โรคไตเหนื่อยง่ายไหม นอนไม่หลับ เป็นตะคริวบ่อย เกี่ยวกับไตอย่างไร

คำตอบสั้น: เหนื่อยง่ายพบได้บ่อยในโรคไตเรื้อรัง โดยเฉพาะเมื่อโรคเข้าสู่ระยะหลัง สาเหตุสำคัญคือ โลหิตจาง เพราะไตสร้างฮอร์โมนกระตุ้นเม็ดเลือดแดงได้น้อยลง ร่วมกับของเสียคั่ง เกลือแร่และกรดด่างผิดปกติ หรือน้ำเกิน ส่วนนอนไม่หลับมักมาจากอาการคัน ขาอยู่ไม่สุข ตื่นปัสสาวะกลางคืน หรือหายใจไม่สะดวก และตะคริวสัมพันธ์กับไตทำงานลดลงและเกลือแร่ผิดปกติ ทุกอาการควรบอกแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ ถ้านอนราบแล้วหายใจไม่ออก ต้องไปโรงพยาบาลทันที

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •แนวทาง KDIGO 2024 รวบรวมงานวิจัยทั่วโลก พบผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังมีอาการเหนื่อยล้าราวร้อยละ 70 นอนหลับไม่ดีราวร้อยละ 49 และตะคริวราวร้อยละ 46
• •ไตสร้างฮอร์โมนอีริโทรโพอิติน (EPO) ที่กระตุ้นการสร้างเม็ดเลือดแดง เมื่อไตเสื่อมจึงเกิดโลหิตจาง ซีด เหนื่อย อ่อนเพลียง่าย
• •ภาวะแทรกซ้อนเรื่องเกลือแร่ เลือดเป็นกรด และโลหิตจาง มักเริ่มพบตั้งแต่ระยะ 3
• •นอนราบแล้วหายใจลำบากอาจเป็นสัญญาณน้ำคั่งในปอด เป็นเรื่องเร่งด่วน
• •ยาหลายชนิดต้องปรับขนาดตามการทำงานของไต จึงไม่ควรซื้อยานอนหลับ ยาคลายกล้ามเนื้อ หรือยาแก้ปวดกินเอง

ทำไมคนเป็นโรคไตถึงเหนื่อยง่าย

ความเหนื่อยในโรคไตมักมีหลายสาเหตุซ้อนกัน ซึ่งแต่ละสาเหตุตรวจได้จากเลือด

โลหิตจาง (ซีด)

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล อธิบายว่าไตเป็นอวัยวะที่สร้างฮอร์โมนอีริโทรโพอิติน ซึ่งกระตุ้นไขกระดูกให้สร้างเม็ดเลือดแดง เมื่อไตทำงานบกพร่องจึงเกิดโลหิตจาง ทำให้ซีด เหนื่อย และอ่อนเพลียง่าย ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มช. ระบุว่าอาการซีดพบได้ตั้งแต่ระยะ 3

สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ เสริมว่าโลหิตจางจากโรคไตมักค่อย ๆ เกิด ระยะแรกอาจแทบไม่มีอาการ และผู้ป่วยบางคนขาดธาตุเหล็ก วิตามินบี12 หรือโฟเลตร่วมด้วย อ่านต่อที่ โรคไตซีดเพราะอะไร และ โลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก

ของเสียคั่ง

เมื่อไตกรองได้น้อยลง ของเสียจะสะสมในเลือด คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่าถ้าสะสมมากจะทำให้มึนงงและสับสน รามา แชนแนล คณะแพทยศาสตร์ รพ.รามาธิบดี อธิบายอาการที่พบได้ว่า อ่อนเพลีย อ่อนแรง อิดโรย เหนื่อยง่าย หงุดหงิดง่าย บางรายซูบผอม ร่วมกับเบื่ออาหารและคลื่นไส้

แนวทาง KDIGO 2024 จึงแนะนำให้แพทย์ถามเรื่องความอยากอาหาร คลื่นไส้ และความอ่อนล้า ทุกครั้งที่ผู้ป่วยไตเสื่อมมาตรวจ

เกลือแร่และกรดด่างผิดปกติ

คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล อธิบายว่าภาวะแทรกซ้อนมักเริ่มตั้งแต่ระยะ 3 และอ่านได้จากใบผลเลือด

• •K (โพแทสเซียม) ถ้าคั่งจะมีผลต่อการทำงานของหัวใจ
• •Ca (แคลเซียม) และ P (ฟอสเฟต) ผิดปกติ มีผลต่อกระดูกและหัวใจ
• •CO2 (ไบคาร์บอเนต) ถ้าลดลงแปลว่าเลือดเป็นกรด ซึ่งถ้าเป็นนานจะเพิ่มการสลายกระดูก

น้ำเกินและหัวใจทำงานหนัก

รามา แชนแนล ระบุว่าเมื่อไตขับปัสสาวะและเกลือแร่ไม่ได้ จะบวม หัวใจทำงานไม่ไหว และเหนื่อยง่าย ซึ่งเป็นเหตุผลที่ต้องคุมเค็มให้โซเดียมน้อยกว่า 2,000 มก./วัน ตามแนวทางสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย

ทั้งนี้ ความเหนื่อยไม่ได้มาจากเลือดอย่างเดียว KDIGO 2024 ระบุว่าปัญหาการนอนสัมพันธ์กับความอ่อนล้า และอาการคันจากโรคไตทำให้นอนไม่ดี อ่อนล้า และซึมเศร้าตามมาได้ จึงควรเล่าอาการทั้งหมดให้แพทย์ฟัง

เหนื่อยง่ายแบบนี้ แพทย์จะตรวจอะไร

• •ความเข้มข้นเลือด (CBC) ดูฮีโมโกลบินว่าซีดแค่ไหน
• •ธาตุเหล็กสะสม เช่น เฟอร์ริติน (ferritin) และทรานสเฟอร์ริน ตามที่ NIDDK ระบุ
• •เกลือแร่ K, Ca, P และ CO2
• •ค่าไต eGFR (อัตราการกรองของไต) และอัลบูมินในปัสสาวะ เพื่อดูว่าโรคดำเนินไปแค่ไหน

ควรจดว่าเหนื่อยตอนไหน ทำอะไรแล้วเหนื่อย นอนกี่ชั่วโมง ไปให้แพทย์ดูด้วย

คนเป็นโรคไตทำไมนอนไม่หลับ

การนอนไม่หลับในโรคไตมักมีต้นเหตุที่แก้ได้ แนวทาง KDIGO 2024 ระบุว่าปัญหาการนอนในผู้ป่วยไตอาจเกี่ยวกับอาการคัน ความปวด โลหิตจาง ความวิตกกังวลหรือซึมเศร้า และหายใจไม่สะดวก

• •คัน อาการคันจากโรคไตทำให้นอนไม่หลับและเหนื่อยตามมา อ่านวิธีดูแลได้ที่ คนเป็นโรคไตมีอาการคันไหม
• •ขาอยู่ไม่สุข (restless legs syndrome) MedlinePlus อธิบายว่าเป็นความรู้สึกอยากขยับขาอย่างรุนแรง ขาไม่สบายเวลานอนหรือนั่ง บางคนรู้สึกยุบยิบ คล้ายมีอะไรคลาน หรือแสบร้อน ขยับแล้วดีขึ้นแป๊บเดียว ทำให้หลับยากและหลับไม่ต่อเนื่อง KDIGO 2024 จัดเป็นหนึ่งในอาการที่พบบ่อยในโรคไต และให้แก้ปัจจัยร่วม เช่น ฟอสฟอรัสสูงและขาดธาตุเหล็กหรือโลหิตจาง
• •กล้ามเนื้อกระตุก รามา แชนแนล ระบุว่าโรคไตเรื้อรังอาจทำให้กล้ามเนื้อกระตุก เป็นตะคริว และกล้ามเนื้ออ่อนแรง
• •ตื่นปัสสาวะกลางคืน ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. อธิบายว่าคนทั่วไปมักไม่ตื่นปัสสาวะ หรือตื่น 1–2 ครั้ง แต่ไตที่เสื่อมดูดน้ำกลับได้ไม่ดี จึงต้องลุกบ่อย อ่านต่อที่ คนเป็นโรคไตฉี่เป็นยังไง ฉี่บ่อยกลางคืน
• •หายใจไม่สะดวกเวลานอน อธิบายในหัวข้อถัดไป

หลักการนอนทั่วไปในวัยเกิน 50 อ่านได้ที่ นอนไม่หลับในวัย 50 ปีขึ้นไป

โรคไตนอนราบไม่ได้ หายใจไม่อิ่ม อันตรายไหม

อันตราย ต้องไปโรงพยาบาลทันที อย่ารอวันนัด รามา แชนแนล อธิบายว่าเมื่อไตขับปัสสาวะและเกลือแร่ไม่ได้ จะบวม หัวใจทำงานไม่ไหว นอนราบแล้วหายใจลำบาก และอาจมีน้ำคั่งในปอดหรือรอบหัวใจ จนหายใจไม่ออก ไอเป็นเลือด

โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าโซเดียมที่มากเกินในผู้ที่ไตขับได้น้อย ทำให้บวม น้ำท่วมปอด และความดันสูงขึ้น สัญญาณที่ควรสังเกตคือ นอนราบแล้วหายใจลำบาก หรือตัวบวม ขาบวม ร่วมกับน้ำหนักที่เพิ่มขึ้น

ถ้าหายใจไม่ออก ไอเป็นเลือด หรือแน่นหน้าอก แม้มีเพียงอาการเดียว โทร 1669 ทันที อย่ารอวันนัด

เป็นตะคริวบ่อย เกี่ยวกับโรคไตไหม

เกี่ยวได้ รามา แชนแนล ระบุว่ากล้ามเนื้อเป็นตะคริวตอนกลางคืนเป็นอาการหนึ่งของโรคไตเรื้อรัง และ MedlinePlus ระบุไตวายเป็นหนึ่งในตัวกระตุ้นตะคริว

สาเหตุที่ MedlinePlus อธิบายไว้ ได้แก่

• •เกลือแร่ต่ำ เช่น โซเดียม โพแทสเซียม หรือแคลเซียม
• •ขาดน้ำ
• •ใช้กล้ามเนื้อมากเกินหรือบาดเจ็บ
• •ยาบางชนิด และไทรอยด์ทำงานต่ำ

เมื่อไปพบแพทย์ อาจตรวจเลือดดูแคลเซียม โพแทสเซียม แมกนีเซียม การทำงานของไต และไทรอยด์ ข้อมูลเรื่องแมกนีเซียมอ่านได้ที่ แมกนีเซียม ทำหน้าที่อะไร ใครเสี่ยงขาด แต่คนเป็นโรคไตไม่ควรซื้อแร่ธาตุเสริมกินเอง

ตะคริวแล้วกินกล้วย ดื่มเกลือแร่ หรือกินยาแก้ปวด ใช้กับคนเป็นโรคไตได้ไหม

คำแนะนำทั่วไปเรื่องตะคริวหลายข้อไม่เหมาะกับคนเป็นโรคไต MedlinePlus เขียนคำแนะนำสำหรับคนทั่วไปที่ออกกำลังกายไว้ เช่น กินกล้วยหรือน้ำส้มเพิ่มโพแทสเซียม ใช้เกลือเม็ดหรือเครื่องดื่มเกลือแร่ และใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs แต่สำหรับคนเป็นโรคไต

• •กล้วยและน้ำส้มคั้น อยู่ในกลุ่มโพแทสเซียมสูงตามแนวทางสมาคมโรคไตฯ ศูนย์ศรีพัฒน์ให้งดผลไม้เมื่อโพแทสเซียมในเลือดเกิน 5.5 mEq/L
• •เกลือเม็ดและเครื่องดื่มเกลือแร่ เพิ่มโซเดียมและเกลือแร่ ขณะที่แนวทางไทยให้โซเดียมน้อยกว่า 2,000 มก./วัน
• •ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs แนวทางไทยให้หลีกเลี่ยงในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง เพราะอาจทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น
• •ดื่มน้ำมาก ๆ ผู้ป่วยไตระยะท้ายหรือฟอกไตมักต้องจำกัดน้ำตามที่แพทย์กำหนด

ดังนั้นถ้าตะคริวบ่อย ให้ตรวจเลือดหาสาเหตุก่อน แล้วแก้ตามผล ไม่ใช่เดาเอง

คนเป็นโรคไตกินยานอนหลับหรือยาคลายกล้ามเนื้อเองได้ไหม

ไม่ควรซื้อกินเอง แนวทาง KDIGO 2024 ระบุว่ายาหลายชนิดหรือสารที่ได้จากยาถูกขับออกทางไต ถ้าไม่ปรับขนาดตามการทำงานของไต อาจรักษาไม่ได้ผลหรือเกิดผลข้างเคียง และให้ทบทวนและจำกัดยาที่ซื้อเอง อาหารเสริม และสมุนไพร MedlinePlus ก็แนะนำให้คุยกับแพทย์ก่อนใช้ยาที่ซื้อเองทุกชนิด รวมถึงวิตามินและสมุนไพร

ยาช่วยนอนหรือยาสำหรับขาอยู่ไม่สุขที่ KDIGO กล่าวถึง เป็นสิ่งที่แพทย์เลือกและปรับขนาดเอง และบางครั้งแพทย์อาจหยุดยาที่ทำให้ขาอยู่ไม่สุขแย่ลงแทน ถ้ากินยาหลายตัว ควรนำยาทั้งหมดไปให้เภสัชกรดู วิธีจัดการยาหลายตัวอ่านได้ที่ ผู้สูงอายุกินยาหลายตัว ผู้ดูแลควรจัดการอย่างไร

ดูแลตัวเองที่บ้านอย่างไร

• •จัดการนอนให้เป็นเวลา KDIGO 2024 แนะนำสุขอนามัยการนอนขั้นพื้นฐาน จัดท่านอนให้หายใจสะดวก และเลี่ยงเครื่องดื่มกระตุ้น MedlinePlus ระบุว่ากาแฟ บุหรี่ และแอลกอฮอล์ทำให้อาการขาอยู่ไม่สุขแย่ลง
• •ขยับร่างกายสม่ำเสมอ ศูนย์ศรีพัฒน์แนะนำการออกกำลังกายแบบต่อเนื่อง เช่น เดิน ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน วันละ 30–60 นาที อย่างน้อย 3 วันต่อสัปดาห์ และให้หยุดเมื่อหายใจไม่ทัน เจ็บหน้าอก ใจสั่น เป็นตะคริว หรือเวียนศีรษะ
• •เมื่อเป็นตะคริว หยุดกิจกรรม ยืดและนวดกล้ามเนื้อเบา ๆ ตามคำแนะนำของ MedlinePlus
• •คุมเค็ม ช่วยลดน้ำคั่งและอาการบวม
• •กินยาตามแพทย์สั่ง ไม่ลดหรือหยุดเอง
• •จดบันทึกอาการ เช่น ตะคริวเป็นตอนไหน นานแค่ไหน เป็นที่กล้ามเนื้อเดิมไหม เพราะเป็นคำถามที่แพทย์จะถาม

อาการแบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที

มีอาการข้อใดข้อหนึ่งก็ต้องไปทันที ไม่ต้องรอให้มีหลายข้อ

• •หายใจไม่ออก นอนราบไม่ได้ หรือไอเป็นเลือด
• •เจ็บแน่นหน้าอก ใจสั่น หรือรู้สึกหัวใจเต้นผิดจังหวะ เพราะศูนย์ศรีพัฒน์ระบุว่าโพแทสเซียมที่สูงเกินอาจทำให้หัวใจเต้นผิดปกติหรือหยุดเต้นได้
• •ซึม สับสน ซึ่งอาจเกิดจากของเสียคั่งมาก

กรณีฉุกเฉินโทร 1669

ส่วนตะคริวที่รุนแรง ไม่หายเมื่อยืดกล้ามเนื้อ เป็นนาน หรือกลับมาเป็นซ้ำบ่อย MedlinePlus แนะนำให้ติดต่อแพทย์ ไม่ต้องรอถึงวันนัด

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล มีวิตามินบีที่คนมักถามเมื่อเหนื่อยง่ายหรือเป็นตะคริว ดังนี้

• •วิตามินบี6 1 มก. — ค่าแนะนำต่อวันของคนอายุ 51 ปีขึ้นไปคือ 1.7 มก. ในผู้ชาย และ 1.5 มก. ในผู้หญิง และระดับสูงสุดที่รับได้คือ 100 มก. ต่อวัน (ข้อมูลจาก Linus Pauling Institute) ส่วนแนวทางสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยใช้ขนาด 5 มก. ต่อวันเมื่อผู้ป่วยไตมีภาวะขาด ปริมาณในแคปซูลจึงต่ำกว่าขนาดที่แนวทางใช้เมื่อขาด
• •วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม — ค่าแนะนำของผู้ใหญ่คือ 2.4 ไมโครกรัมต่อวัน (MedlinePlus) ซึ่งเท่ากับขนาดที่แนวทางสมาคมโรคไตฯ ใช้เมื่อมีภาวะขาด การขาดวิตามินบี12 ทำให้โลหิตจาง อ่อนแรง หรือชาได้ แต่โลหิตจางในโรคไตเกิดจากไตสร้างฮอร์โมนอีริโทรโพอิตินลดลงเป็นหลัก แพทย์จะตรวจหาสาเหตุก่อน และผู้ที่ใช้ยาเบาหวานเมทฟอร์มินมานานควรขอให้แพทย์ตรวจระดับวิตามินบี12 โดยห้ามหยุดยาเอง

วิตามินทั้งสองตัวในปริมาณนี้ไม่ได้เป็นวิธีแก้อาการเหนื่อย นอนไม่หลับ หรือตะคริวจากโรคไต ซึ่งต้องหาสาเหตุจากผลเลือดและแก้ตามที่แพทย์สั่ง

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผลิตภัณฑ์นี้มีสารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. ซึ่งมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาลดความดัน ยาเบาหวาน และยาต้านเกล็ดเลือด ผู้ป่วยไตจึงควรนำกล่องไปให้แพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง

ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที