โปรตีนรั่ว 2+ อันตรายไหม อ่านผล 1+ 3+ และ trace ในใบตรวจปัสสาวะ

คำตอบสั้น: การตรวจโปรตีนในปัสสาวะด้วยแถบจุ่มเป็นการตรวจกึ่งปริมาณ ผลรายงานเป็น negative (ลบ) trace (ร่องรอย) 1+ 2+ 3+ หรือ 4+ ยิ่งบวกมากยิ่งมีโปรตีนมาก แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยถือว่าผลตั้งแต่ 1+ ขึ้นไปผิดปกติ ถ้าไม่มีสาเหตุที่ทำให้ผลบวกลวง ผล 2+ ขึ้นไปมักสัมพันธ์กับโปรตีนรั่วในระดับมาก ควรพบแพทย์เพื่อยืนยันด้วย UACR หรือ UPCR และหาสาเหตุ แต่ผลแถบจุ่มครั้งเดียวยังวินิจฉัยโรคไตไม่ได้ เพราะขึ้นกับความเข้มข้นของปัสสาวะในวันนั้น

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ปัสสาวะสุ่มที่ปกติมีโปรตีนราว 0–14 มก./ดล. ซึ่งแถบจุ่มมักจับไม่ได้
• •trace อยู่ก้ำกึ่งระหว่างปกติกับรั่วปานกลาง ถ้าปัสสาวะเจือจาง trace อาจซ่อนโปรตีนรั่วจริงไว้
• •1+ ขึ้นไป แนวทางไทยถือว่าผิดปกติ ถ้าไม่มีสาเหตุผลบวกลวง
• •แถบจุ่มต้องยืนยันด้วย UACR หรือ UPCR จากห้องแล็บ และตรวจซ้ำในอีก 3 เดือน
• •ขาดน้ำ ออกกำลังหนัก ติดเชื้อ มีประจำเดือน ทำให้ผลสูงกว่าความจริงได้

ผลโปรตีนในปัสสาวะแบบแถบจุ่มอ่านอย่างไร

แถบจุ่มคือแผ่นกระดาษที่มีช่องสี เมื่อจุ่มลงในปัสสาวะ สีของช่องโปรตีนจะเปลี่ยนตามปริมาณโปรตีน MedlinePlus อธิบายว่าแพทย์หรือเครื่องจะอ่านสีนี้เป็นระดับ ปกติปัสสาวะสุ่มมีโปรตีนราว 0–14 มก./ดล. ซึ่งแถบจุ่มทั่วไปมักตรวจไม่พบ

ในใบผลอาจเห็นการรายงาน 2 แบบ

• •แบบเครื่องหมาย เช่น negative, trace, 1+, 2+, 3+, 4+ (บางที่เขียน ±, +, ++, +++)
• •แบบตัวเลขโดยประมาณ งานวิจัยในโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยในสหรัฐฯ ระบุว่าห้องแล็บของตนรายงานเป็น negative, trace, 30, 100 และตั้งแต่ 300 มก./ดล.

ทั้งสองแบบมีหลักเดียวกัน คือ ยิ่งเครื่องหมายบวกหรือตัวเลขสูง ยิ่งมีโปรตีนมาก แต่ยังเป็นค่าประมาณ ไม่ใช่ตัวเลขที่ใช้วินิจฉัย

แนวทาง KDIGO ปี 2012 เทียบผลแถบจุ่มกับระดับโปรตีนรั่วไว้คร่าว ๆ ดังนี้

• •negative ถึง trace ใกล้เคียงระดับปกติถึงเพิ่มเล็กน้อย (A1)
• •trace ถึง 1+ ใกล้เคียงระดับรั่วปานกลาง (A2)
• •1+ ขึ้นไป ใกล้เคียงระดับรั่วมาก (A3)

KDIGO ย้ำว่าความสัมพันธ์นี้เป็นค่าประมาณ และขึ้นกับความเข้มข้นของปัสสาวะ

trace หมายถึงอะไร ต้องกังวลไหม

trace แปลว่ามีโปรตีนเล็กน้อยจนอยู่ตรงเส้นแบ่ง ยังไม่ปกติชัดและยังไม่ผิดปกติชัด KDIGO ระบุว่าคนที่อัลบูมินรั่วตั้งแต่ระดับปานกลาง อาจให้ผลแถบจุ่มเป็นแค่ trace ได้ ขึ้นกับความเข้มข้นของปัสสาวะ

งานวิจัยจากโรงพยาบาลในญี่ปุ่นที่ตีพิมพ์ในวารสาร Frontiers in Medicine ปี 2023 ตรวจตัวอย่างปัสสาวะกว่า 41,000 ตัวอย่าง พบว่าในกลุ่มที่แถบจุ่มให้ผล trace

• •ร้อยละ 31.2 มีโปรตีนอยู่ในระดับปกติ (A1)
• •ร้อยละ 44.8 รั่วปานกลาง (A2)
• •ร้อยละ 24.0 รั่วมาก (A3)

และตัวอย่าง trace ที่ปัสสาวะเจือจาง (ค่าความถ่วงจำเพาะต่ำกว่า 1.010) แทบทั้งหมดอยู่ในระดับรั่วปานกลางหรือมาก ผู้วิจัยจึงสรุปว่าผล trace ต้องดูความถ่วงจำเพาะประกอบเสมอ

สิ่งที่ควรทำเมื่อได้ trace: ถ้าเป็นเบาหวาน ความดันสูง หรือมีโรคไตอยู่แล้ว ให้ถามแพทย์ว่าควรตรวจ UACR หรือไม่ แนวทางไทยระบุไว้ด้วยว่าผู้เป็นเบาหวานหรือความดันสูงที่แถบจุ่มไม่พบโปรตีน ควรตรวจ UACR เพิ่ม ส่วน MedlinePlus ระบุว่าแถบจุ่มทั่วไปอาจตรวจไม่พบอัลบูมินปริมาณน้อย ซึ่งการตรวจไมโครอัลบูมินตรวจพบได้

1+ 2+ 3+ อันตรายต่างกันแค่ไหน

ยิ่งบวกมาก ยิ่งมีโอกาสที่โปรตีนรั่วจริงและรั่วมาก แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยกำหนดว่าผลตั้งแต่ 1+ ขึ้นไปถือว่าผิดปกติ ถ้าไม่มีสาเหตุที่ทำให้ผลบวกลวง

งานวิจัยในวารสาร Kidney360 ปี 2024 ในผู้ป่วยสหรัฐฯ 11,229 คน ที่ตรวจทั้งแถบจุ่มและ UACR หรือ UPCR ในวันเดียวกัน พบสัดส่วนคนที่มีโปรตีนรั่วจริงตามเกณฑ์ดังนี้

• •แถบจุ่ม negative หรือ trace ร้อยละ 20
• •แถบจุ่ม 30 มก./ดล. ร้อยละ 59
• •แถบจุ่ม 100 มก./ดล. ร้อยละ 92
• •แถบจุ่มตั้งแต่ 300 มก./ดล. ร้อยละ 99

ตัวเลขนี้บอกสองเรื่อง ผลบวกยิ่งสูงยิ่งน่าเชื่อ และผล negative ก็ยังพลาดได้

ส่วนความเสี่ยงระยะยาว การวิเคราะห์รวมที่อ้างใน KDIGO ปี 2012 แบ่งกลุ่มต่างจากตารางข้างต้นเล็กน้อย คือจัดผลแถบจุ่ม 1+ ไว้คู่กับอัลบูมินรั่วปานกลาง และตั้งแต่ 2+ ไว้คู่กับรั่วมาก กลุ่มที่รั่วมากมีความเสี่ยงไตวายและไตเสื่อมเร็วสูงกว่า

แล้ว 2+ อันตรายไหม ผล 2+ เป็นสัญญาณที่ต้องพบแพทย์เพื่อยืนยันและหาสาเหตุโดยเร็ว ไม่ควรรอตรวจสุขภาพปีหน้า แต่ไม่ได้แปลว่าไตวายแล้ว และไม่ได้บอกระยะของโรคไต ระยะต้องดูค่า eGFR (อัตราการกรองของไต) จากเลือดประกอบ แนวทางไทยแนะนำให้ส่งต่อแพทย์โรคไตเมื่อยืนยันได้ว่าอัลบูมินต่อครีเอตินินตั้งแต่ 300 มก./ก. หรือโปรตีนต่อครีเอตินินตั้งแต่ 500 มก./ก. หลังคุมความดันได้ตามเป้าแล้ว

ถ้ามีบวมมาก ปัสสาวะออกน้อยลงมาก หรือเหนื่อยหอบร่วมด้วย ให้ไปโรงพยาบาลทันที

ทำไมตรวจแถบจุ่มครั้งเดียวยังสรุปไม่ได้

แถบจุ่มไวไม่พอ ไม่ปรับตามความเข้มข้นของปัสสาวะ และแต่ละยี่ห้อไม่ได้มาตรฐานเดียวกัน แนวทาง KDIGO ปี 2024 ระบุไว้ตรง ๆ และให้ยืนยันผลแถบจุ่มด้วยการตรวจในห้องแล็บทุกครั้ง

ปัจจัยที่ทำให้ผลคลาดเคลื่อน มีดังนี้

• •ผลสูงกว่าความจริง ขาดน้ำ ออกกำลังกายหนัก การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ปัสสาวะเป็นด่างมาก และมีประจำเดือนหรือมีเลือดปน
• •ผลต่ำกว่าความจริง ปัสสาวะเจือจาง และโปรตีนชนิดที่ไม่ใช่อัลบูมิน
• •อื่น ๆ MedlinePlus ระบุว่าสารทึบรังสีที่ได้รับภายใน 3 วันก่อนตรวจ และยาบางชนิด มีผลต่อการตรวจ แต่ ห้ามหยุดยาเองก่อนตรวจ ให้แจ้งแพทย์ว่าใช้ยาอะไรอยู่

นอกจากนี้ โปรตีนรั่วบางครั้งเป็นแบบชั่วคราว อ่านสาเหตุได้ที่ โปรตีนรั่วในปัสสาวะเกิดจากอะไร

UACR และ UPCR ต่างจากแถบจุ่มอย่างไร

UACR และ UPCR เป็นการวัดปริมาณจริงในห้องแล็บ แล้วหารด้วยครีเอตินินในปัสสาวะ เพื่อหักผลของความเข้มข้น KDIGO อธิบายว่าครีเอตินินถูกขับออกทางปัสสาวะค่อนข้างคงที่ตลอดวัน การคิดเป็นสัดส่วนจึงช่วยแก้ปัญหาปัสสาวะเข้มหรือจาง

• •UACR (สัดส่วนอัลบูมินต่อครีเอตินิน) วัดเฉพาะอัลบูมิน KDIGO ปี 2024 ให้ใช้เป็นการตรวจแรก เกณฑ์คือ ต่ำกว่า 30 มก./ก. ปกติ 30–300 รั่วปานกลาง มากกว่า 300 รั่วมาก
• •UPCR (สัดส่วนโปรตีนต่อครีเอตินิน) วัดโปรตีนทุกชนิด เกณฑ์ตาม KDIGO ปี 2012 คือ ต่ำกว่า 150 มก./ก. ปกติ 150–500 รั่วปานกลาง มากกว่า 500 รั่วมาก แพทย์มักใช้เมื่อสงสัยโปรตีนที่ไม่ใช่อัลบูมิน

ตัวอย่างที่ดีที่สุดคือปัสสาวะช่วงกลางของครั้งแรกตอนเช้า อ่านเรื่อง UACR ละเอียดได้ที่ UACR คืออะไร ค่าปกติเท่าไร

ปัสสาวะเข้มข้นหรือเจือจางมีผลต่อผลอย่างไร

ปัสสาวะเจือจางทำให้แถบจุ่มอ่านได้ต่ำกว่าความจริง ปัสสาวะเข้มข้นมากทำให้อ่านได้สูงกว่าความจริง งานวิจัยใน Kidney360 ปี 2024 พบว่าการดูค่าความถ่วงจำเพาะ (specific gravity ค่าที่บอกความเข้มข้นของปัสสาวะ ซึ่งพิมพ์อยู่ในใบผลเดียวกัน) ประกอบกับผลโปรตีน ช่วยคัดคนที่มีโปรตีนรั่วจริงได้แม่นขึ้น

งานวิจัยจากญี่ปุ่นข้างต้นพบด้วยว่า ตัวอย่างจากผู้สูงอายุและผู้ที่ค่า eGFR ต่ำมีสัดส่วนปัสสาวะเจือจางสูงกว่า และพบผลลบลวงบ่อยกว่า ผู้วิจัยคาดว่าเป็นเพราะไตทำให้ปัสสาวะเข้มข้นได้น้อยลง

ในทางปฏิบัติ ถ้าใบผลมีค่าความถ่วงจำเพาะต่ำ เช่น ต่ำกว่า 1.010 แล้วโปรตีนเป็น negative หรือ trace อย่าเพิ่งวางใจ โดยเฉพาะคนที่มีเบาหวานหรือความดัน ให้ถามแพทย์เรื่องตรวจ UACR

ต้องตรวจซ้ำเมื่อไร

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยกำหนดไว้ดังนี้

1. 1ถ้าตรวจพบความผิดปกติ ให้ตรวจซ้ำในอีก 3 เดือน
2. 2ถ้ายืนยันว่าผิดปกติ วินิจฉัยว่าเป็นโรคไตเรื้อรังได้
3. 3ถ้าตรวจซ้ำแล้วไม่ยืนยัน ให้ตรวจคัดกรองอีกครั้งในปีถัดไป

มูลนิธิโรคไตแห่งชาติสหรัฐฯ (NKF) ระบุช่วงตรวจซ้ำไว้ที่ 3–6 เดือน ส่วนผู้เป็นเบาหวาน ควรตรวจ UACR และ eGFR อย่างน้อยปีละครั้งตามที่แพทย์นัด อ่านเพิ่มได้ที่ เบาหวานลงไตคืออะไร

เตรียมตัวก่อนตรวจซ้ำให้ผลแม่นขึ้น

• •งดออกกำลังกายหนักในวันก่อนตรวจ
• •ถ้ามีไข้ ปัสสาวะแสบขัด หรือมีประจำเดือน ให้แจ้งเจ้าหน้าที่ อาจต้องเลื่อนตรวจ
• •เก็บปัสสาวะช่วงกลางของครั้งแรกตอนเช้า ถ้าแพทย์ไม่ได้สั่งอย่างอื่น
• •แจ้งยาและผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิดที่ใช้อยู่ และห้ามหยุดยาเอง

อ่านวิธีดูค่าไตจากเลือดคู่กันได้ที่ ค่าไต eGFR กับครีอะตินิน อ่านอย่างไร และหลักการอ่านผลตรวจทั้งใบได้ที่ อ่านผลตรวจสุขภาพประจำปีด้วยตัวเอง กับ อ่านใบผลเลือดอย่างไรไม่ให้ตกใจเกินเหตุ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลที่คนมักถามเมื่อพูดถึงโปรตีนในปัสสาวะ คือ

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่มีฟอสฟอรัสต่อโปรตีนต่ำ เพราะฟอสฟอรัสของไข่ส่วนใหญ่อยู่ในไข่แดง แต่ในแคปซูลมีปริมาณน้อยมาก ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโปรตีน หากประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของกระทรวงเกษตรสหรัฐฯ (USDA) จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัม หรือประมาณ 1 ใน 19 ของไข่ขาว 1 ฟอง จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน และไม่ใช้แทนโปรตีนจากอาหาร

ส่วนประกอบอื่นในแคปซูล ได้แก่ สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี 3 200 IU วิตามินบี 6 1 มก. วิตามินบี 12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม ก่อนตรวจปัสสาวะหรือเลือด ให้แจ้งแพทย์ว่ารับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดอยู่ เช่นเดียวกับยาประจำตัว

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำผลิตภัณฑ์ใด ๆ ไปปรึกษาแพทย์ก่อน

ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ที่ใช้ยาละลายลิ่มเลือดหรือต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยาลดความดัน หรือยากดภูมิคุ้มกัน ควรนำกล่องไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูก่อน เพราะส่วนประกอบบางชนิดอาจเสริมฤทธิ์ยา

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที