เดินแล้วขาชา ขาอ่อนแรงเดินไม่ได้ เกิดจากเส้นเลือดหรือกระดูกสันหลัง

คำตอบสั้น: เดินแล้วขาชาหรือขาอ่อนแรง มักมาจาก 2 สาเหตุใหญ่ คือหลอดเลือดแดงขาตีบ และโพรงกระดูกสันหลังส่วนเอวตีบ วิธีแยกเบื้องต้นคือดูว่าอะไรทำให้ดีขึ้น ถ้าหยุดยืนพักไม่กี่นาทีก็หาย มักนึกถึงหลอดเลือด ถ้าต้องนั่งหรือก้มตัวไปข้างหน้าถึงจะดีขึ้น มักนึกถึงกระดูกสันหลังกดทับเส้นประสาท ส่วนชาปลายเท้าตลอดเวลาแม้ไม่ได้เดิน มักเป็นเรื่องปลายประสาท เช่น จากเบาหวาน ถ้าขาอ่อนแรงข้างเดียวขึ้นมาทันที ต้องคิดถึงหลอดเลือดสมองและโทร 1669

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •หลอดเลือดขาตีบ (PAD): ปวด เมื่อย หรือชาที่น่องเวลาเดิน หยุดพักไม่กี่นาทีก็หาย
• •โพรงกระดูกสันหลังตีบ: ปวดหลังร้าวลงน่อง ขาชาหรืออ่อนแรงเวลาเดินหรือยืนนาน ดีขึ้นเมื่อนั่งพักหรือก้มตัว
• •ชาจากเบาหวานหรือขาดวิตามินบี 12 มักชาปลายเท้าทั้งสองข้าง เป็นตลอด ไม่ได้ขึ้นกับการเดิน
• •ขาอ่อนแรงทันทีข้างเดียว หรือกลั้นปัสสาวะอุจจาระไม่ได้ เป็นเรื่องเร่งด่วน
• •ไม่มีอาหารเสริมที่ช่วยหลอดเลือดขาตีบ งานอาร์จินีนขนาด 3 กรัมต่อวันผลเป็นลบ

เดินแล้วขาชา เกิดจากหลอดเลือดตีบหรือโพรงกระดูกสันหลังตีบ ต่างกันอย่างไร

ทั้งสองโรคทำให้เดินได้ระยะสั้นลงเหมือนกัน แต่กลไกต่างกัน

หลอดเลือดแดงขาตีบ

NHLBI ของสหรัฐฯ อธิบายว่าหลอดเลือดแดงส่วนปลายตีบเกิดจากแผ่นไขมันพอกในหลอดเลือด ทำให้เลือดไปเลี้ยงขาไม่พอเวลากล้ามเนื้อต้องการมากขึ้น อาการที่พบ ได้แก่

• •ปวด เมื่อย หนัก หรือเป็นตะคริวที่ขาเวลาเดิน มักเป็นที่น่อง หยุดพักไม่กี่นาทีก็หาย
• •ขาอ่อนแรง ชา หรือเป็นเหน็บ
• •เท้าข้างหนึ่งเย็นกว่าอีกข้าง ผิวซีดหรือคล้ำ
• •ขนที่ขาและเล็บเท้างอกช้า แผลหายช้า

โพรงกระดูกสันหลังส่วนเอวตีบ

เอกสารความรู้ของภาควิชาออร์โธปิดิกส์ โรงพยาบาลรามาธิบดี อธิบายว่าภาวะกระดูกสันหลังกดทับเส้นประสาทบริเวณบั้นเอว พบบ่อยในวัยสูงอายุ อาการมักเกิดเมื่อเดินหรือยืนนาน ๆ คือ

• •ปวดหลังร้าวลงไปถึงน่อง
• •ขาอ่อนแรง อาจชาปลายเท้า
• •ดีขึ้นเมื่อนั่งพักหรือก้มตัว
• •มักค่อย ๆ เป็นมากขึ้นเป็นเดือนหรือเป็นปี เดินต่อเนื่องได้ระยะสั้นลงเรื่อย ๆ

MedlinePlus ก็อธิบายในทำนองเดียวกันว่าอาการโพรงกระดูกสันหลังตีบมักเป็นมากขึ้นเมื่อยืนหรือเดิน และลดลงหรือหายไปเมื่อนั่งลงหรือโน้มตัวไปข้างหน้า

ท่าทางแบบไหนที่ทำให้ดีขึ้น ช่วยบอกสาเหตุได้

คำถามง่าย ๆ ที่ช่วยแยกได้มากคือ "หยุดยืนเฉย ๆ หายไหม หรือต้องนั่ง"

• •หยุดยืนพักเฉย ๆ ไม่กี่นาทีก็หาย แล้วเดินต่อได้ระยะเท่าเดิมก่อนจะปวดอีก นึกถึงหลอดเลือดขาตีบมากกว่า
• •ต้องนั่งลง ก้มตัว หรือโน้มตัวไปข้างหน้าจึงหาย ยืนนิ่ง ๆ นาน ๆ ก็ปวดได้ นึกถึงโพรงกระดูกสันหลังตีบมากกว่า
• •ชาปลายเท้าตลอดเวลา แม้นอนหรือนั่ง นึกถึงปลายประสาทเสื่อมมากกว่า

ข้อสังเกตเหล่านี้ใช้คัดกรองเบื้องต้นเท่านั้น ผู้สูงอายุจำนวนมากมีทั้งหลอดเลือดตีบและกระดูกสันหลังเสื่อมพร้อมกัน จึงต้องให้แพทย์ตรวจยืนยัน อ่านเพิ่มเรื่องปวดน่องได้ที่ ปวดน่องเวลาเดินเกิดจากอะไร และ หลอดเลือดขาตีบ อาการเริ่มต้น

ขาชาจากเบาหวานหรือขาดวิตามินบี 12 มีลักษณะอย่างไร

ชาจากปลายประสาทมักเป็นที่ปลายเท้าทั้งสองข้าง และเป็นอยู่ตลอด ไม่ได้ขึ้นกับการเดิน Rama Channel ของโรงพยาบาลรามาธิบดีระบุว่าสาเหตุของอาการชาปลายมือปลายเท้า ได้แก่ ปลายประสาทอักเสบจากเบาหวาน การขาดวิตามินบี 1 บี 6 หรือบี 12 และกระดูกคอทับเส้นประสาท

ลักษณะที่มักพบในปลายประสาทเสื่อม

• •ชา ซ่า หรือเป็นเหน็บที่ปลายเท้า
• •เป็นทั้งสองข้างพอ ๆ กัน และค่อย ๆ ลามขึ้น

คนเป็นเบาหวานที่ชาเท้าต้องตรวจเท้าทุกวัน อ่านวิธีสังเกตที่ เบาหวานชาปลายเท้า สาเหตุอื่นของอาการชาอยู่ใน ชาปลายมือปลายเท้าเกิดจากอะไร

ขาอ่อนแรงทันทีข้างเดียว ต้องคิดถึงสโตรกเมื่อไร

ถ้าอ่อนแรงขึ้นมาทันที ไม่ได้ค่อย ๆ เป็น ต้องคิดถึงหลอดเลือดสมองก่อน กรมควบคุมโรคใช้หลัก B.E.F.A.S.T. ได้แก่ เวียนหัวเดินเซ ตามัวหรือเห็นภาพซ้อน หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงซีกเดียว พูดไม่ชัด ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ให้โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันที ไม่ต้องรอดูอาการ

Rama Channel ระบุว่าอาการชาที่เกิดเฉียบพลันและเป็นครึ่งซีกของร่างกาย เป็นสัญญาณเตือนสำคัญของโรคหลอดเลือดสมอง ส่วนชาร่วมกับกลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่อยู่ อาจบ่งชี้ว่ามีการกดทับเส้นประสาทไขสันหลังอย่างรุนแรง ทั้งสองกรณีต้องรีบพบแพทย์โดยด่วน

อีกภาวะที่ต้องรีบคือขาข้างเดียวเย็น ซีด ปวด และชาขึ้นมาทันที ซึ่งอาจเป็นหลอดเลือดแดงขาอุดตันเฉียบพลัน อ่านต่อที่ ขาเย็นข้างเดียว อันตรายไหม และวิธีแยกชาครึ่งซีกที่ ชาครึ่งซีก เป็นสัญญาณหลอดเลือดสมองไหม

ตรวจอะไรบ้างเพื่อแยกสาเหตุ

แพทย์มักเริ่มจากซักประวัติและตรวจร่างกาย เช่น คลำชีพจรที่ข้อเท้า ทดสอบความรู้สึก กำลังกล้ามเนื้อ และรีเฟล็กซ์ จากนั้นเลือกตรวจเพิ่มตามที่สงสัย

ถ้าสงสัยหลอดเลือดขาตีบ NHLBI ระบุว่า

• •ABI (ดัชนีความดันข้อเท้าเทียบแขน) มักเป็นการตรวจแรก วัดความดันที่ข้อเท้าเทียบกับแขน ค่าต่ำกว่า 0.90 ขณะพักอาจบ่งชี้ว่ามี PAD
• •อัลตราซาวด์ดอปเปลอร์ ดูตำแหน่งที่เลือดไหลลดลงหรืออุดตัน
• •CTA หรือ MRA ถ่ายภาพหลอดเลือดเมื่อจำเป็น

ถ้าสงสัยโพรงกระดูกสันหลังตีบ MedlinePlus ระบุว่าอาจตรวจเอกซเรย์ MRI หรือ CT ของกระดูกสันหลัง และอาจตรวจไฟฟ้ากล้ามเนื้อ (EMG) เพื่อดูการทำงานของเส้นประสาท

ถ้าสงสัยปลายประสาทเสื่อม แพทย์อาจตรวจเลือด เช่น ระดับน้ำตาลและวิตามินบี 12 ตามประวัติแต่ละคน

ความเชื่อที่พบบ่อย: ขาชาเพราะเลือดลมไม่เดิน ต้องกินยาบำรุงเลือด

คำว่า "เลือดลมไม่เดิน" ครอบคลุมหลายโรคที่รักษาต่างกันมาก หลอดเลือดขาตีบต้องคุมปัจจัยเสี่ยงและอาจต้องใช้ยาหรือทำหัตถการ โพรงกระดูกสันหลังตีบรักษาด้วยกายภาพบำบัด ยาแก้ปวด การฉีดยา หรือผ่าตัดตามความรุนแรง ส่วนชาจากเบาหวานต้องคุมน้ำตาลและดูแลเท้า

การซื้อยาหรืออาหารเสริมกินเองเพื่อ "บำรุงเลือด" จึงอาจทำให้เสียเวลาวินิจฉัยโรคจริง

อาหารเสริมช่วยอาการชาได้ไหม

ขึ้นกับสาเหตุ และส่วนใหญ่ไม่ช่วย

• •วิตามินบี 12 มีบทบาทชัดในคนที่ขาดวิตามินนี้จริง จึงควรตรวจก่อนว่าขาดหรือไม่ อ่านรายละเอียดที่ วิตามินบี 12 แก้ชาได้ไหม
• •แอล-อาร์จินีน การทดลอง NO-PAIN ให้ผู้ป่วยหลอดเลือดแดงขาตีบที่ปวดขาเวลาเดิน 133 คน กินแอล-อาร์จินีนวันละ 3 กรัมนาน 6 เดือน พบว่าระยะเดินดีขึ้น น้อยกว่ากลุ่มยาหลอก และการทำงานของหลอดเลือดไม่ดีขึ้น ผู้วิจัยสรุปว่าการให้อาร์จินีนระยะยาวไม่มีประโยชน์ในผู้ป่วยกลุ่มนี้
• •ศูนย์มะเร็ง MSKCC เตือนว่าการเสริมอาร์จินีนระยะยาวอาจทำให้โรคหลอดเลือดแดงส่วนปลายแย่ลง

สิ่งที่มีหลักฐานกว่าสำหรับหลอดเลือดขาตีบคือ เลิกบุหรี่ คุมน้ำตาล ความดัน และไขมัน และออกกำลังกายตามที่แพทย์แนะนำ ตามคำแนะนำของแผ่นพับโรงพยาบาลศิริราช ส่วนการฟื้นตัวของปลายประสาทอ่านได้ที่ ปลายประสาทอักเสบ หายเองได้ไหม

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์

นัดพบแพทย์ในเร็ววัน ถ้าเดินได้ระยะสั้นลงเรื่อย ๆ ปวดน่องทุกครั้งที่เดิน ชาปลายเท้าต่อเนื่อง หรือมีแผลที่เท้าหายช้า

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •แขนหรือขาอ่อนแรงซีกเดียวขึ้นมาทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด
• •ขาข้างเดียวเย็น ซีด ปวดมาก และชาขึ้นมาทันที
• •กลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้ร่วมกับขาชาหรืออ่อนแรง
• •ขาอ่อนแรงมากขึ้นเร็วจนเดินไม่ได้หรือทรงตัวไม่อยู่

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ไม่พบงานวิจัยในคนของส่วนประกอบใดในแคปซูลที่ศึกษาเรื่องอาการชา โพรงกระดูกสันหลังตีบ หรือปลายประสาทเสื่อม ส่วนที่เกี่ยวกับหลอดเลือดขามีข้อมูลดังนี้

• •แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. — งาน NO-PAIN ใช้แอล-อาร์จินีนวันละ 3 กรัม (มากกว่าในแคปซูล 600 เท่า คำนวณ) ในผู้ป่วยหลอดเลือดแดงขาตีบ ผลเป็นลบ คือระยะเดินดีขึ้นน้อยกว่ายาหลอก ผู้ที่เป็นโรคหลอดเลือดแดงขาตีบควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีอาร์จินีน
• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานวิจัยของน้ำมันเหล่านี้ศึกษาเรื่องไขมันในเลือด และใช้น้ำมันปรุงอาหารทั้งวันในระดับหลายกรัมถึงหลายสิบกรัม เช่น PREDIMED ใช้น้ำมันมะกอกอย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะ ไม่ได้ศึกษาอาการขาชาหรือระยะเดิน ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่าหลายสิบถึงหลายร้อยเท่า

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้อาการขาชา ปวดน่อง หรือระยะเดินเปลี่ยนไป การรักษาขึ้นกับสาเหตุที่แพทย์ตรวจพบ

ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร โดยเฉพาะผู้ที่ใช้ยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด เพราะแคปซูลมีวิตามินอี หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที