เม็ดเลือดขาวต่ำจากคีโม ภูมิตกกี่วัน ป้องกันการติดเชื้ออย่างไร

คำตอบสั้น: ยาเคมีบำบัดหลายชนิดทำให้เม็ดเลือดขาวชนิดนิวโทรฟิลลดลง ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐ (CDC) ระบุว่า ช่วงที่ต่ำมักเกิดระหว่างวันที่ 7–12 หลังให้ยา แต่ต่างกันตามชนิดยา ช่วงนี้ร่างกายสู้เชื้อได้น้อย NCI ระบุว่าการติดเชื้อระหว่างรักษามะเร็งอาจถึงชีวิต ถ้ามีไข้ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป ให้ติดต่อทีมรักษาทันทีหรือไปโรงพยาบาลทันที ไม่ต้องรอดูอาการ การป้องกันที่ทำได้คือ ล้างมือบ่อย กินอาหารปรุงสุกใหม่ เลี่ยงคนป่วยและที่แออัด ส่วนอาหารหรืออาหารเสริมที่อ้างว่าเพิ่มเม็ดเลือดขาว ยังไม่มีแหล่งทางการรับรอง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •เม็ดเลือดขาวต่ำหลังคีโมมักเกิดวันที่ 7–12 หลังให้ยา ถามพยาบาลว่ายาของคุณต่ำสุดช่วงไหน
• •ไข้ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป = ติดต่อทีมรักษาทันทีหรือไปโรงพยาบาลทันที ไม่กินยาลดไข้เองก่อน
• •ล้างมือด้วยสบู่บ่อย ๆ โดยเฉพาะก่อนกินอาหาร และให้คนรอบตัวล้างมือด้วย
• •กินอาหารปรุงสุกใหม่ ไข่สุกแข็ง เลี่ยงของดิบ ของหมักดอง และอาหารที่ตั้งไว้เกิน 2 ชั่วโมง
• •ให้คนอื่นเก็บอุจจาระสัตว์เลี้ยงและล้างตู้ปลา ใส่ถุงมือเวลาทำสวน
• •หลีกเลี่ยงคนป่วยและที่แออัด สวมหน้ากากเมื่อต้องอยู่ใกล้คนจำนวนมาก
• •ห้ามรับวัคซีนเชื้อเป็นระหว่างรักษา และถามแพทย์ก่อนฉีดวัคซีนทุกชนิด
• •ไม่มีแหล่งทางการระบุว่าอาหารชนิดใดเพิ่มเม็ดเลือดขาว แพทย์มียาเพิ่มเม็ดเลือดขาวสำหรับกรณีที่จำเป็น
• •ห้ามซื้ออาหารเสริมที่โฆษณาว่ากระตุ้นภูมิมากินเอง

เม็ดเลือดขาวต่ำจากคีโมเกิดจากอะไร

สถาบันมะเร็งแห่งชาติสหรัฐ (NCI) อธิบายว่า มะเร็งบางชนิดและการรักษาอย่างเคมีบำบัด ลดจำนวนเม็ดเลือดขาว ซึ่งเป็นเซลล์ที่ช่วยร่างกายต่อสู้กับการติดเชื้อ ในแต่ละรอบของการให้ยาจะมีช่วงที่เม็ดเลือดขาวชนิดนิวโทรฟิลต่ำเป็นพิเศษ ภาวะนี้เรียกว่า นิวโทรฟิลต่ำ (neutropenia)

CDC อธิบายเพิ่มว่ายาเคมีบำบัดออกฤทธิ์กับเซลล์ที่แบ่งตัวเร็ว จึงกระทบทั้งเซลล์มะเร็งและเซลล์เม็ดเลือดขาวที่สร้างจากไขกระดูก และแทบไม่มีอะไรที่ผู้ป่วยทำเองได้เพื่อป้องกันไม่ให้เม็ดเลือดขาวต่ำ สิ่งที่ทำได้คือลดโอกาสติดเชื้อในช่วงที่ต่ำ

นอกจากยาแล้ว NCI ระบุว่าความเครียด โภชนาการไม่ดี และการนอนไม่พอ ก็ทำให้ภูมิคุ้มกันอ่อนแอลงและติดเชื้อง่ายขึ้น

ทีมรักษาจะเจาะเลือดตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดก่อนให้ยาแต่ละรอบ ค่าที่ดูคือจำนวนเม็ดเลือดขาวและนิวโทรฟิล วิธีอ่านผลเลือดเบื้องต้นอยู่ที่ อ่านผลตรวจเลือดเบื้องต้น

ให้คีโมแล้วภูมิตกกี่วัน ช่วงไหนเม็ดเลือดขาวต่ำสุด

CDC ระบุว่า ภาวะนิวโทรฟิลต่ำมักเกิดระหว่างวันที่ 7–12 หลังได้รับเคมีบำบัด ช่วงเวลานี้ต่างกันได้ตามชนิดยา และแพทย์หรือพยาบาลจะบอกได้ว่ายาที่คุณได้มักทำให้เม็ดเลือดขาวต่ำสุดวันไหน

วิธีใช้ข้อมูลนี้ในชีวิตจริง

• •ถามพยาบาลตั้งแต่รอบแรกว่า "ช่วงไหนที่ต้องระวังติดเชื้อเป็นพิเศษ" แล้ววงในปฏิทินไว้
• •ช่วงที่วงไว้ งดไปงานเลี้ยง ตลาดนัด หรือที่แออัด และเข้มงวดเรื่องอาหารเป็นพิเศษ
• •เตรียมปรอทวัดไข้ไว้ที่บ้าน วัดไข้ทุกครั้งที่รู้สึกร้อน หนาวสั่น หรือไม่สบาย
• •เก็บเบอร์โทรของหน่วยเคมีบำบัดหรือหอผู้ป่วยไว้ข้างโทรศัพท์

ภูมิคุ้มกันที่ลดลงจากยาแบบนี้ต่างจากความรู้สึกว่า "ภูมิตก" ในคนทั่วไปที่นอนน้อยหรือเครียด อ่านความต่างได้ที่ ภูมิคุ้มกันบกพร่องคืออะไร และ ภูมิคุ้มกันอ่อนแอเกิดจากอะไร

เม็ดเลือดขาวต่ำอันตรายไหม ทำไมไข้ 38 องศาเป็นภาวะฉุกเฉิน

NCI ระบุว่า การติดเชื้อระหว่างรักษามะเร็งอาจถึงชีวิต และต้องได้รับการดูแลอย่างเร่งด่วน และ MedlinePlus ระบุว่า การติดเชื้อระหว่างรักษามะเร็งเป็นภาวะฉุกเฉิน

ถ้ามีไข้ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไปในช่วงที่ได้รับคีโม ให้ติดต่อทีมรักษาทันทีหรือไปโรงพยาบาลทันที ไม่ต้องรอดูอาการจนถึงพรุ่งนี้ ถ้าติดต่อทีมรักษาไม่ได้ หรือเดินทางเองไม่ไหว ให้โทร 1669

สัญญาณการติดเชื้ออื่นที่ NCI และ MedlinePlus ระบุ ซึ่งต้องติดต่อทีมรักษาทันทีแม้มีเพียงข้อเดียว

• •หนาวสั่น หรือเหงื่อออกมาก
• •ไอ เจ็บคอ คัดจมูก ปวดไซนัส
• •ปวดหู ปวดศีรษะ หรือคอแข็ง
• •ผื่นขึ้น หรือมีจุดบวมแดงที่ใดก็ได้ โดยเฉพาะรอบสายให้ยา
• •แผลหรือฝ้าขาวในปากหรือบนลิ้น
• •ปัสสาวะแสบขัด เป็นเลือด หรือขุ่น
• •ท้องเสียหรืออาเจียน
• •ปวดท้องหรือปวดบริเวณก้น

อย่ากินยาลดไข้ เช่น พาราเซตามอล แอสไพริน ไอบูโพรเฟน หรือนาพรอกเซน ก่อนคุยกับแพทย์หรือพยาบาล เพราะ NCI ระบุว่ายาลดไข้อาจบังอาการของปัญหาที่ร้ายแรงกว่า

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก ซึมลง สับสน หรือปลุกไม่ค่อยตื่น หน้ามืดจะเป็นลม หรือปัสสาวะออกน้อยมาก

ล้างมือและดูแลความสะอาดอย่างไร

MedlinePlus แนะนำให้ล้างมือบ่อย ๆ โดยเฉพาะ หลังเข้าห้องน้ำ ก่อนกินหรือทำอาหาร หลังจับสัตว์ หลังสั่งน้ำมูกหรือไอ และหลังจับพื้นผิวที่คนอื่นจับ NCI แนะนำให้ใช้สบู่กับน้ำอุ่น และขอให้คนรอบตัวล้างมือด้วย

การดูแลความสะอาดอื่นตามคำแนะนำของ NCI

• •ถ้ามีสายให้ยา ให้รักษาบริเวณนั้นให้สะอาดและแห้ง
• •แปรงฟันให้สะอาด และตรวจช่องปากทุกวันว่ามีแผลหรือฝ้าขาวไหม
• •ถ้ามีรอยถลอกหรือแผล ให้ล้างแผลให้สะอาด
• •บอกแพทย์ถ้าก้นเจ็บหรือมีเลือดออก เพราะเป็นทางเข้าของเชื้อได้

อาหารช่วงเม็ดเลือดขาวต่ำ กินอย่างไรให้ปลอดภัย

NCI และ MedlinePlus แนะนำในทางเดียวกัน

• •เนื้อสัตว์ ปลา และไข่ ต้องสุกทั่วถึง ไข่สุกแข็ง ไม่กินไข่ลวกหรือยางมะตูม
• •ไม่กินอาหารที่เน่าเสียหรือเลยวันหมดอายุ
• •ของร้อนกินตอนร้อน ของเย็นเก็บให้เย็น
• •ผักผลไม้ดิบต้องล้างให้สะอาดมาก และ NCI ระบุว่าบางคนอาจได้รับคำแนะนำให้กินเฉพาะผลไม้ที่ปอกเปลือกได้

นิตยสาร @Rama ของโรงพยาบาลรามาธิบดี แนะนำผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำให้ กินอาหารปรุงสุกใหม่ทุกครั้ง อาหารควรผ่านความร้อนเกิน 60 องศาเซลเซียส เลี่ยงอาหารที่ตั้งทิ้งไว้เกิน 2 ชั่วโมง เลี่ยงของหมักดอง เช่น ผักดอง แหนม กุนเชียง และงดของสดหรือสุก ๆ ดิบ ๆ รวมทั้งผักผลไม้สด นม UHT หรือพาสเจอร์ไรซ์ดื่มได้ ถ้ากินได้น้อยอาจเสริมด้วยอาหารทางการแพทย์

เรื่องผักผลไม้สด แหล่งข้อมูลแนะนำต่างกัน NCI ให้ล้างขัดแล้วกินได้ ส่วนรามาธิบดีให้งด จึงควรทำตามคำแนะนำของทีมรักษา ซึ่งดูจากระดับเม็ดเลือดขาวล่าสุดของคุณ

ในบ้านคนไทย ช่วงนี้ควรงด ลาบดิบ ก้อย กุ้งแช่น้ำปลา ซูชิ หอยนางรมสด ไข่ลวก ส้มตำปูดองหรือปลาร้าดิบ อาหารถุงที่ซื้อมานาน และข้าวค้างคืน รายการอาหารช่วงคีโมแบบละเอียดอยู่ที่ ให้คีโมกินอะไรได้บ้าง ห้ามกินอะไร

เม็ดเลือดขาวต่ำกินอะไรให้เพิ่มขึ้น มีอาหารช่วยจริงไหม

คำถามนี้ค้นกันมาก คำตอบตรง ๆ คือ แหล่งทางการที่ตรวจแล้ว ทั้ง NCI CDC และ MedlinePlus ไม่ได้ระบุอาหารชนิดใดว่ากินแล้วเพิ่มเม็ดเลือดขาวหลังคีโม ความเชื่อเรื่องกินไข่ขาว ซุปไก่ หรือน้ำสมุนไพรเพื่อให้เม็ดเลือดขาวขึ้นจึงยังไม่มีหลักฐานรองรับ

สิ่งที่ NCI ระบุคือ การกินอาหารให้พอและรักษาน้ำหนักไว้ ช่วยให้ร่างกายแข็งแรงและลดความเสี่ยงการติดเชื้อ ในภาพรวม ร่างกายต้องการโปรตีนและพลังงานพอสำหรับซ่อมแซมตัวเอง อ่านเรื่องภาวะขาดสารอาหารได้ที่ ภาวะขาดสารอาหารในผู้ป่วยมะเร็ง

ยากระตุ้นเม็ดเลือดขาวที่แพทย์ใช้คืออะไร

NCI ระบุว่า แพทย์อาจให้ยาเพื่อป้องกันการติดเชื้อ หรือยาเพื่อเพิ่มจำนวนเม็ดเลือดขาว ในบางกรณี ทีมรักษาจะเจาะเลือดตรวจหาภาวะนิวโทรฟิลต่ำเพื่อใช้ประกอบการตัดสินใจ

ถ้าแพทย์สั่งยา ให้ทำตามนัดและบอกทีมรักษาถ้ามีผลข้างเคียง การตัดสินใจว่าต้องใช้ยาหรือเลื่อนรอบคีโม เป็นเรื่องที่แพทย์ผู้รักษาประเมินจากผลเลือด ผู้ป่วยไม่ควรเลื่อนนัดหรือหยุดยาเอง

อยู่ร่วมกับคนในบ้าน สัตว์เลี้ยง ต้นไม้อย่างไร

คนในบ้านและการออกนอกบ้าน

ตามคำแนะนำของ NCI และ MedlinePlus

• •อยู่ห่างคนที่ป่วยหรือเป็นหวัด ถ้าคนในบ้านป่วย ให้เขาสวมหน้ากากและล้างมือบ่อย
• •หลีกเลี่ยงที่แออัด วางแผนไปทำธุระช่วงที่คนน้อย และสวมหน้ากากเมื่อต้องอยู่ใกล้คนจำนวนมาก
• •หลีกเลี่ยงคนที่เพิ่งได้รับวัคซีนเชื้อเป็น เช่น วัคซีนอีสุกอีใส ตามคำแนะนำของ NCI

สัตว์เลี้ยง

MedlinePlus แนะนำ ให้คนอื่นเก็บอุจจาระสัตว์เลี้ยง และไม่ล้างตู้ปลาหรือกรงนกเอง และล้างมือทุกครั้งหลังจับสัตว์ การเลี้ยงสัตว์ต่อไม่ได้ถูกห้าม แต่ต้องแบ่งงานสกปรกให้คนอื่นทำ

ต้นไม้และการทำสวน

MedlinePlus แนะนำให้ สวมถุงมือเวลาทำสวน เพราะในดินมีแบคทีเรียและเชื้อรา ช่วงที่เม็ดเลือดขาวต่ำมาก ควรถามทีมรักษาว่าควรงดทำสวนชั่วคราวไหม

วัคซีน

MedlinePlus ระบุว่า ผู้ที่กำลังรักษามะเร็งไม่ควรรับวัคซีนเชื้อเป็น และไม่ควรฉีดวัคซีนใดโดยไม่ถามแพทย์ก่อน แต่ควรถามเรื่องวัคซีนไข้หวัดใหญ่ ซึ่งกรมควบคุมโรคจัดผู้ป่วยมะเร็งที่อยู่ระหว่างได้รับเคมีบำบัดไว้ในกลุ่มเสี่ยงของโครงการฉีดฟรี MedlinePlus ยังระบุว่าผู้ที่จะเริ่มเคมีบำบัดควรได้วัคซีนเชื้อตายอย่างน้อย 2 สัปดาห์ก่อนเริ่ม และวัคซีนเชื้อเป็นอย่างน้อย 4 สัปดาห์ก่อนเริ่ม

ทำไมห้ามซื้ออาหารเสริมกระตุ้นภูมิมากินเอง

ช่วงเม็ดเลือดขาวต่ำ ผู้ป่วยและญาติมักได้รับคำแนะนำจากคนรอบตัวให้กินอาหารเสริม "เพิ่มภูมิ" แต่แหล่งทางการเตือนชัดเจน

• •คู่มือ Eating Hints ของ NCI: ไม่มีงานวิจัยที่พิสูจน์ว่าอาหาร วิตามิน อาหารเสริม หรือสมุนไพรใด ชะลอ รักษา หรือป้องกันมะเร็งกลับมา และบางชนิดอาจเปลี่ยนการทำงานของการรักษา ให้บอกแพทย์ทุกตัวที่กินหรือคิดจะกิน
• •NCCIH: สมุนไพรบางชนิดอาจทำให้ยาเคมีบำบัดได้ผลน้อยลง และผลของวิตามินกับสารต้านอนุมูลอิสระเสริมระหว่างรักษามะเร็งยังไม่แน่นอน
• •งานวิจัยในคนเรื่องค่าภูมิคุ้มกัน: ส่วนประกอบที่มักโฆษณาเรื่องภูมิคุ้มกัน เช่น เควอซิทิน งานในผู้หญิง 120 คนที่กินวันละ 500–1,000 มก. นาน 12 สัปดาห์ ไม่เปลี่ยนการทำงานของเซลล์ NK และเม็ดเลือดขาว
• •ความเสี่ยงเรื่องยาตีกัน: สมุนไพรบางชนิดเปลี่ยนระดับยาในเลือด และบางชนิดเพิ่มเลือดออก ซึ่งอันตรายในผู้ที่เกล็ดเลือดต่ำจากคีโม

สรุปคือ ห้ามซื้ออาหารเสริม สมุนไพร หรือน้ำสกัดใด ๆ มากินเองระหว่างคีโม ให้นำฉลากไปให้แพทย์ผู้รักษาตัดสินก่อนทุกครั้ง รายละเอียดอ่านต่อที่ ผู้ป่วยมะเร็งกินอาหารเสริมได้ไหม และ กินยากดภูมิอยู่ กินอาหารเสริมได้ไหม

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

ผู้ที่กำลังรับเคมีบำบัด ฉายแสง ยามุ่งเป้า หรือยาอิมมูโนเทอราพี (immunotherapy) ห้ามกินอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้ เว้นแต่แพทย์ผู้รักษามะเร็งอนุญาต ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยารักษามะเร็ง ไม่มีหลักฐานว่าช่วยรักษา ต้าน หรือป้องกันมะเร็ง และไม่มีหลักฐานว่าทำให้เม็ดเลือดขาวสูงขึ้นหรือลดการติดเชื้อระหว่างคีโม

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ทำไมต้องให้แพทย์ผู้รักษาตัดสิน

• •ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) — งานวิจัยของยีสต์เบต้ากลูแคนทำในผู้ใหญ่สุขภาพดีเรื่องหวัด ผลยังปนกัน ไม่พบข้อมูลความปลอดภัยของยีสต์เบต้ากลูแคนในผู้ปลูกถ่ายอวัยวะหรือผู้ใช้ยากดภูมิคุ้มกันจากแหล่งที่เปิดตรวจได้ และไม่มีงานที่แสดงว่าช่วยเม็ดเลือดขาวหลังคีโม ไม่พบงานวิจัยที่ใช้ชื่อวัตถุดิบ Immuneo Plus™ ในฐานข้อมูล PubMed
• •งานวิจัย SWOG S0221 ในผู้ป่วยมะเร็งเต้านม 1,134 คนที่ได้เคมีบำบัด พบว่าการใช้อาหารเสริมต้านอนุมูลอิสระทั้งก่อนและระหว่างเคมีบำบัดสัมพันธ์กับความเสี่ยงการกลับเป็นซ้ำที่สูงขึ้น (ก้ำกึ่งนัยสำคัญ) และ การใช้วิตามินบี 12 ทั้งก่อนและระหว่างเคมีบำบัดสัมพันธ์กับการรอดชีวิตที่แย่ลง งานนี้เป็นงานสังเกต ไม่ใช่การทดลองแบบสุ่ม จึงไม่ได้พิสูจน์ว่าเป็นสาเหตุ และบทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาดที่ใช้ ผลิตภัณฑ์นี้มีส่วนประกอบกลุ่มต้านอนุมูลอิสระ เช่น เควอซิทิน 50 มก. สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. และมีวิตามินบี 12 ราว 1 ไมโครกรัม (คำนวณ)
• •เควอซิทิน 50 มก. — งานในคนที่ใช้วันละ 500–1,000 มก. ไม่เปลี่ยนการทำงานของเซลล์ NK และเม็ดเลือดขาว ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่างานนี้ 10–20 เท่า และ MSKCC ระบุว่าเควอซิทินอาจรบกวนการทำงานของยาเคมีบำบัดบางชนิด
• •ขิง ใบแปะก๊วย โสม และพริกไทยดำ — มีข้อระวังเรื่องเลือดออก (ผู้ที่เกล็ดเลือดต่ำจากคีโมเสี่ยงเป็นพิเศษ) และไพเพอรีน 20 มก. ในงานในคนทำให้ระดับยาบางชนิดสูงขึ้น ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณไพเพอรีน

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้ในผู้ป่วยมะเร็ง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ทำให้เม็ดเลือดขาวสูงขึ้น ลดการติดเชื้อ หรือทำให้ได้รับคีโมตามนัด

ข้อควรระวังอื่น

• •ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะหรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน: ขิงเพิ่มระดับยา tacrolimus ตามข้อมูลของ MSKCC และ NCCIH ระบุว่าโสมอาจทำให้โรคภูมิต้านตนเองแย่ลง ต้องปรึกษาแพทย์ผู้ดูแลก่อน
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที