ล้างไตทางหน้าท้องกับฟอกเลือดต่างกันยังไง แบบไหนเหมาะกับใคร

คำตอบสั้น: ล้างไตทางหน้าท้องกับฟอกเลือดเป็นการบำบัดทดแทนไตทั้งคู่ แต่ใช้ “ตัวกรอง” ต่างกัน ฟอกเลือดใช้เครื่องไตเทียมนอกร่างกาย ทำที่ศูนย์ครั้งละประมาณ 4 ชั่วโมง สัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง ส่วนล้างไตทางหน้าท้องใช้เยื่อบุช่องท้องของตัวเอง เปลี่ยนน้ำยาเองที่บ้านวันละหลายรอบทุกวัน หรือใช้เครื่องอัตโนมัติตอนกลางคืน ไม่มีแบบไหนดีที่สุดสำหรับทุกคน แพทย์จะพิจารณาจากอาการ โรคร่วม ความสามารถในการดูแลตัวเอง และสภาพบ้าน ร่วมกับผู้ป่วยและครอบครัว

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ทั้งสองแบบทำแทนไตได้บางส่วน และไม่ทำให้ไตหาย
• •ล้างไตทางช่องท้องแบบใช้มือ (CAPD) เปลี่ยนน้ำยาวันละหลายครั้ง ครั้งละประมาณ 30–40 นาที ส่วนแบบเครื่อง (APD) เครื่องทำ 3–5 รอบตอนนอนหลับ
• •สปสช. เน้นล้างไตทางช่องท้องเพราะผู้ป่วยทำเองที่บ้าน ลดภาระการเดินทางไปโรงพยาบาลบ่อย ๆ
• •ปวดท้อง มีไข้ หรือน้ำยาที่ปล่อยออกขุ่นหรือสีผิดปกติ อาจเป็นเยื่อบุช่องท้องอักเสบ ต้องไปโรงพยาบาลทันที
• •ล้างไตทางช่องท้องเสียโปรตีนไปกับน้ำยา จึงต้องกินโปรตีนเพิ่มตามที่ทีมรักษาแนะนำ

ล้างไตกับฟอกไตเหมือนกันไหม

ไม่เหมือนกัน แม้คนไทยมักเรียกปน ๆ กัน “ฟอกไต” ส่วนใหญ่หมายถึงฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม ส่วน “ล้างไต” หมายถึงล้างไตทางช่องท้อง ทั้งคู่เป็นวิธีบำบัดทดแทนไตสำหรับไตวายระยะสุดท้าย ร่วมกับการปลูกถ่ายไต และการดูแลแบบประคับประคอง

ข้อนี้สำคัญเพราะ “ล้างไต” ไม่ใช่การกินสมุนไพรหรือเครื่องดื่มเพื่อขับของเสีย อ่านเรื่องความเชื่อผิดที่ ล้างพิษไต ช่วยไตจริงไหม

ล้างไตทางหน้าท้องทำอย่างไร วันละกี่ครั้ง

หลักการคือใช้เยื่อบุช่องท้องเป็นตัวกรอง NIDDK อธิบายว่าแพทย์จะผ่าตัดวางสายเล็ก ๆ ไว้ใต้สะดือ จากนั้นใส่น้ำยาล้างไตเข้าไปในช่องท้อง น้ำยาจะดึงของเสียและน้ำส่วนเกินจากเลือดออกมาภายในหลายชั่วโมง แล้วจึงปล่อยน้ำยาเก่าออกและใส่น้ำยาใหม่

แบบใช้มือ (CAPD)

• •รามา แชนแนล คณะแพทยศาสตร์ รพ.รามาธิบดี ระบุว่าใส่น้ำยาครั้งละ 2 ลิตร วันละ 3–4 ครั้ง
• •บทความของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยระบุวันละ 4–5 ครั้ง ทำที่บ้านได้
• •NIDDK ระบุว่าแต่ละรอบใช้เวลาประมาณ 30–40 นาที และน้ำยาค้างในท้องราว 4–6 ชั่วโมงขึ้นไป

แบบใช้เครื่องอัตโนมัติ (APD)

เครื่องจะเปลี่ยนน้ำยาให้ 3–5 รอบตอนกลางคืนขณะนอนหลับ ตามข้อมูลของ NIDDK ตอนกลางวันจึงว่างมากขึ้น สปสช. ระบุว่ามีการใช้เครื่องล้างไตอัตโนมัติเพื่อเพิ่มความสะดวกให้ผู้ป่วย

จำนวนรอบที่ใช้จริงของแต่ละคน แพทย์จะกำหนดเอง ก่อนเริ่ม NIDDK แนะนำให้วางสายอย่างน้อย 3 สัปดาห์ล่วงหน้า และฝึกกับพยาบาล 1–2 สัปดาห์

ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมต่างกันอย่างไร

ฟอกเลือดทำที่ศูนย์ไตเทียมเป็นหลัก ใช้เส้นฟอกที่แขนต่อเข้ากับเครื่อง ครั้งละประมาณ 4 ชั่วโมง สัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง ตามข้อมูลของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย ต้องเดินทางไปศูนย์ทุกรอบ แต่วันที่ไม่ได้ฟอกไม่ต้องทำอะไรกับเครื่อง

ขั้นตอน ความรู้สึกเจ็บ และการดูแลเส้นฟอก อ่านละเอียดที่ ฟอกไตเจ็บไหม ทำยังไง

ข้อดีข้อเสียของแต่ละแบบ

ล้างไตทางช่องท้อง

• •ข้อดี: ทำเองที่บ้าน ลดการเดินทางไปโรงพยาบาลบ่อย ๆ ตามที่ สปสช. ระบุ ไม่ต้องแทงเข็ม จัดเวลาได้เอง
• •ข้อเสีย: ต้องทำทุกวันไม่มีวันหยุด ต้องสะอาดมากทุกครั้งเพื่อกันติดเชื้อ NIDDK และ NHS ระบุความเสี่ยงเยื่อบุช่องท้องอักเสบ ติดเชื้อที่แผลรอบสาย ไส้เลื่อน และน้ำหนักเพิ่มจากน้ำตาลในน้ำยา
• •ต้องมีที่เก็บน้ำยาในบ้าน และพื้นที่สะอาดสำหรับเปลี่ยนน้ำยา

ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม

• •ข้อดี: พยาบาลและทีมแพทย์ทำให้ที่ศูนย์ วันที่ไม่ได้ฟอกไม่ต้องทำหัตถการเอง
• •ข้อเสีย: ต้องเดินทางสัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง ครั้งละหลายชั่วโมง เจ็บจากการแทงเข็ม อาจมีความดันตก ตะคริว อ่อนเพลียหลังฟอก ตามที่ NIDDK ระบุ และต้องคุมน้ำระหว่างรอบอย่างเข้ม

ใครเหมาะกับแบบไหน

สปสช. ระบุว่าวิธีที่เหมาะสมจะพิจารณาจากอาการ โรคร่วม ศักยภาพการดูแล และความเหมาะสมกับผู้ป่วย โดยทีมแพทย์ประเมินร่วมกับผู้ป่วยและครอบครัว คำถามที่ช่วยคิดก่อนคุยกับแพทย์

• •ผู้ป่วยหรือคนในบ้านเปลี่ยนน้ำยาเองได้ทุกวันอย่างสะอาดหรือไม่ มือและสายตายังดีไหม
• •บ้านอยู่ไกลศูนย์ไตเทียมแค่ไหน มีคนรับส่งสัปดาห์ละ 2–3 ครั้งหรือไม่
• •บ้านมีที่เก็บน้ำยาและมุมที่สะอาดหรือไม่
• •ยังทำงานอยู่ไหม อยากได้เวลากลางวันว่างหรือไม่

ผู้ป่วยติดเตียงหรือผู้สูงอายุที่ต้องพึ่งคนดูแล ควรคุยเรื่องภาระของผู้ดูแลตั้งแต่ต้น อ่านเพิ่มที่ ดูแลผู้สูงอายุติดเตียง และ ภาวะหมดไฟของผู้ดูแล

ความเชื่อที่พบบ่อยคือ “ล้างไตทางหน้าท้องเป็นวิธีของคนไม่มีเงิน” ข้อนี้ไม่จริง ทั้งสองวิธีเป็นการบำบัดทดแทนไตมาตรฐาน และอินโฟกราฟิกของ สปสช. (7 พ.ย. 2568) ระบุว่าผู้มีสิทธิบัตรทองที่มีข้อบ่งชี้ได้รับการบำบัดทดแทนไตโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ซึ่งครอบคลุมทั้ง 4 วิธี การเลือกจึงควรมาจากความเหมาะสม ไม่ใช่ความเชื่อ

อาการติดเชื้อในช่องท้องที่ต้องรีบไปโรงพยาบาล

เยื่อบุช่องท้องอักเสบเป็นภาวะแทรกซ้อนที่สำคัญที่สุดของการล้างไตทางช่องท้อง NIDDK ระบุอาการไว้ว่า

• •ปวดท้อง
• •มีไข้
• •น้ำยาที่ปล่อยออกมาขุ่น หรือสีผิดปกติ

NHS ย้ำว่าเยื่อบุช่องท้องอักเสบต้องรักษาทันที เพราะอาจลุกลามเป็นติดเชื้อในกระแสเลือดได้ และให้รีบไปพบแพทย์ถ้าผิวรอบสายปวดหรือเปลี่ยนสี มีไข้ หรือหัวใจเต้นเร็ว

มีอาการข้อใดข้อหนึ่งข้างต้น ให้ติดต่อหน่วยล้างไตหรือไปโรงพยาบาลทันที NIDDK ระบุว่าการรักษาคือการให้ยาปฏิชีวนะ อย่ารอดูอาการข้ามวัน ถ้ามีอาการรุนแรง หายใจลำบาก หรือซึม ให้โทร 1669

อาหารของสองแบบต่างกันไหม

ทั้งสองแบบต้องการโปรตีนมากกว่าช่วงก่อนบำบัดทดแทนไต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ และสมาคมโรคเบาหวานอเมริกัน (ADA) ระบุว่าผู้ที่ฟอกไตควรได้โปรตีนประมาณ 1.0–1.2 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน

• •ล้างไตทางช่องท้อง: NIDDK ระบุว่าต้องเพิ่มโปรตีน เพราะการล้างไตทางช่องท้องดึงโปรตีนออกไปกับน้ำยา และน้ำตาลในน้ำยาทำให้น้ำหนักเพิ่มได้
• •ฟอกเลือด: NIDDK แนะนำให้จำกัดโซเดียม ฟอสฟอรัส และน้ำ เพิ่มโปรตีน และดูโพแทสเซียมให้พอเหมาะ

รายละเอียดอาหารของแต่ละคน นักกำหนดอาหารของหน่วยไตจะปรับตามผลเลือด อ่านเรื่องโปรตีนในผู้สูงอายุที่ ผู้สูงอายุต้องการโปรตีนเท่าไร และอาหารของผู้ฟอกไตที่ ฟอกไตกินอะไรได้บ้าง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่ฟอสฟอรัสต่ำ นักกำหนดอาหารจึงมักแนะนำให้ผู้ป่วยไต แต่ผงไข่ขาวในแคปซูลมีปริมาณน้อยมาก ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโปรตีน ถ้าประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัมต่อแคปซูล ขณะที่ไข่ขาวจากไข่ใบใหญ่ 1 ฟองมีโปรตีนประมาณ 3.6 กรัม ต้องใช้ประมาณ 19 แคปซูลจึงเท่ากับไข่ขาว 1 ฟอง จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน และไม่ได้ใช้แทนโปรตีนจากอาหารที่แพทย์หรือนักกำหนดอาหารคำนวณให้ ผู้ที่ล้างไตทางช่องท้องหรือฟอกเลือดและต้องเพิ่มโปรตีน ควรได้จากอาหารหรือโปรตีนเสริมที่นักกำหนดอาหารคำนวณให้

ส่วนประกอบอื่นยังต้องพิจารณาเรื่องความปลอดภัย เช่น เห็ดหลินจือมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไต โดยเฉพาะผู้ที่ฟอกไตหรือล้างไตทางช่องท้อง จึงควรนำกล่องไปให้แพทย์โรคไตหรือเภสัชกรที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที