ตรวจคัดกรองมะเร็งมีอะไรบ้าง อายุ 40 ขึ้นไปควรตรวจอะไร ตรวจเลือดได้ไหม

คำตอบสั้น: การตรวจคัดกรองมะเร็งคือการตรวจหาตั้งแต่ ยังไม่มีอาการ ช่วงอายุ 40 ปีขึ้นไป มะเร็งที่มีวิธีคัดกรองแนะนำชัดคือ ลำไส้ใหญ่ (ตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ FIT) เต้านม (แมมโมแกรม) และปากมดลูก (HPV DNA) ส่วนตับ ปอด และต่อมลูกหมาก ตรวจเฉพาะกลุ่มเสี่ยงหรือหลังคุยกับแพทย์ การตรวจสารบ่งชี้มะเร็งในเลือดแบบแพ็กเกจ สถาบันมะเร็งแห่งชาติสหรัฐ (NCI) ระบุว่าใช้คัดกรองได้ไม่ดี เพราะพลาดมะเร็งได้และให้ผลผิดปกติในคนที่ไม่ได้เป็น

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •สถาบันมะเร็งแห่งชาติ กรมการแพทย์ ระบุว่า มะเร็งเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับหนึ่งของประชากรไทย
• •ลำไส้ใหญ่: อายุ 50–70 ปี ทุกสิทธิการรักษา ตรวจ FIT ได้ฟรีตามที่สถาบันมะเร็งแห่งชาติเผยแพร่ ผลผิดปกติส่องกล้องต่อ
• •เต้านม: สถาบันมะเร็งแห่งชาติแนะนำให้ผู้หญิงความเสี่ยงทั่วไปอายุ 40 ปีขึ้นไปตรวจแมมโมแกรมและอัลตราซาวนด์เป็นประจำทุกปี
• •ปากมดลูก: แนวทางไทยตรวจได้ตั้งแต่อายุ 25 ปี และผู้หญิงอายุ 30–59 ปีตรวจ HPV DNA ได้ฟรีตามสิทธิ สปสช. ตามที่สถาบันมะเร็งแห่งชาติเผยแพร่
• •ตับ ปอด ต่อมลูกหมาก: ตรวจในกลุ่มเสี่ยง หรือหลังคุยข้อดีข้อเสียกับแพทย์
• •ญาติสายตรงเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ ให้เริ่มตรวจที่อายุญาติตอนพบโรคลบ 10 ปี

การตรวจคัดกรองคืออะไร ต่างจากการตรวจเมื่อมีอาการอย่างไร

การตรวจคัดกรอง คือการตรวจคนที่ยังรู้สึกปกติดี เพื่อหามะเร็งหรือรอยโรคก่อนเป็นมะเร็งตั้งแต่ระยะที่ยังไม่มีอาการ NCI อธิบายว่าการคัดกรองที่ได้ผลต้อง ลดโอกาสเสียชีวิตจากมะเร็งนั้นได้จริง และมีประโยชน์มากกว่าโทษ

การตรวจเมื่อมีอาการ เป็นการตรวจวินิจฉัย เช่น มีเลือดปนอุจจาระ คลำได้ก้อนที่เต้านม ไอเรื้อรัง แล้วแพทย์ส่งตรวจหาสาเหตุ

ข้อนี้สำคัญมาก เพราะ ถ้ามีอาการผิดปกติแล้ว ไม่ควรรอรอบคัดกรองประจำปี ให้ไปพบแพทย์ได้เลย แม้เพิ่งตรวจคัดกรองผลปกติมาไม่นาน

มะเร็งที่มีการคัดกรองแนะนำ มีอะไรบ้าง

มะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรง

สถาบันมะเร็งแห่งชาติระบุว่าเป็นมะเร็งที่พบบ่อยอันดับ 3 ในไทย มีผู้ป่วยใหม่เฉลี่ยวันละ 51 คน และระยะแรกมักไม่มีอาการ คนไทยอายุ 50–70 ปี ทุกสิทธิการรักษา ตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ (FIT) ได้ฟรีตามสิทธิประโยชน์ของ สปสช. เก็บตัวอย่างเองที่บ้านได้ ถ้าผลผิดปกติจะได้ส่องกล้องลำไส้ใหญ่ต่อ

NCI ระบุว่าการคัดกรองทั้งแบบตรวจอุจจาระและส่องกล้อง ลดความเสี่ยงการเสียชีวิตจากมะเร็งลำไส้ใหญ่ได้ และบางวิธีพบติ่งเนื้อแล้วตัดออกก่อนกลายเป็นมะเร็ง รายละเอียดเรื่อง FIT กับการส่องกล้องอยู่ที่ ตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่

มะเร็งเต้านม

สถาบันมะเร็งแห่งชาติแนะนำ 3 วิธี ได้แก่ ตรวจเต้านมด้วยตนเองทุกเดือนตั้งแต่อายุ 20 ปี ให้แพทย์ตรวจอย่างน้อยปีละครั้งเมื่ออายุ 40 ปีขึ้นไป และ ผู้ที่มีความเสี่ยงทั่วไปอายุ 40 ปีขึ้นไป ตรวจแมมโมแกรมและอัลตราซาวนด์เป็นประจำทุกปี

ฝั่งสหรัฐ คณะทำงาน USPSTF (U.S. Preventive Services Task Force) แนะนำแมมโมแกรมทุก 2 ปีที่อายุ 40–74 ปี ความถี่จึงต่างกันตามแนวทางของแต่ละประเทศ ให้คุยกับแพทย์ที่ดูแล รายละเอียดอยู่ที่ แมมโมแกรมคืออะไร

มะเร็งปากมดลูก

สถาบันมะเร็งแห่งชาติระบุว่า มากกว่าร้อยละ 90 ของผู้ป่วยมะเร็งปากมดลูกเกิดจากการติดเชื้อไวรัส HPV แนวทางไทยให้ผู้หญิงอายุ 25 ปีขึ้นไป (หรือต่ำกว่านั้นถ้าเสี่ยงสูง) ตรวจคัดกรองได้ และชุดสิทธิประโยชน์ของ สปสช. ให้ ผู้หญิงอายุ 30–59 ปี หรืออายุ 15–29 ปีที่เสี่ยงสูง ตรวจ HPV DNA ได้ฟรี ตามเงื่อนไขที่กำหนด

NCI อธิบายว่าการตรวจปากมดลูก ช่วยให้พบเซลล์ผิดปกติและรักษาได้ก่อนกลายเป็นมะเร็ง อ่านต่อที่ ตรวจมะเร็งปากมดลูก HPV DNA กับแปปสเมียร์

มะเร็งที่ตรวจเฉพาะกลุ่มเสี่ยง

มะเร็งตับ

ไม่ใช่การตรวจของทุกคน แต่ใช้ในกลุ่มเสี่ยง เช่น ผู้ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรังบางกลุ่ม หรือผู้ที่มีตับแข็ง NCI ระบุว่าบางครั้งใช้การตรวจเลือด AFP ร่วมกับอัลตราซาวด์ตับในผู้มีความเสี่ยงสูง แม้ยังไม่ได้แสดงว่าลดการเสียชีวิต รายละเอียดอยู่ที่ คัดกรองมะเร็งตับ AFP กับอัลตราซาวด์

มะเร็งปอด

สถาบันมะเร็งแห่งชาติระบุว่า ยังไม่มีวิธีคัดกรองมะเร็งปอดที่มีประสิทธิภาพและคุ้มค่าพอในระดับประชากร แต่ผู้มีความเสี่ยงสูง เช่น สูบบุหรี่มานาน แนะนำให้ตรวจด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ปริมาณรังสีต่ำ (Low-dose CT) ส่วน NCI ระบุว่า การคัดกรองด้วยเอกซเรย์ปอดธรรมดาไม่ลดการเสียชีวิตจากมะเร็งปอด

มะเร็งต่อมลูกหมาก

บทความของสถาบันมะเร็งแห่งชาติ (ส.ค. 2569) แนะนำการตรวจคัดกรองในผู้ชายอายุ 45–75 ปี ด้วยการคลำต่อมลูกหมากทางทวารหนักร่วมกับตรวจค่า PSA ในเลือด ขณะที่ NCI สหรัฐระบุว่า ไม่แนะนำตรวจ PSA เป็นประจำในผู้ชายความเสี่ยงทั่วไป และ USPSTF ให้ผู้ชายอายุ 55–69 ปีตัดสินใจร่วมกับแพทย์ เพราะเสี่ยงผลบวกลวงและการวินิจฉัยเกิน แนวทางสองประเทศต่างกัน จึงควรคุยข้อดีข้อเสียกับแพทย์ อ่านต่อที่ ตรวจ PSA คืออะไร

ตรวจสารบ่งชี้มะเร็งในเลือดแบบแพ็กเกจ เชื่อได้แค่ไหน

แพ็กเกจตรวจสุขภาพหลายแห่งมีรายการ "ตรวจมะเร็งจากเลือด" เช่น CEA, CA 19-9, CA-125 หรือ AFP สำหรับคนที่ไม่มีอาการ

NCI ระบุในเอกสารเรื่องสารบ่งชี้มะเร็ง (Tumor Markers) ว่า งานวิจัยที่ศึกษาการใช้สารบ่งชี้มะเร็งในเลือดเพื่อคัดกรองพบโดยรวมว่าใช้ได้ไม่ดี ด้วยเหตุผล 2 ข้อ

• •ไวไม่พอ: คนที่เป็นมะเร็งจริงหลายคนค่ายังปกติ
• •จำเพาะไม่พอ: คนที่ไม่ได้เป็นมะเร็งอาจมีค่าสูงได้

ตัวอย่างที่ NCI ยกไว้ชัดคือ CA-125 ซึ่งช่วยวินิจฉัยในผู้ที่มีอาการ และใช้ติดตามการกลับเป็นซ้ำ แต่ยังไม่แสดงว่าเป็นการคัดกรองมะเร็งรังไข่ที่ได้ผล

สารบ่งชี้มะเร็งมีที่ใช้จริง คือ ช่วยแพทย์ติดตามผลการรักษาและการกลับเป็นซ้ำในผู้ที่เป็นมะเร็งแล้ว ไม่ใช่ใช้แทนแมมโมแกรม FIT หรือ HPV DNA

ส่วนการตรวจหามะเร็งหลายชนิดจากเลือดครั้งเดียว (multi-cancer detection) NCI ระบุว่า ยังไม่ทราบว่าได้ผลในการคัดกรองคนไม่มีอาการหรือไม่ ต้องรอการทดลองแบบสุ่ม

ถ้าตรวจแพ็กเกจมาแล้วค่าใดสูง อย่าตกใจและอย่านิ่งเฉย ให้นำผลไปให้แพทย์แปลผลร่วมกับประวัติและการตรวจอื่น วิธีอ่านผลตรวจสุขภาพเบื้องต้นอยู่ที่ อ่านผลตรวจสุขภาพประจำปีด้วยตัวเอง

ผลบวกลวงและผลลบลวงคืออะไร

• •ผลบวกลวง: ผลบอกว่าผิดปกติแต่จริง ๆ ไม่ได้เป็นมะเร็ง NCI ระบุว่าทำให้กังวลและมักต้องตรวจต่อ เช่น ตัดชิ้นเนื้อ ซึ่งมีความเสี่ยงของมันเอง
• •ผลลบลวง: ผลปกติแต่จริง ๆ มีมะเร็ง อาจทำให้เลื่อนไปหาหมอแม้มีอาการ
• •การวินิจฉัยเกิน: พบมะเร็งบางชนิดที่อาจไม่ก่อปัญหาตลอดชีวิต แต่ผู้ป่วยต้องรับผลข้างเคียงของการรักษา

ไม่มีการตรวจใดสมบูรณ์ ผลปกติจึงไม่ใช่ใบรับประกัน ถ้าเกิดอาการใหม่ให้ไปพบแพทย์ และผลผิดปกติก็ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไป ต้องตรวจยืนยัน

สิทธิตรวจฟรีที่ควรเช็ก

ข้อมูลด้านล่างมาจากบทความของสถาบันมะเร็งแห่งชาติ เงื่อนไขอาจเปลี่ยนตามปี ให้สอบถามโรงพยาบาลหรือหน่วยบริการใกล้บ้านอีกครั้ง

• •FIT ตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ: อายุ 50–70 ปี ทุกสิทธิการรักษา ตามสิทธิประโยชน์ของ สปสช.
• •HPV DNA: ผู้หญิงอายุ 30–59 ปี หรือ 15–29 ปีที่เสี่ยงสูง ตามชุดสิทธิประโยชน์ของ สปสช.
• •วัคซีน HPV: เด็กหญิงอายุ 11–12 ปี 1 เข็มตามสิทธิประโยชน์

ผู้ใช้สิทธิประกันสังคมหรือสวัสดิการข้าราชการ สถาบันมะเร็งแห่งชาติระบุว่า FIT ครอบคลุม "ทุกสิทธิการรักษา" ส่วนการตรวจอื่น เช่น แมมโมแกรม ให้ถามฝ่ายสิทธิของโรงพยาบาลตามสิทธิ

ใครควรเริ่มตรวจเร็วกว่าเกณฑ์

• •ญาติสายตรงเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่: สถาบันมะเร็งแห่งชาติแนะนำให้เริ่มตรวจที่อายุญาติตอนพบโรคลบ 10 ปี เช่น พ่อเป็นตอนอายุ 50 ปี ลูกเริ่มตรวจที่อายุ 40 ปี
• •ครอบครัวที่มีโรคทางพันธุกรรม เช่น FAP หรือ Lynch syndrome ควรตรวจประเมินความเสี่ยงสม่ำเสมอ
• •มีการกลายพันธุ์ของยีน BRCA1 หรือ BRCA2: NCI ระบุว่าอาจพิจารณาตรวจเต้านมเร็วขึ้นหรือถี่ขึ้น
• •เคยฉายแสงบริเวณหน้าอกตอนเด็ก: NCI ระบุว่าอาจได้รับคำแนะนำให้เริ่มคัดกรองเต้านมที่อายุ 25 ปี หรือ 8 ปีหลังจบการฉายแสง แล้วแต่ว่าอย่างไหนช้ากว่า
• •ติดเชื้อเอชไอวีหรือภูมิคุ้มกันบกพร่อง: เสี่ยงมะเร็งปากมดลูกสูงขึ้น

ส่วนคนที่บ้านไม่มีใครเป็นมะเร็ง NCI ระบุว่า ไม่ได้แปลว่าไม่มีความเสี่ยง เพราะมะเร็งที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมมีเพียงราวร้อยละ 5–10 ที่เหลือเกิดจากความเปลี่ยนแปลงของยีนระหว่างช่วงชีวิตตามอายุและสิ่งแวดล้อม

รายการตรวจสุขภาพอื่นตามช่วงอายุอยู่ที่ อายุ 40 50 60 ควรตรวจสุขภาพอะไรบ้าง

อาการที่ไม่ควรรอรอบคัดกรอง

ให้ไปพบแพทย์โดยไม่ต้องรอ เมื่อมีอาการต่อเนื่อง เช่น ถ่ายเป็นเลือดหรือมูกเลือด ท้องผูกสลับท้องเสีย น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ คลำพบก้อนที่เต้านมหรือรักแร้ มีเลือดหรือของเหลวผิดปกติออกจากหัวนม ไอเรื้อรังนานกว่า 2 สัปดาห์ หรือไอมีเลือดปน ปัสสาวะเป็นเลือด

ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •ไอหรืออาเจียนเป็นเลือดปริมาณมาก
• •ถ่ายเป็นเลือดจำนวนมาก หรือหน้ามืดจะเป็นลม
• •หายใจลำบาก หรือเจ็บแน่นหน้าอก

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

ผู้ที่กำลังรับเคมีบำบัด ฉายแสง ยามุ่งเป้า หรือยาอิมมูโนเทอราพี (immunotherapy) ห้ามกินอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้ เว้นแต่แพทย์ผู้รักษามะเร็งอนุญาต ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยารักษามะเร็ง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยรักษา ต้าน หรือกันมะเร็ง และไม่ใช้แทนการตรวจคัดกรองใด ๆ

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

สิ่งที่เกี่ยวกับการตรวจคัดกรอง

• •ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) — งานใน JAMA ปี 2017 ให้ผู้ใหญ่สุขภาพดี 6 คนกินไบโอตินวันละ 10 มก. นาน 7 วัน พบว่ารบกวนผลตรวจเลือดบางวิธี เช่น ฮอร์โมนไทรอยด์ วิตามินดี เฟอร์ริติน และ PSA ทำให้ผลสูงหรือต่ำผิดจริง ขนาดที่ศึกษามากกว่าในแคปซูลราว 127 เท่า (คำนวณ) และยังไม่พบงานที่ทดสอบขนาดนี้ จึงบอกไม่ได้ว่ารบกวนหรือไม่ ก่อนเจาะเลือดให้แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน
• •ผู้ที่ผลคัดกรองผิดปกติและกำลังรอรักษา — งาน SWOG S0221 ในผู้ป่วยมะเร็งเต้านม 1,134 คนที่ได้เคมีบำบัด พบว่าการใช้วิตามินบี 12 ทั้งก่อนและระหว่างเคมีบำบัดสัมพันธ์กับการรอดชีวิตที่แย่ลง และสารต้านอนุมูลอิสระสัมพันธ์กับการกลับเป็นซ้ำที่สูงขึ้นแบบก้ำกึ่งนัยสำคัญ ผลิตภัณฑ์นี้มีวิตามินบี 12 ราว 1 ไมโครกรัม (คำนวณ) และเควอซิทิน 50 มก. ซึ่ง MSKCC ระบุว่าอาจรบกวนยาเคมีบำบัดบางชนิด งาน SWOG เป็นงานสังเกต พิสูจน์เหตุและผลไม่ได้ และบทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาดที่ใช้ จึงควรแจ้งทีมรักษาตั้งแต่ก่อนเริ่มการรักษา

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด หรือจะผ่าตัดหรือตัดชิ้นเนื้อ: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน มีรายงานเรื่องเลือดออกหรือค่าการแข็งตัวของเลือดเปลี่ยน ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาที่ต้องคุมระดับยาในเลือด เช่น ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ยาต้านไวรัสเอชไอวี: ไพเพอรีนในพริกไทยดำเพิ่มระดับยาบางชนิด ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณไพเพอรีน
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที