ภาวะทุพโภชนาการในผู้ป่วยมะเร็ง คืออะไร และใครเป็นคนดูแล

ครอบครัวผู้ป่วยมะเร็งจำนวนมากกังวลเรื่องที่ผู้ป่วย กินได้น้อยลงและน้ำหนักลด บทความนี้อธิบายว่าเรื่องนี้ถูกดูแลอย่างไรในทางการแพทย์

ภาวะทุพโภชนาการคืออะไร

คือภาวะที่ร่างกายได้รับสารอาหารไม่สมดุลกับที่ต้องการ จนส่งผลต่อองค์ประกอบของร่างกายและการทำงานของอวัยวะ

ไม่ได้หมายถึงแค่ผอมหรือน้ำหนักลด แต่รวมถึงการสูญเสียมวลกล้ามเนื้อและการเปลี่ยนแปลงอื่นที่วัดได้

ทำไมถึงพบในผู้ป่วยมะเร็ง

สาเหตุมักมาจากหลายทางพร้อมกัน

กินได้น้อยลง จากความอยากอาหารที่เปลี่ยนไป คลื่นไส้ แผลในปาก การรับรสที่เปลี่ยน หรือความเจ็บปวด

ปัญหาทางกลไก เช่น กลืนลำบาก หรือทางเดินอาหารทำงานได้ไม่เหมือนเดิม

การเปลี่ยนแปลงของกระบวนการเผาผลาญในร่างกาย

ผลจากการรักษา ซึ่งต่างกันไปตามชนิดของการรักษาที่ได้รับ

สัดส่วนความสำคัญของแต่ละสาเหตุต่างกันในแต่ละคน จึงเป็นเหตุผลที่การแก้ต้องดูเป็นรายบุคคล

ทีมแพทย์ประเมินอย่างไร

การประเมินภาวะโภชนาการเป็นงานที่มีเครื่องมือและเกณฑ์ของตัวเอง

สิ่งที่ทีมดูแลมักเก็บข้อมูล เช่น

• •น้ำหนักที่เปลี่ยนไปในช่วงเวลาหนึ่ง ไม่ใช่น้ำหนักปัจจุบันอย่างเดียว
• •ปริมาณอาหารที่กินได้จริงเทียบกับปกติ
• •อาการที่รบกวนการกิน
• •ความสามารถในการทำกิจวัตร
• •ผลตรวจทางห้องปฏิบัติการ

การประเมินนี้ทำซ้ำเป็นระยะ เพราะสถานการณ์เปลี่ยนได้ตลอดช่วงการรักษา

ใครคือคนที่ดูแลเรื่องนี้

แพทย์ผู้รักษา ดูภาพรวมและความสัมพันธ์กับแผนการรักษา

นักกำหนดอาหาร ประเมินและออกแบบสิ่งที่ผู้ป่วยควรได้รับ

พยาบาล ติดตามอาการที่รบกวนการกินในแต่ละวัน

เภสัชกร ดูเรื่องยาและผลิตภัณฑ์ที่ใช้ร่วม

โรงพยาบาลหลายแห่งมีคลินิกโภชนาการที่ส่งต่อได้ ควรถามทีมที่ดูแลอยู่ว่ามีบริการนี้ไหม

ทำไมการเลือกผลิตภัณฑ์เองอาจไม่ตอบโจทย์

เพราะปัญหาที่ทำให้กินได้น้อยของแต่ละคนไม่เหมือนกัน

คนที่กินได้น้อยเพราะคลื่นไส้ กับคนที่กินได้น้อยเพราะกลืนลำบาก ต้องการการแก้คนละแบบ และการเพิ่มผลิตภัณฑ์เข้าไปโดยไม่แก้ต้นเหตุอาจไม่ช่วย

นอกจากนี้ ผู้ป่วยบางรายมีข้อจำกัดเรื่องแร่ธาตุหรือสารบางชนิดจากโรคร่วมหรือจากการรักษาที่ได้รับ ซึ่งต้องตรวจสอบก่อนเพิ่มอะไรเข้าไป

และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่การรักษา ไม่ควรใช้ทดแทนสิ่งที่แพทย์กำหนด

สิ่งที่ครอบครัวทำได้จริง

1. จดว่าผู้ป่วยกินอะไรได้บ้างและเท่าไรในแต่ละวัน ข้อมูลนี้มีค่ามากตอนพบแพทย์

2. จดอาการที่รบกวนการกิน เช่น คลื่นไส้ตอนไหน เจ็บปากตรงไหน

3. ชั่งน้ำหนักสม่ำเสมอด้วยเครื่องเดิมและเวลาเดิม แล้วจดไว้

4. รวบรวมกล่องของทุกอย่างที่ผู้ป่วยกินอยู่ แล้วนำไปให้ทีมดูแลดูพร้อมกัน

5. ขอพบนักกำหนดอาหาร ถ้ายังไม่เคยพบ

สิ่งที่บทความนี้จะไม่ทำ

จะไม่แนะนำอาหาร อาหารเสริม หรือผลิตภัณฑ์ใดให้ผู้ป่วยมะเร็ง

จะไม่บอกว่าสารชนิดใดมีผลอย่างไรกับโรค เพราะเป็นเรื่องที่ต้องมาจากทีมแพทย์ที่ดูแลผู้ป่วยรายนั้น

และจะไม่ให้ตัวเลขว่าควรได้รับสารอาหารเท่าไร เพราะกำหนดเป็นรายบุคคลจากการประเมินจริง

อ่านต่อ

• •เมื่อไรควรพบนักกำหนดอาหาร
• •โพแทสเซียมทำหน้าที่อะไรในร่างกาย

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปเรื่องโรคและโภชนาการ ไม่ใช่คำวินิจฉัย ไม่ใช่แผนการรักษา และไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล

การกำหนดสิ่งที่ผู้ป่วยแต่ละคนควรได้รับ ต้องมาจากแพทย์ผู้รักษาและนักกำหนดอาหารที่เห็นผลตรวจจริงเท่านั้น

ห้ามใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทดแทนการรักษาที่แพทย์กำหนด และควรแจ้งแพทย์ทุกครั้งว่ากำลังรับประทานอะไรอยู่บ้าง