสราว 1 มก. (ค่าคำนวณ) สถาบันไลนัส พอลิง มหาวิทยาลัยโอเรกอนสเตต ระบุว่าร่างกายขับแมงกานีสทางน้ำดีเป็นหลัก การสะสมในผู้ป่วยตับแข็งหรือตับวายอาจทำให้มีปัญหาทางระบบประสาท

เม็ดนี้ใช้แทนอาหารโปรตีน อาหารทางการแพทย์ หรือ BCAA ที่แพทย์สั่งไม่ได้ ฉลากระบุห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน มีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) และพบแพทย์ทันที

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที