ตะคริวขาตอนนอนเกิดจากอะไร ขาดวิตามินอะไร เกี่ยวกับเส้นเลือดไหม

คำตอบสั้น: ตะคริวขาตอนนอนส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากขาดวิตามินตัวใดตัวหนึ่ง บทความทบทวนใน American Family Physician ระบุว่าผู้ใหญ่รายงานว่าเคยเป็นได้ถึง 60% และกลไกน่าจะมาจากกล้ามเนื้อล้าและการทำงานของเส้นประสาท มากกว่าเกลือแร่ผิดปกติ ตะคริวเกี่ยวข้องกับโรคหลอดเลือด โพรงกระดูกสันหลังตีบ โรคไตที่ฟอกเลือด และยาบางชนิด เช่น ยาขับปัสสาวะ งานรวมผลของ Cochrane พบว่าแมกนีเซียมแทบไม่ช่วยในผู้สูงอายุ ส่วนการยืดกล้ามเนื้อน่องก่อนนอนมีการทดลองหนึ่งสนับสนุน แต่งานทบทวนบางงานเห็นว่าหลักฐานยังขัดแย้งกัน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ตะคริวกลางคืนพบบ่อย โดยเฉพาะเมื่ออายุมากขึ้น และมักเป็นที่น่อง
• •Cochrane ทบทวน 11 การทดลอง สรุปว่าแมกนีเซียมเสริม ไม่น่าจะช่วยป้องกันตะคริวได้อย่างมีความหมาย ในผู้สูงอายุ
• •การทดลองวิตามินอีขนาดสูงในผู้ป่วยตะคริวกลางคืน ไม่พบว่าลดความถี่หรือความรุนแรงเทียบยาหลอก
• •ยาขับปัสสาวะเป็นยาที่งานทบทวนระบุว่าเพิ่มโอกาสเป็นตะคริว ห้ามหยุดยาเอง ให้ปรึกษาแพทย์
• •ปวดน่องเวลาเดินแล้วหายเมื่อพัก ไม่ใช่ตะคริวธรรมดา อาจเป็นหลอดเลือดขาตีบ

ตะคริวตอนกลางคืนในผู้สูงอายุพบบ่อยแค่ไหน

พบบ่อยมาก บทความทบทวนของ Allen และ Kirby ใน American Family Physician พ.ศ. 2555 ระบุว่าผู้ใหญ่ถึง 60% รายงานว่าเคยเป็นตะคริวขาตอนกลางคืน อาการคือกล้ามเนื้อหดเกร็งเองอย่างเจ็บปวด มักเป็นที่น่อง และทำให้นอนไม่หลับได้มาก

บทความทบทวนใน Age and Ageing พ.ศ. 2559 ระบุว่าตะคริวกลางคืนพบบ่อยและรบกวนชีวิต โดยเฉพาะในวัยสูงอายุ และกระทบคุณภาพการนอนชัดเจน

MedlinePlus อธิบายตะคริวว่าเป็นภาวะที่กล้ามเนื้อหดตัวเองโดยเราไม่ได้ตั้งใจ และไม่คลายออก พบได้ทั้งน่อง ต้นขาด้านหลัง ต้นขาด้านหน้า และฝ่าเท้า

ตะคริวขาดวิตามินอะไร แมกนีเซียม โพแทสเซียม เกี่ยวจริงไหม

คำตอบตรง ๆ คือ ตะคริวกลางคืนส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากขาดวิตามินหรือเกลือแร่ งานทบทวนของ Allen และ Kirby ระบุว่าตะคริวน่าจะเกิดจากกล้ามเนื้อล้าและเส้นประสาททำงานผิดปกติ มากกว่าเกลือแร่ในเลือดผิดปกติ และส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องเจาะเลือดตรวจเพื่อยืนยัน

อย่างไรก็ดี MedlinePlus ระบุว่าการขาดเกลือแร่บางตัว เช่น โซเดียม โพแทสเซียม แคลเซียม ทำให้กล้ามเนื้อเป็นตะคริวง่ายขึ้น และยังมีสาเหตุอื่น เช่น ขาดน้ำ ใช้กล้ามเนื้อหนัก ไทรอยด์ต่ำ ไตวาย ดื่มแอลกอฮอล์มาก และการตั้งครรภ์

แมกนีเซียมเสริมมีหลักฐานแค่ไหน

Cochrane ทบทวนการทดลอง 11 งาน รวม 735 คน ในกลุ่มตะคริวที่ไม่ทราบสาเหตุ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุเฉลี่ย 61–69 ปี พบว่า

• •จำนวนครั้งของตะคริวต่อสัปดาห์ ต่างจากยาหลอกน้อยมาก และไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ
• •ความรุนแรงและระยะเวลาของตะคริวก็ไม่ต่างกัน
• •ผู้ได้แมกนีเซียมมีผลข้างเคียงเล็กน้อย โดยเฉพาะท้องเสีย มากกว่ากลุ่มยาหลอก

ผู้วิจัยสรุปว่า แมกนีเซียมเสริมไม่น่าจะช่วยป้องกันตะคริวได้อย่างมีความหมายในผู้สูงอายุ ส่วนตะคริวในหญิงตั้งครรภ์ ผลยังขัดแย้งกัน ถ้าอยากรู้ว่าใครเสี่ยงขาดแมกนีเซียมจริง อ่านได้ที่ แมกนีเซียมทำหน้าที่อะไร และใครเสี่ยงขาด

โพแทสเซียมควรกินเพิ่มไหม

MedlinePlus แนะนำให้ได้โพแทสเซียมจากอาหาร เช่น ส้มและกล้วย เป็นวิธีหนึ่งในการป้องกันตะคริว แต่ คนเป็นโรคไตหรือกินยาความดันบางกลุ่มต้องระวังโพแทสเซียมสูงเกิน จึงไม่ควรซื้อเกลือโพแทสเซียมหรือเพิ่มผลไม้มาก ๆ เองโดยไม่ถามแพทย์ อ่านเหตุผลได้ที่ โพแทสเซียมทำหน้าที่อะไรในร่างกาย

ยาขับปัสสาวะและยาลดไขมันทำให้เป็นตะคริวได้ไหม

ยาบางกลุ่มเกี่ยวข้องกับตะคริวจริง งานทบทวนใน Age and Ageing ระบุว่ามีหลักฐานว่า ยาขับปัสสาวะ และยาขยายหลอดลมชนิดออกฤทธิ์ยาว (ยาพ่นสำหรับโรคปอด) ทำให้เกิดตะคริวขาได้ง่ายขึ้น งานของ Allen และ Kirby ยกตัวอย่างยาที่สัมพันธ์กับตะคริวชัด เช่น ยาฮอร์โมนเอสโตรเจน ราล็อกซิฟีน ยาแก้ปวดนาพรอกเซน และยาฉีดธาตุเหล็กบางชนิด

ยาขับปัสสาวะเป็นยาความดันที่ใช้บ่อยในคนไทย ถ้าเริ่มเป็นตะคริวบ่อยหลังเริ่มยาใหม่ ให้แจ้งแพทย์หรือเภสัชกร ห้ามหยุดยาเอง แพทย์อาจตรวจเกลือแร่ในเลือด หรือพิจารณาว่ายาตัวไหนเหมาะกว่า อ่านผลข้างเคียงอื่นของยาความดันที่ ยาความดันผลข้างเคียงมีอะไรบ้าง

ส่วนยาลดไขมันกลุ่มสแตติน ผลข้างเคียงที่คนพูดถึงบ่อยคืออาการปวดกล้ามเนื้อ ซึ่งต่างจากตะคริวที่เกร็งเป็นก้อน วิธีแยกและเมื่อไรต้องรีบพบแพทย์ อยู่ใน กินยาลดไขมันแล้วปวดกล้ามเนื้อ ปวดขา

คนที่เป็นโรคไตเรื้อรังหรือฟอกเลือดก็เป็นตะคริวบ่อยกว่าคนทั่วไป ดูรายละเอียดที่ โรคไตเหนื่อยง่ายไหม เป็นตะคริวบ่อย

ตะคริวต่างจากปวดน่องจากหลอดเลือดตีบอย่างไร

ตะคริวมักเกิดตอนพักหรือนอน ส่วนปวดน่องจากหลอดเลือดตีบเกิดตอนเดิน ลองสังเกตตามนี้

• •ตะคริว กล้ามเนื้อน่องเกร็งแข็งเป็นก้อนขึ้นมาเอง มักตอนกลางคืน ยืดหรือกระดกเท้าขึ้นแล้วคลาย
• •ปวดน่องจากหลอดเลือดตีบ (PAD) NHLBI ระบุว่าเป็นอาการปวด เมื่อย หนัก หรือเป็นตะคริวที่ขาเวลาเดิน หยุดพักไม่กี่นาทีก็หาย และเกิดซ้ำที่ระยะเดินพอ ๆ เดิม อาจมีเท้าข้างหนึ่งเย็นกว่าอีกข้าง แผลหายช้า
• •ปวดหลังร้าวลงขาเวลาเดินหรือยืนนาน แล้วดีขึ้นเมื่อนั่งหรือก้มตัว อาจเป็นโพรงกระดูกสันหลังตีบ

งานของ Allen และ Kirby ระบุว่าตะคริวกลางคืนสัมพันธ์กับโรคหลอดเลือดและโพรงกระดูกสันหลังตีบ ถ้ามีทั้งตะคริวกลางคืนและปวดน่องเวลาเดิน ควรให้แพทย์ตรวจหลอดเลือดขา อ่านเพิ่มที่ ปวดน่องเวลาเดินเกิดจากอะไร และ เดินแล้วขาชา เกิดจากเส้นเลือดหรือกระดูกสันหลัง

วิตามินอีกับตะคริว มีหลักฐานแค่ไหน

หลักฐานที่มีไม่สนับสนุน การทดลองแบบไขว้กลุ่มของ Connolly และคณะ (Archives of Internal Medicine พ.ศ. 2535) ให้ชาย 27 คนที่เป็นตะคริวกลางคืนอย่างน้อยเดือนละ 6 ครั้ง ได้รับวิตามินอี 800 ยูนิตก่อนนอน ยาควินิน หรือยาหลอก สลับกันช่วงละ 4 สัปดาห์

ผลคือ วิตามินอีไม่ลดความถี่ ความรุนแรง หรือการตื่นกลางดึกจากตะคริว เมื่อเทียบกับยาหลอก

ส่วนยาควินินลดความถี่ได้บ้างในงานนั้น แต่ Age and Ageing ระบุว่าประโยชน์น้อย และมีผลข้างเคียงร้ายแรงที่พบไม่บ่อย จึงควรจำกัดเฉพาะผู้ที่อาการรุนแรงและอยู่ในการดูแลของแพทย์ ส่วนงานทบทวนของ Allen และ Kirby ระบุว่าไม่แนะนำควินินสำหรับรักษาตะคริวขาแล้ว ห้ามซื้อยาควินินหรือยาคลายกล้ามเนื้อกินเอง

ยืดกล้ามเนื้อก่อนนอนช่วยลดตะคริวไหม

การยืดน่องและต้นขาด้านหลังก่อนนอนมีการทดลองหนึ่งที่สนับสนุน งานของ Hallegraeff และคณะ (พ.ศ. 2555) ให้ผู้ใหญ่อายุมากกว่า 55 ปีที่เป็นตะคริวกลางคืน 80 คน ยืดกล้ามเนื้อน่องและต้นขาด้านหลังทุกคืนก่อนนอนนาน 6 สัปดาห์ พบว่าความถี่และความเจ็บของตะคริวลดลงมากกว่ากลุ่มที่ไม่ได้ยืด

อย่างไรก็ดี Age and Ageing ระบุว่าหลักฐานเรื่องการยืดเพื่อป้องกันยังขัดแย้งกัน งาน Allen และ Kirby ก็ระบุว่าหลักฐานเรื่องการออกกำลังกายและการยืดกล้ามเนื้อยังจำกัด ถ้าไม่แน่ใจว่าท่ายืดแบบไหนเหมาะกับตัวเอง โดยเฉพาะคนที่มีปัญหาข้อ หลัง หรือการทรงตัว ให้ถามแพทย์หรือนักกายภาพบำบัด

ตอนกำลังเป็นตะคริว MedlinePlus แนะนำให้หยุดกิจกรรม แล้วลองยืดและนวดกล้ามเนื้อที่เป็น ช่วงแรกประคบอุ่นได้ และเมื่อปวดลดลงค่อยประคบเย็น นอกจากนี้ให้ดื่มน้ำให้พอ ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ เช่น คนเป็นโรคหัวใจล้มเหลวหรือโรคไตบางระยะ

ผู้สูงอายุที่ทรงตัวไม่ดี ควรระวังการลุกขึ้นยืนกะทันหันกลางดึกตอนเป็นตะคริว เพราะอาจหกล้มได้

ความเชื่อที่พบบ่อย: เป็นตะคริวบ่อยต้องกินแคลเซียมหรือแมกนีเซียมทุกวัน

ไม่จำเป็นสำหรับคนส่วนใหญ่ หลักฐานจาก Cochrane บอกว่าแมกนีเซียมแทบไม่ต่างจากยาหลอกในผู้สูงอายุ และงานทบทวนก็ระบุว่าตะคริวกลางคืนส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากเกลือแร่ต่ำ การกินอาหารเสริมเกลือแร่เองยังเสี่ยงในคนที่ไตเสื่อม ถ้าสงสัยว่าขาดเกลือแร่ ให้แพทย์ตรวจเลือดก่อนดีกว่า

ตะคริวบ่อยแบบไหนควรพบแพทย์

MedlinePlus แนะนำให้ติดต่อแพทย์ถ้าตะคริว

• •รุนแรง
• •ไม่ดีขึ้นเมื่อยืดกล้ามเนื้อ
• •เป็นซ้ำบ่อย
• •เป็นต่อเนื่องนาน

ควรนัดพบแพทย์เร็วขึ้นถ้ามีอาการร่วม เช่น ปวดน่องทุกครั้งที่เดิน ขาชาหรืออ่อนแรง เริ่มเป็นหลังเปลี่ยนยา หรือมีโรคไต ไทรอยด์ หรือเบาหวานร่วมด้วย

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •ขาข้างเดียวเย็น ซีด ปวดมาก และชาขึ้นมาทันที
• •แขนขาอ่อนแรงซีกเดียว ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด
• •เจ็บแน่นหน้าอกหรือหายใจไม่ออก

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่คนมักถามเมื่อพูดถึงตะคริวคือวิตามินอี

• •ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. — คิดเป็นวิตามินอีราว 2.5 มก. (คำนวณจาก 5 มก. × 50%) ซึ่งต่ำกว่าปริมาณที่ผู้ใหญ่ควรได้ต่อวัน 15 มก. งานวิจัยเรื่องตะคริวกลางคืนที่พบในการค้นครั้งนี้ใช้วิตามินอี 800 ยูนิตต่อวัน (ราว 360–536 มก. ขึ้นกับชนิด หรือมากกว่าในแคปซูล 144–214 เท่า คำนวณ) และ ผลคือไม่ต่างจากยาหลอก

ส่วนประกอบอื่น ได้แก่ น้ำมันคาโนลา น้ำมันมะกอก น้ำมันรำข้าว วิตามินซี สารสกัดจากข้าว แอล-อาร์จินีน แอล-ออร์นิทีน และไฟโตสเตอรอล ไม่พบงานวิจัยในคนเรื่องตะคริว และแคปซูลไม่มีแมกนีเซียม โพแทสเซียม หรือแคลเซียม

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ตะคริวลดลง ถ้าเป็นตะคริวบ่อย ควรให้แพทย์หาสาเหตุ เช่น ยาที่ใช้อยู่ หลอดเลือดขา หรือโรคไต

ข้อควรระวัง: วิตามินอีขนาดสูง (หลายร้อยมิลลิกรัมขึ้นไป) อาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด ผู้ใช้ยากลุ่มนี้ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใด ๆ ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที