เก๊าท์ลงไตได้ไหม ยูริกสูงเสี่ยงไตวายไหม และยาเก๊าท์มีผลต่อไตไหม

คำตอบสั้น: เก๊าท์กับไตเกี่ยวกันได้จริงทั้งสองทาง ไตเป็นทางขับกรดยูริกออกจากร่างกาย ไตเสื่อมจึงทำให้ยูริกสูงได้ และศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อธิบายว่ากรดยูริกตกเป็นนิ่วหรือผลึกสะสมในเนื้อไตจนไตบกพร่องได้ แต่ถ้ายูริกสูงโดยไม่มีอาการ แนวทาง KDIGO 2024 ไม่แนะนำให้กินยาลดยูริกเพื่อหวังชะลอไตเสื่อม เพราะงานวิจัยแบบสุ่มไม่พบประโยชน์ ยาเก๊าท์ที่ต้องระวังเรื่องไตที่สุดคือยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ส่วนอัลโลพูรินอลใช้ในคนเป็นโรคไตได้ แต่แพทย์มักเริ่มขนาดต่ำตามค่าไต

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •คนเป็นเก๊าท์ต้องมียูริกสูง แต่คนที่ยูริกสูงไม่จำเป็นต้องเป็นเก๊าท์
• •เก๊าท์หรือยูริกสูงเป็นกลุ่มเสี่ยงที่แนวทางสมาคมโรคไตฯ ให้ตรวจคัดกรองโรคไต
• •ยูริกสูงที่ไม่มีอาการ KDIGO 2024 ไม่แนะนำให้ใช้ยาลดยูริกเพื่อชะลอไตเสื่อม
• •เก๊าท์กำเริบในคนเป็นโรคไต KDIGO แนะนำโคลชิซีนขนาดต่ำหรือสเตียรอยด์มากกว่า NSAIDs
• •อัลโลพูรินอลเป็นยาป้องกันการกำเริบ ไม่ใช่ยาแก้ปวดตอนกำเริบ และต้องกินต่อเนื่อง

เก๊าท์ลงไตคืออะไร ยูริกสูงเกี่ยวกับไตอย่างไร

กรดยูริกเป็นของเสียจากการสลายสารพิวรีน ทั้งจากอาหารและจากเซลล์ในร่างกาย ศูนย์ศรีพัฒน์อธิบายว่าคนที่เป็นเก๊าท์ต้องมีกรดยูริกในเลือดสูง แต่คนที่ยูริกสูงไม่จำเป็นต้องเป็นเก๊าท์ เมื่อยูริกสูงนาน ๆ ผลึกยูเรตจะไปสะสมรอบข้อจนข้ออักเสบ

คำว่า “เก๊าท์ลงไต” ที่คนไทยใช้ หมายถึงผลของกรดยูริกต่อไต ซึ่งศูนย์ศรีพัฒน์ระบุไว้ 2 แบบ

• •นิ่วกรดยูริก กรดยูริกที่กรองผ่านไตรวมตัวเป็นก้อนนิ่วในทางเดินปัสสาวะได้
• •ผลึกในเนื้อไต ผลึกยูเรตสะสมในเนื้อเยื่อไต ทำให้หน้าที่ของไตบกพร่อง

ศูนย์ศรีพัฒน์ยังระบุว่าผู้ป่วยเก๊าท์ร้อยละ 80–90 เป็นผู้ชาย อักเสบครั้งแรกมักอายุ 35–45 ปี ส่วนผู้หญิงมักเป็นหลังหมดประจำเดือน และเก๊าท์มักมาพร้อมความดันสูง เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง และโรคหัวใจ อ่านเรื่องกรดยูริกพื้นฐานได้ที่ กรดยูริกสูง คืออะไร

ไตเสื่อมทำให้ยูริกสูงได้ไหม

ได้ ศูนย์ศรีพัฒน์ระบุว่าไตไม่ดีหรือไตเสื่อมทำให้ขับกรดยูริกออกทางปัสสาวะไม่ได้ ยูริกจึงค้างในเลือด สาเหตุอื่นของยูริกสูงที่พบบ่อยคือยาบางชนิด เช่น แอสไพริน ยาขับปัสสาวะ ยารักษาวัณโรค

ความสัมพันธ์จึงวนกันได้ แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยจัดให้ คนเป็นเก๊าท์หรือมีกรดยูริกในเลือดสูงเป็นกลุ่มเสี่ยงที่ควรตรวจคัดกรองโรคไต คนเป็นเก๊าท์จึงควรขอตรวจค่าไตและปัสสาวะเป็นระยะ ส่วนคนที่เป็นโรคไตอยู่แล้วและเริ่มปวดข้อ ควรบอกแพทย์โรคไตด้วย

ยูริกสูงเสี่ยงไตวายไหม หลักฐานว่าอย่างไร

การศึกษาเชิงสังเกตพบว่ายูริกสูงสัมพันธ์กับไตเสื่อม แต่การลดยูริกด้วยยาไม่ได้ทำให้ไตเสื่อมช้าลง ข้อนี้คือเหตุผลที่แนวทาง KDIGO 2024 แนะนำว่า ในคนเป็นโรคไตที่ยูริกสูงแต่ไม่มีอาการ ไม่ควรใช้ยาลดยูริกเพื่อหวังชะลอไตเสื่อม และให้ไปเน้นการรักษาที่พิสูจน์แล้วแทน

งานวิจัยสำคัญคือ CKD-FIX ตีพิมพ์ใน New England Journal of Medicine ปี 2020 ทดลองแบบสุ่มในผู้ป่วยไตเสื่อมระยะ 3–4 ที่ ไม่เคยเป็นเก๊าท์ และเสี่ยงไตเสื่อมเร็ว ให้อัลโลพูรินอล 100–300 มก./วัน เทียบกับยาหลอก นาน 104 สัปดาห์ (วิเคราะห์ผล 363 คน) พบว่า eGFR ลดลงปีละประมาณ 3.3 และ 3.2 มล./นาที/1.73 ตร.ม. ซึ่งไม่ต่างกัน

ในทางกลับกัน ถ้าเป็นเก๊าท์จริง KDIGO แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตได้รับการลดยูริก และให้พิจารณาเริ่มยาลดยูริกตั้งแต่กำเริบครั้งแรก โดยเฉพาะเมื่อยูริกเกิน 9 มก./ดล. หรือไม่มีตัวกระตุ้นที่เลี่ยงได้ เพราะคนเป็นโรคไตเสี่ยงเก๊าท์ลุกลามและเกิดก้อนโทฟัส

นิ่วกรดยูริกเกิดจากอะไร

นิ่วกรดยูริกเกิดเมื่อกรดยูริกในปัสสาวะสูงจนตกผลึกรวมเป็นก้อน ศูนย์ศรีพัฒน์ระบุว่าเป็นภาวะแทรกซ้อนหนึ่งของเก๊าท์ที่คุมไม่ได้ การลดยูริกในเลือดตามที่แพทย์สั่งจึงช่วยทั้งข้อและทางเดินปัสสาวะ

คำแนะนำเรื่องดื่มน้ำมาก ๆ เพื่อลดนิ่วใช้ไม่ได้กับทุกคน ผู้ที่ไตเสื่อมระยะท้ายหรือฟอกไตอาจต้องจำกัดน้ำ ปริมาณน้ำที่เหมาะสมต้องถามแพทย์ ดูรายละเอียดที่ โรคไตควรดื่มน้ำวันละเท่าไหร่

ยาเก๊าท์มีผลต่อไตไหม อัลโลพูรินอลต้องปรับตามค่าไตหรือไม่

ยาเก๊าท์แบ่งได้ 2 กลุ่มใหญ่ตามที่ศูนย์ศรีพัฒน์อธิบาย คือ ยาระงับการอักเสบ และยาลดกรดยูริก

อัลโลพูรินอล

อัลโลพูรินอลเป็นยาลดการสร้างกรดยูริก ใช้ป้องกันการกำเริบ ไม่ได้ใช้แก้ปวดตอนกำเริบ MedlinePlus (หอสมุดแพทย์แห่งชาติสหรัฐฯ) ระบุว่า

• •แพทย์มักเริ่มขนาดต่ำแล้วค่อย ๆ เพิ่ม
• •ช่วงไม่กี่เดือนแรกอาจกำเริบบ่อยขึ้น แพทย์อาจให้ยาอย่างโคลชิซีนกันกำเริบช่วงนี้
• •ต้องกินต่อแม้รู้สึกดี และห้ามหยุดยาเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์
• •ต้องบอกแพทย์ถ้าเป็นโรคไต โรคตับ ความดันสูง หรือเบาหวาน

เรื่องไต บทความทบทวนใน Journal of Nephrology ปี 2025 อธิบายว่าอัลโลพูรินอลและสารออกฤทธิ์ของมันถูกขจัดออกทางไตเป็นหลัก ผู้ที่ไตทำงานลดลงจึงมักเริ่มที่ 50–100 มก. ตามค่า eGFR แล้วค่อย ๆ ปรับขึ้นจนยูริกถึงเป้า ผู้ที่ฟอกเลือดอาจได้ยาหลังฟอก ประเด็นจึงไม่ใช่ “ยาทำไตพัง” แต่เป็น “ไตขับยาได้น้อยลง แพทย์จึงต้องคุมขนาด”

ผื่นแพ้ยารุนแรง เรื่องสำคัญของคนไทย

แนวทาง KDIGO 2024 ระบุว่า คนเชื้อสายเอเชีย ที่มียีน HLA-B*5801 อาจเสี่ยงเกิดผื่นแพ้ยาทางผิวหนังชนิดรุนแรงจากอัลโลพูรินอลสูงกว่า และมีข้อเสนอให้พิจารณาตรวจยีนนี้ก่อนเริ่มยา ถามแพทย์ได้ว่าเราควรตรวจยีนนี้หรือไม่

MedlinePlus ให้ หยุดยาและไปพบแพทย์ทันที ถ้ามีผื่น คัน ลมพิษ ผิวลอก ตุ่มพอง จุดแดงม่วงตามผิว ปากบวม ไข้ ต่อมน้ำเหลืองโต ปัสสาวะเจ็บหรือเป็นเลือด หรือตัวเหลืองตาเหลือง

ยาลดยูริกตัวอื่น

KDIGO แนะนำยากลุ่มยับยั้งการสร้างยูริก (เช่น อัลโลพูรินอล เฟบูโซสแตท) มากกว่ายากลุ่มเร่งขับยูริกทางไตในคนเป็นโรคไต เพราะยากลุ่มเร่งขับได้ผลลดลงเมื่อไตกรองได้น้อย และอ้างงานวิจัย CARES ในผู้ป่วยเก๊าท์ที่มีโรคหัวใจ ซึ่งพบอัตราเสียชีวิตในกลุ่มเฟบูโซสแตทสูงกว่ากลุ่มอัลโลพูรินอล แพทย์จึงเลือกยาตามโรคร่วมของแต่ละคน

ปวดข้อตอนเก๊าท์กำเริบ กินยาแก้ปวดอะไรได้ถ้าเป็นโรคไต

ข้อนี้คือจุดที่ไตเสี่ยงที่สุด ศูนย์ศรีพัฒน์ระบุว่ายาระงับการอักเสบทำให้หน้าที่ไตบกพร่องได้ จึงไม่ควรใช้บ่อยหรือนาน แนวทาง KDIGO 2024 แนะนำว่าเก๊าท์กำเริบในคนเป็นโรคไต ควรใช้ โคลชิซีนขนาดต่ำ หรือสเตียรอยด์ชนิดกินหรือฉีดเข้าข้อ มากกว่ายาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เพราะ NSAIDs เป็นพิษต่อไตได้

ศูนย์ศรีพัฒน์ยังเตือนให้เลี่ยงแอสไพรินที่ใช้เป็นยาแก้ปวด เพราะอาจกระตุ้นให้เก๊าท์กำเริบ ส่วนแอสไพรินขนาดต่ำที่แพทย์สั่งเพื่อหัวใจ ห้ามหยุดเอง ให้ถามแพทย์ อ่านเรื่องยาแก้ปวดกับไตต่อที่ ยาแก้ปวดไตพังไหม และถ้าปวดเข่าเรื้อรังจากสาเหตุอื่นดู ปวดเข่าในวัย 40 ปีขึ้นไป

เป็นทั้งเก๊าท์และโรคไต ต้องระวังอาหารอะไร

ต้องคิดสองเรื่องพร้อมกัน คือพิวรีนและโปรตีนรวมของวัน แนวทาง KDIGO 2024 ระบุว่าการจำกัดแอลกอฮอล์ เนื้อสัตว์ และน้ำเชื่อมฟรุกโตสสูงในน้ำอัดลมและขนมหวาน อาจช่วยลดการเกิดเก๊าท์ เครื่องดื่มหวานสัมพันธ์กับยูริกสูงขึ้น

ความเชื่อที่พบบ่อยคือ “เป็นเก๊าท์ต้องงดเครื่องใน อาหารทะเล ตลอดชีวิต” ศูนย์ศรีพัฒน์อธิบายว่าอาหารพิวรีนสูงไม่ใช่ข้อห้ามเด็ดขาดเมื่อคุมโรคได้แล้ว เพราะแม้กินอาหารไร้พิวรีนเลยก็ลดยูริกในเลือดได้เพียงประมาณ 1 มก. สิ่งที่คุมยูริกได้จริงคือยาที่แพทย์สั่ง อย่างไรก็ตาม KDIGO และแหล่งอื่นยังแนะนำให้ลดเนื้อสัตว์และอาหารพิวรีนสูง และสำหรับคนที่เป็นโรคไตร่วม

• •ปริมาณเนื้อสัตว์ยังต้องอยู่ในโควตาโปรตีนที่แพทย์หรือนักกำหนดอาหารกำหนด อ่าน กินโปรตีนเยอะแล้วไตพังจริงไหม
• •ลดแอลกอฮอล์และเครื่องดื่มหวาน
• •นมไขมันต่ำ ที่ KDIGO ระบุว่าสัมพันธ์กับเก๊าท์น้อยลง เป็นอาหารฟอสฟอรัสสูงสำหรับคนเป็นโรคไต ต้องถามนักกำหนดอาหารก่อนเพิ่ม

ยาเยอะเพราะเป็นหลายโรค จัดการอย่างไร

คนเป็นเก๊าท์มักเป็นความดัน เบาหวาน ไขมัน หรือโรคหัวใจร่วมด้วย ศูนย์ศรีพัฒน์แนะนำให้แจ้งแพทย์ทุกโรคที่เป็นและยาทุกตัวที่กิน เพราะยาเก๊าท์บางชนิดมีปฏิกิริยากับยาอื่น วิธีจัดยาหลายตัวให้ปลอดภัยอยู่ที่ ผู้สูงอายุกินยาหลายตัว ผู้ดูแลควรจัดการอย่างไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

ส่วนประกอบที่ผู้ป่วยไตมักถาม มีข้อมูลดังนี้

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เห็ดหลินจือเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต ส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ จึงยังสรุปไม่ได้ ด้านความปลอดภัย หน่วยงานยามาเลเซีย (NPRA) ประกาศเมื่อปี 2563 ว่าได้รับรายงานสงสัยอาการไม่พึงประสงค์ต่อไต 9 รายใน 1 ปีหลังกินผลิตภัณฑ์เห็ดหลินจือ ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีโรคประจำตัว เช่น ไตเสื่อม เบาหวาน และกินยาอื่นร่วม NPRA ระบุว่ายังไม่มีข้อมูลวิทยาศาสตร์ยืนยันความเสี่ยง แต่แนะนำให้ผู้ที่มีโรคประจำตัวปรึกษาแพทย์ก่อนใช้

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำกล่องผลิตภัณฑ์ไปให้แพทย์โรคไตที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที