ตรวจมะเร็งปากมดลูก HPV DNA กับแปปสเมียร์ต่างกันอย่างไร ตรวจเองได้ไหม

คำตอบสั้น: การตรวจ HPV DNA หา เชื้อไวรัสเอชพีวีสายพันธุ์เสี่ยงสูง ซึ่งเป็นต้นเหตุของมะเร็งปากมดลูก ส่วนแปปสเมียร์ดู เซลล์ปากมดลูกที่เริ่มผิดปกติ แล้ว สถาบันมะเร็งแห่งชาติอธิบายว่าการตรวจ HPV ไวในการพบความผิดปกติมากกว่าแปปสเมียร์แบบดั้งเดิม และการเก็บตัวอย่างด้วยตนเองให้ผลไม่ต่างจากให้แพทย์หรือเจ้าหน้าที่เก็บ ผลพบเชื้อ HPV ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง แต่ต้องไปตรวจต่อตามนัด ส่วนคนที่มีเลือดออกผิดปกติทางช่องคลอด ไม่ต้องรอรอบคัดกรอง ให้ไปพบแพทย์เลย

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •สถาบันมะเร็งแห่งชาติระบุว่า มากกว่าร้อยละ 90 ของผู้ป่วยมะเร็งปากมดลูกเกิดจากการติดเชื้อ HPV โดยเฉพาะสายพันธุ์ 16 และ 18
• •แนวทางไทยให้ผู้หญิงเริ่มตรวจคัดกรองได้ตั้งแต่ อายุ 25 ปี หรือเร็วกว่านั้นถ้ามีความเสี่ยงสูง
• •สถาบันมะเร็งแห่งชาติเผยแพร่ว่า ชุดสิทธิประโยชน์ สปสช. ให้หญิงอายุ 30–59 ปี (หรือ 15–29 ปีที่เสี่ยงสูง) ตรวจ HPV DNA ได้ฟรีตามเงื่อนไขที่กำหนด ให้สอบถามสิทธิกับสถานพยาบาลใกล้บ้าน
• •เอกสารของสถาบันมะเร็งแห่งชาติเรื่องการตรวจด้วยตนเอง ระบุการรณรงค์ให้หญิงอายุ 30–60 ปีตรวจ ทุก 5 ปี
• •ก่อนตรวจภายในแบบแปปสเมียร์ MedlinePlus แนะนำภายใน 24 ชั่วโมงให้งดมีเพศสัมพันธ์ งดสวนล้างช่องคลอด งดใช้ผ้าอนามัยแบบสอด และพยายามไม่นัดตรงวันมีประจำเดือน
• •ฉีดวัคซีน HPV แล้วยังต้องตรวจคัดกรองตามนัด

HPV DNA กับแปปสเมียร์ ตรวจคนละอย่างอย่างไร

สถาบันมะเร็งแห่งชาติสหรัฐ (NCI) แบ่งวิธีคัดกรองหลักเป็น 3 แบบ

• •ตรวจ HPV หาการติดเชื้อเอชพีวีสายพันธุ์เสี่ยงสูงที่ก่อมะเร็งปากมดลูกได้
• •แปปสเมียร์ (Pap test) เก็บเซลล์ปากมดลูกไปดูว่ามีการเปลี่ยนแปลงจากเชื้อ HPV ที่ถ้าปล่อยไว้อาจกลายเป็นมะเร็งหรือไม่ บางครั้งพบภาวะอื่นที่ไม่ใช่มะเร็ง เช่น การติดเชื้อหรือการอักเสบ
• •ตรวจร่วมกัน (co-test) ใช้ตัวอย่างเดียวกันตรวจทั้ง HPV และแปปสเมียร์

พูดง่าย ๆ คือ HPV DNA หาต้นเหตุ ส่วนแปปสเมียร์หาผลที่เกิดกับเซลล์แล้ว

สถาบันมะเร็งแห่งชาติของไทยเล่าว่า การคัดกรองระดับประชากรในไทยค่อย ๆ เปลี่ยนจากแปปสเมียร์แบบดั้งเดิม มาเป็นการตรวจสารพันธุกรรมของเชื้อ HPV สายพันธุ์เสี่ยงสูงโดยตรง เพราะ ความไวในการตรวจพบความผิดปกติสูงขึ้น ทำให้พบรอยโรคก่อนเป็นมะเร็งได้มากกว่าเดิม

เป้าหมายของการคัดกรองคือหาเซลล์ที่เปลี่ยนแปลงตั้งแต่ระยะก่อนเป็นมะเร็ง ซึ่ง NCI ระบุว่าการรักษาในระยะนั้นช่วยไม่ให้กลายเป็นมะเร็งได้ และมะเร็งที่พบระยะแรกมักรักษาง่ายกว่า

ทำไมเชื้อ HPV ถึงสำคัญ

สถาบันมะเร็งแห่งชาติอธิบายว่า HPV ติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และ การติดเชื้อส่วนใหญ่หายได้เองด้วยระบบภูมิคุ้มกัน แต่บางรายเชื้อคงอยู่นาน ทำให้เซลล์ปากมดลูกค่อย ๆ ผิดปกติจนเป็นมะเร็ง

เอกสารรณรงค์ของกรมการแพทย์ระบุว่า มีเพียงราวร้อยละ 5–10 ที่ร่างกายกำจัดเชื้อสายพันธุ์เสี่ยงสูงไม่ได้ และจากการติดเชื้อจนกลายเป็นมะเร็งใช้เวลาประมาณ 15–20 ปี นี่คือเหตุผลที่ การตรวจเป็นรอบมีเวลาพอจะเจอและรักษาตั้งแต่ระยะก่อนเป็นมะเร็ง

ปัจจัยที่เพิ่มโอกาสติดเชื้อและเกิดมะเร็งตามที่สถาบันฯ ระบุ ได้แก่ มีเพศสัมพันธ์ตั้งแต่อายุน้อย มีคู่นอนหลายคน สูบบุหรี่ ภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ติดเชื้อเอชไอวี และเคยตรวจพบรอยโรคก่อนเป็นมะเร็งมาก่อน

ต้องตรวจทุกกี่ปีตามวิธีที่เลือก

แนวทางไทย: สถาบันมะเร็งแห่งชาติร่วมกับราชวิทยาลัยสูตินรีแพทย์ฯ แนะนำให้หญิงไทยอายุ 25 ปีขึ้นไป หรือต่ำกว่า 25 ปีที่เสี่ยงสูง เข้ารับการตรวจคัดกรองได้ ส่วนการรณรงค์ในกลุ่มอายุ 30–60 ปี ใช้รอบตรวจ ทุก 5 ปี

แนวทางสหรัฐที่ NCI สรุปไว้ (คณะทำงาน USPSTF) สำหรับอายุ 30–65 ปี เลือกได้ 1 วิธี

• •ตรวจ HPV ทุก 5 ปี
• •ตรวจร่วม HPV กับแปปสเมียร์ทุก 5 ปี
• •แปปสเมียร์อย่างเดียวทุก 3 ปี

ผู้ที่แพทย์อาจให้ตรวจถี่กว่านี้ ตาม NCI ได้แก่ ผู้ติดเชื้อเอชไอวี ผู้มีภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ผู้ที่เพิ่งมีผลคัดกรองหรือผลชิ้นเนื้อผิดปกติ และผู้ที่เคยเป็นมะเร็งปากมดลูก

ข้อสำคัญคือ ทำตามรอบที่แพทย์นัด ถ้าจำไม่ได้ว่าตรวจครั้งล่าสุดเมื่อไรและวิธีไหน ให้แจ้งเจ้าหน้าที่ตามจริง เขาจะช่วยวางรอบให้ ภาพรวมการตรวจสุขภาพตามวัยอ่านได้ที่ ตรวจสุขภาพประจำปีตามช่วงอายุ และการคัดกรองมะเร็งชนิดอื่นอ่านที่ ตรวจคัดกรองมะเร็งมีอะไรบ้าง

ตรวจมะเร็งปากมดลูกด้วยตัวเองได้ไหม ได้ผลแค่ไหน

ได้ สถาบันมะเร็งแห่งชาติเผยแพร่ว่ามีอุปกรณ์เก็บสารคัดหลั่งในช่องคลอดด้วยตนเอง แล้วส่งตรวจหาสารพันธุกรรมของเชื้อ HPV สายพันธุ์เสี่ยงสูง และ ข้อมูลการศึกษาพบว่าประสิทธิภาพไม่ต่างจากให้แพทย์หรือเจ้าหน้าที่เก็บ ไทยจึงนำมาใช้เป็นอีกทางเลือก โดยเฉพาะผู้ที่อายหรือไม่สะดวกขึ้นขาหยั่ง

NCI สหรัฐก็ระบุว่า บางแห่งให้ผู้รับบริการเก็บตัวอย่างเองระหว่างการนัดได้ ให้ถามผู้ให้บริการ

ขั้นตอนโดยย่อตามแผ่นความรู้ของสถาบันมะเร็งแห่งชาติ

1. 1ล้างมือให้สะอาดหรือใช้แอลกอฮอล์ก่อนเก็บทุกครั้ง
2. 2ฉีกซอง จับตรงส่วนของขีดสีดำ อย่าให้มือโดนปลายไม้ และอย่าจุ่มไม้ลงในขวดน้ำยาก่อนเก็บ
3. 3ยืนหรือนั่งในท่าที่สบาย สอดไม้เข้าช่องคลอดลึกประมาณ 5 เซนติเมตร หมุนไปทางเดียวกันราว 10–30 วินาที แล้วดึงออก
4. 4เปิดฝาหลอดโดยยังถือไม้ไว้ ไม่วางไม้กับพื้น ระวังน้ำยาหก
5. 5จุ่มไม้ลงหลอด ให้ขีดสีดำตรงกับขอบหลอด แล้วหักส่วนเกินทิ้ง
6. 6ปิดฝาให้สนิท เขียนชื่อ-นามสกุลข้างหลอด

หัวใจคือทำตามขั้นตอนให้ถูก เพื่อให้ได้ตัวอย่างที่พอแปลผลได้ ถ้าไม่แน่ใจให้ถามเจ้าหน้าที่ก่อนทำ

ตรวจมะเร็งปากมดลูกเจ็บไหม ต้องงดอะไรบ้าง

สารานุกรมการแพทย์ MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐ ระบุว่าการตรวจแปปสเมียร์ทำให้ ไม่สบายเล็กน้อยสำหรับคนส่วนใหญ่ คล้ายปวดประจำเดือน อาจรู้สึกถูกกด และอาจมีเลือดออกเล็กน้อยหลังตรวจ

NCI อธิบายว่าการตรวจภายในใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที แพทย์ใช้เครื่องมือถ่างช่องคลอดเบา ๆ แล้วใช้แปรงอ่อนหรือไม้เล็ก ๆ เก็บเซลล์จากปากมดลูก

สิ่งที่ MedlinePlus ให้งดภายใน 24 ชั่วโมงก่อนตรวจแปปสเมียร์ (แผ่นความรู้เรื่องเก็บตัวอย่างเองของสถาบันมะเร็งแห่งชาติไม่ได้ระบุข้อห้ามนี้)

• •การสวนล้างช่องคลอด (ไม่ควรทำเลยในเวลาปกติด้วย)
• •การมีเพศสัมพันธ์
• •การใช้ผ้าอนามัยแบบสอด

ควรบอกแพทย์ถ้า เคยมีผลแปปสเมียร์ผิดปกติหรือเคยพบเชื้อ HPV หรืออาจตั้งครรภ์ และอาจปัสสาวะก่อนตรวจเพื่อความสบาย

ตรวจช่วงมีประจำเดือนได้ไหม

MedlinePlus แนะนำให้ พยายามไม่นัดตรวจตรงวันมีประจำเดือน แต่ถ้ามีเลือดออกผิดปกติที่ไม่ได้คาดไว้ อย่ายกเลิกนัด ให้แพทย์เป็นผู้ประเมินว่ายังตรวจได้หรือไม่

ผลพบเชื้อ HPV หมายความว่าอะไร ต้องทำอะไรต่อ

อย่าตกใจจนเกินไป แต่ห้ามเพิกเฉย ผลบวกแปลว่าพบเชื้อสายพันธุ์เสี่ยงสูง ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งแล้ว เพราะตามที่สถาบันมะเร็งแห่งชาติอธิบาย ร่างกายส่วนใหญ่กำจัดเชื้อได้เอง

สิ่งที่ต้องทำคือ กลับไปพบแพทย์ตามนัดเพื่อตรวจต่อ MedlinePlus ระบุว่าเมื่อผลตรวจ HPV เป็นบวกร่วมกับผลเซลล์บางแบบ แพทย์มักแนะนำการส่องกล้องดูปากมดลูก (colposcopy) และอาจตัดชิ้นเนื้อเล็ก ๆ ไปตรวจ ขั้นตอนจริงขึ้นกับผลตรวจโดยรวม แพทย์จะเป็นผู้วางแผน

NCI ระบุว่าผลตรวจมักกลับมาภายในราว 1–3 สัปดาห์ ถ้าไม่ได้รับแจ้งผล ให้โทรถามเอง อย่าคิดว่าไม่มีข่าวคือข่าวดี

NCI ยังพูดถึงข้อเสียของการคัดกรองไว้ด้วย เช่น อาจนำไปสู่การตรวจหรือการรักษาเพิ่มเติมที่บางครั้งไม่จำเป็น ซึ่งเป็นเหตุผลที่ไม่ควรตรวจถี่เกินรอบที่แนะนำเอง

วัยหมดประจำเดือนยังต้องตรวจไหม

ส่วนใหญ่ยังต้องตรวจ แนวทางที่ NCI สรุปไว้ครอบคลุมถึงอายุ 65 ปี และหลังจากนั้นให้คุยกับแพทย์

• •ถ้าตรวจสม่ำเสมอและผลปกติมาตลอด แพทย์อาจบอกว่าไม่ต้องตรวจต่อแล้ว
• •ถ้าผลครั้งหลัง ๆ ผิดปกติ หรือไม่เคยตรวจสม่ำเสมอ อาจต้องตรวจต่อหลังอายุ 65 ปี
• •ผู้ที่ผ่าตัดเอามดลูกและปากมดลูกออกทั้งหมด ด้วยเหตุที่ไม่เกี่ยวกับมะเร็งหรือเซลล์ผิดปกติ ไม่ต้องตรวจคัดกรองอีก
• •ผู้ที่ผ่าตัดเอาแค่มดลูกแต่ยังมีปากมดลูกอยู่ ต้องตรวจตามรอบต่อไป

ผู้หญิงวัยทองที่กำลังสนใจวิตามินหรืออาหารเสริม อ่านข้อมูลประกอบได้ที่ วัยทองควรกินวิตามินอะไร

อาการแบบไหนไม่ต้องรอรอบคัดกรอง

MedlinePlus ระบุว่ามะเร็งปากมดลูกระยะแรก ส่วนใหญ่ไม่มีอาการ นี่คือเหตุผลที่ต้องตรวจคัดกรอง แต่ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปพบแพทย์โดยเร็ว ไม่ต้องรอถึงรอบตรวจ

• •เลือดออกทางช่องคลอดผิดปกติ เช่น ระหว่างรอบเดือน หลังมีเพศสัมพันธ์ หรือ หลังหมดประจำเดือนแล้ว
• •ตกขาวไม่หยุด สีซีด เป็นน้ำ ชมพู น้ำตาล มีเลือดปน หรือมีกลิ่นเหม็น
• •ประจำเดือนมามากขึ้นและนานกว่าปกติ

ฉีดวัคซีน HPV แล้ว ยังต้องตรวจไหม

ต้องตรวจ สถาบันมะเร็งแห่งชาติเน้นว่าผู้หญิงที่ฉีดวัคซีนครบแล้วยังต้องตรวจคัดกรองอย่างสม่ำเสมอ และ NCI ก็ให้เหตุผลว่าวัคซีนไม่ได้ป้องกันเชื้อสายพันธุ์เสี่ยงสูงได้ทุกสายพันธุ์

เตรียมตัวไปตรวจอย่างไรให้คุ้ม

• •จดวันที่และวิธีตรวจครั้งก่อน รวมถึงผลที่เคยได้รับ
• •จดอาการผิดปกติที่สังเกตเห็น เช่น เลือดออกหลังหมดประจำเดือน
• •นำรายชื่อยาและอาหารเสริมที่กินอยู่ไปด้วย
• •ถามให้ชัดว่าจะได้ผลเมื่อไร ทางไหน และถ้าผลผิดปกติต้องกลับมาวันไหน

วิธีอ่านผลตรวจสุขภาพประจำปีโดยรวม อ่านได้ที่ อ่านผลตรวจสุขภาพประจำปีด้วยตัวเอง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

ผู้ที่กำลังรับเคมีบำบัด ฉายแสง ยามุ่งเป้า หรือยาอิมมูโนเทอราพี (immunotherapy) ห้ามกินอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้ เว้นแต่แพทย์ผู้รักษามะเร็งอนุญาต

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยารักษามะเร็ง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ป้องกันมะเร็งปากมดลูก ป้องกันหรือกำจัดเชื้อ HPV และไม่ใช่สิ่งที่ใช้แทนวัคซีน HPV หรือการตรวจคัดกรองตามนัด สถาบันมะเร็งแห่งชาติสหรัฐ (NCI) ระบุว่าไม่มีงานวิจัยที่พิสูจน์ว่าอาหาร วิตามิน อาหารเสริม หรือสมุนไพรใด ชะลอ รักษา หรือป้องกันการกลับมาของมะเร็งได้ และยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด หรือจะผ่าตัดหรือตัดชิ้นเนื้อ: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน มีรายงานเรื่องเลือดออกหรือค่าการแข็งตัวของเลือดเปลี่ยน ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาที่ต้องคุมระดับยาในเลือด เช่น ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ยาต้านไวรัสเอชไอวี: ไพเพอรีนในพริกไทยดำทำให้ระดับยาบางชนิดสูงขึ้นในงานวิจัยในคน
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อน
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที