ไตรกลีเซอไรด์สูงเกิดจากอะไร น้ำตาล แป้ง เหล้า หรือยา

คำตอบสั้น: ไตรกลีเซอไรด์สูงมักเกิดจาก กินพลังงานเกินกว่าที่ใช้ โดยเฉพาะน้ำตาลและแป้งขัดขาว ดื่มแอลกอฮอล์ น้ำหนักเกิน และขยับตัวน้อย บางคนมีโรคแฝง เช่น เบาหวานที่คุมไม่ได้ โรคไทรอยด์ โรคไตหรือโรคตับ หรือใช้ยาบางชนิด และบางคนเป็นจากพันธุกรรม ค่านี้มักไม่มีอาการ จึงรู้ได้จากการตรวจเลือดเท่านั้น

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ไตรกลีเซอไรด์เป็นไขมันชนิดที่พบมากที่สุดในร่างกาย ร่างกายสร้างขึ้นเองจากพลังงานส่วนเกินที่กินเข้าไป
• •MedlinePlus ระบุว่าการกินพลังงานเกินเป็นประจำ โดยเฉพาะน้ำตาล ทำให้ค่านี้สูงขึ้น
• •แนวทางเวชปฏิบัติของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ พ.ศ. 2567 แนะนำอย่างยิ่งให้เลิกเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และลดอาหารกลุ่มคาร์โบไฮเดรตเพื่อลดไตรกลีเซอไรด์
• •ค่าปกติคือต่ำกว่า 150 มก./ดล. ค่าสูงส่วนใหญ่ไม่มีอาการ
• •ยาบางกลุ่มทำให้ค่าขึ้นได้ แต่ห้ามหยุดยาเอง ให้นำรายการยาไปปรึกษาแพทย์

ไตรกลีเซอไรด์ต่างจากคอเลสเตอรอลอย่างไร

ทั้งสองเป็นไขมันในเลือด แต่เป็นคนละชนิดและทำหน้าที่ต่างกัน สถาบัน NHLBI ของสหรัฐฯ อธิบายว่าไตรกลีเซอไรด์เป็นไขมันที่พบมากที่สุดในร่างกาย ส่วนคอเลสเตอรอลเป็นสารลักษณะคล้ายขี้ผึ้งที่มีอยู่ในทุกเซลล์

MedlinePlus ของห้องสมุดการแพทย์แห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่าไตรกลีเซอไรด์มาจาก 2 ทาง ทางแรกคือไขมันในอาหาร เช่น เนย น้ำมัน ทางที่สองคือ พลังงานส่วนเกินที่ร่างกายยังไม่ได้ใช้ ร่างกายจะเปลี่ยนพลังงานส่วนนี้เป็นไตรกลีเซอไรด์แล้วเก็บไว้ในเซลล์ไขมัน เมื่อต้องใช้พลังงานจึงปล่อยออกมา

ใบผลตรวจไขมันจึงมักแยกให้เห็น 4 ค่า คือ คอเลสเตอรอลรวม LDL (ไขมันตัวร้าย) HDL (ไขมันดี) และไตรกลีเซอไรด์ อ่านความหมายของแต่ละค่าได้ที่ ค่าไขมันในเลือดแต่ละตัวบอกอะไร และ LDL กับ HDL ต่างกันอย่างไร

ทำไมน้ำตาลและแป้งทำให้ไตรกลีเซอไรด์ขึ้น ทั้งที่ไม่ได้กินของมัน

เพราะร่างกายเปลี่ยนพลังงานส่วนเกินจากน้ำตาลและแป้งเป็นไตรกลีเซอไรด์ได้เอง คนจำนวนมากจึงงงว่าเลิกของทอดแล้ว แต่ค่ายังสูง

• •MedlinePlus ระบุว่าการกินพลังงานมากกว่าที่ใช้เป็นประจำ โดยเฉพาะถ้ากินน้ำตาลมาก เป็นปัจจัยที่ทำให้ไตรกลีเซอไรด์สูง
• •หน้าคู่มือการตรวจของ MedlinePlus ยกตัวอย่างอาหารที่มีไขมันและน้ำตาลสูง รวมถึงคาร์โบไฮเดรตเชิงเดี่ยว เช่น อาหารที่ทำจากแป้งขาว
• •โรงพยาบาลรามาธิบดีแนะนำให้เลี่ยงอาหารที่มีแป้งและน้ำตาลสูง และกินอาหารให้พอดี ไม่มากเกินไป

แนวทางของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ พ.ศ. 2567 จึงแนะนำอย่างยิ่งให้ลดอาหารกลุ่มคาร์โบไฮเดรต และแนะนำให้กินน้ำตาลไม่เกินร้อยละ 10 ของพลังงานทั้งวัน องค์การอนามัยโลก (WHO) เทียบให้เห็นว่าร้อยละ 10 สำหรับคนที่กินราว 2,000 กิโลแคลอรีต่อวัน คือน้ำตาลประมาณ 50 กรัม หรือราว 12 ช้อนชา และนับน้ำตาลในน้ำผลไม้ น้ำผึ้ง และน้ำเชื่อมรวมด้วย

ในชีวิตจริง น้ำตาลส่วนเกินมักมาจากชาเย็น กาแฟเย็น น้ำอัดลม น้ำผลไม้กล่อง ขนมหวาน และการเติมข้าวหรือเส้นจนเกินอิ่ม รายการอาหารที่ควรลดอยู่ที่ ไตรกลีเซอไรด์สูงห้ามกินอะไร

แอลกอฮอล์ทำให้ไตรกลีเซอไรด์สูงได้อย่างไร

แอลกอฮอล์อยู่ในรายชื่อสาเหตุหลักของไตรกลีเซอไรด์สูงในทุกแหล่งที่เราตรวจ MedlinePlus ระบุการดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไปเป็นปัจจัยหนึ่ง และ NHLBI ระบุว่าถ้าค่าไตรกลีเซอไรด์สูงมาก แพทย์อาจแนะนำให้หยุดดื่มเลย

แนวทางของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ จัดการเลิกเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ไว้เป็นคำแนะนำระดับ "แนะนำอย่างยิ่ง" ข้อแรกของการปรับอาหารเพื่อลดไตรกลีเซอไรด์ เบียร์ เหล้าขาว ไวน์ หรือเหล้าปั่นที่ผสมน้ำหวาน นับรวมทั้งหมด รายละเอียดเรื่องเครื่องดื่มแต่ละชนิดอยู่ที่ เหล้า เบียร์ ไวน์ กับไตรกลีเซอไรด์

เบาหวานคุมไม่ได้ อ้วนลงพุง โรคไทรอยด์ เกี่ยวข้องอย่างไร

โรคเหล่านี้อยู่ในรายชื่อโรคที่ทำให้ไตรกลีเซอไรด์สูงได้ ทั้ง MedlinePlus และ NHLBI ระบุตรงกันว่า

• •เบาหวานที่คุมไม่ดี ทำให้ไตรกลีเซอไรด์สูงได้ ผู้เป็นเบาหวานที่ค่าน้ำตาลสะสมยังสูงจึงมักเห็นไตรกลีเซอไรด์สูงตามไปด้วย อ่านเรื่องค่าน้ำตาลได้ที่ ตัวเลขเบาหวานที่ต้องรู้
• •น้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน เป็นปัจจัยเสี่ยง และ NHLBI ระบุว่าไตรกลีเซอไรด์สูงอาจเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มอาการเมตาบอลิก
• •โรคไทรอยด์ อยู่ในรายชื่อสาเหตุ ถ้าค่าสูงโดยหาเหตุไม่ได้ ให้ถามแพทย์ว่าควรตรวจไทรอยด์หรือไม่
• •โรคไตและโรคตับ ทำให้ค่าสูงได้เช่นกัน ส่วนโรงพยาบาลรามาธิบดีระบุว่าไตรกลีเซอไรด์สูงเพิ่มความเสี่ยงไขมันเกาะตับ อ่านเพิ่มที่ ไขมันพอกตับคืออะไร

นอกจากนี้ NHLBI ระบุว่าการไม่ออกกำลังกาย และการกินอาหารที่มีไขมันและน้ำตาลสูง ทำให้ค่าขึ้นได้ บางคนมีโรคทางพันธุกรรมที่ทำให้ร่างกายย่อยสลายไขมันได้ไม่ดี NHLBI ระบุว่าคนที่ไตรกลีเซอไรด์สูงมากโดยไม่มีเบาหวานหรือโรคอ้วน หรือมีญาติสายตรงที่ค่าสูงมาก อาจต้องตรวจทางพันธุกรรม

ยาอะไรบ้างที่ทำให้ไตรกลีเซอไรด์สูง

NHLBI และ MedlinePlus ระบุยาที่อาจทำให้ไตรกลีเซอไรด์สูงขึ้น ได้แก่

• •ยาขับปัสสาวะ
• •ยาบางชนิดที่ใช้รักษามะเร็งเต้านม
• •ยาบางชนิดที่ใช้กับการติดเชื้อเอชไอวี
• •ยาลดความดันบางชนิด ซึ่ง NHLBI ระบุว่าเกิดไม่บ่อยและมักเพิ่มไม่มาก

ห้ามหยุดหรือลดยาเหล่านี้เอง ยาแต่ละตัวมีเหตุผลที่แพทย์สั่ง ถ้ากังวล ให้นำยาทุกตัวที่กินอยู่ รวมถึงอาหารเสริมและสมุนไพร ไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดู แพทย์จะชั่งว่าควรปรับหรือไม่

ไตรกลีเซอไรด์สูงมีอาการไหม

ส่วนใหญ่ไม่มีอาการ NHLBI ระบุว่าไตรกลีเซอไรด์สูงมักไม่ทำให้เกิดอาการใด ๆ แต่ถ้าปล่อยไว้ไม่ดูแล จะเพิ่มความเสี่ยงโรคหลอดเลือดหัวใจและหลอดเลือดสมอง

อาการจะเริ่มเกี่ยวข้องเมื่อค่าสูงมาก โดย NHLBI ระบุว่าค่าเกิน 500 มก./ดล. เพิ่มความเสี่ยงตับอ่อนอักเสบเฉียบพลัน ซึ่งมีอาการปวดท้องรุนแรง รายละเอียดว่าแต่ละช่วงตัวเลขหมายถึงอะไร และอาการแบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที อยู่ที่ ไตรกลีเซอไรด์สูง 300 400 500 อันตรายไหม

ไม่ได้งดอาหารก่อนเจาะเลือด ค่าจะสูงเกินจริงไหม

ไตรกลีเซอไรด์เป็นค่าที่เปลี่ยนตามมื้ออาหารได้มากที่สุดในชุดตรวจไขมัน แหล่งข้อมูลจึงแนะนำต่างกันเล็กน้อย

• •แนวทางของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ ระบุว่าการตรวจเพื่อประเมินความเสี่ยงเบื้องต้นและการตรวจติดตามผลการรักษา ไม่จำเป็นต้องงดอาหาร
• •แต่ต้องงดอาหารและเครื่องดื่ม (ยกเว้นน้ำเปล่า 50 มล.) อย่างน้อย 10–12 ชั่วโมง ในบางกรณี เช่น ก่อนเริ่มยาลดไขมัน สงสัยไขมันสูงจากพันธุกรรม หรือ เมื่อไตรกลีเซอไรด์ตอนไม่งดอาหารสูงเกิน 400 มก./ดล.
• •MedlinePlus ระบุว่าบางครั้งต้องงด 9–12 ชั่วโมง ส่วนโรงพยาบาลรามาธิบดีแนะนำให้งดอย่างน้อย 12 ชั่วโมงเพื่อให้ผลแม่นยำ

ทางที่ดีที่สุดคือ ทำตามที่โรงพยาบาลแจ้ง ถ้าลืมงดอาหารแล้วไปเจาะเลือด ให้บอกเจ้าหน้าที่ก่อนเจาะ แพทย์จะตัดสินว่าต้องตรวจซ้ำหรือไม่ อย่าสรุปเองว่าค่าสูงเพราะไม่ได้งดอาหาร

ค่าปกติของไตรกลีเซอไรด์เท่าไร

MedlinePlus และ NHLBI ใช้เกณฑ์เดียวกันสำหรับผู้ใหญ่

• •ต่ำกว่า 150 มก./ดล. ปกติ
• •150–199 มก./ดล. ก้ำกึ่ง เริ่มสูง
• •200–499 มก./ดล. สูง
• •500 มก./ดล. ขึ้นไป สูงมาก

NHLBI ระบุว่าแพทย์อาจวินิจฉัยว่าไตรกลีเซอไรด์สูง เมื่อค่าตอนงดอาหารสูงตั้งแต่ 150 มก./ดล. ขึ้นไปเป็นประจำ และภาวะนี้พบบ่อยมาก ผู้ใหญ่มากถึง 1 ใน 4 มีค่าสูง

ได้ยินว่าคนผอมไม่เป็นไตรกลีเซอไรด์สูง จริงไหม

ไม่จริง โรงพยาบาลรามาธิบดีเตือนว่าแม้ไม่อ้วนก็มีไตรกลีเซอไรด์สูงได้ เพราะสาเหตุยังมีน้ำตาล แป้ง แอลกอฮอล์ โรคแฝง ยา และพันธุกรรม คนรูปร่างผอมที่ดื่มน้ำหวานทุกวันหรือดื่มเหล้าเป็นประจำ จึงควรตรวจไขมันตามนัดเหมือนคนอื่น

ความเชื่ออีกข้อคือ "ไตรกลีเซอไรด์สูงเพราะกินของมันอย่างเดียว" แหล่งข้อมูลที่เราตรวจระบุทั้งไขมันและน้ำตาล ถ้าลดแต่ของทอดแต่ยังดื่มหวานจัด ค่าอาจไม่ลง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบหลักเป็นน้ำมัน 3 ชนิด คือ น้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. และน้ำมันรำข้าว 109 มก. รวมราวครึ่งกรัม นอกจากนี้มีวิตามินซี 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

เรื่องไตรกลีเซอไรด์โดยเฉพาะ หลักฐานของน้ำมันทั้ง 3 ชนิดมีดังนี้

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — งานรวมผล 27 การทดลองในคน (1,359 คน) ที่ใช้คาโนลาเป็นน้ำมันในอาหาร พบว่าลด LDL ได้ แต่ ไม่มีผลต่อไตรกลีเซอไรด์ ปริมาณที่ศึกษาคือน้ำมันที่ใช้ปรุงอาหารทั้งวัน
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานรวมผล 34 การทดลองในคนพบว่าการกินน้ำมันมะกอกเพิ่มทุก 10 กรัมต่อวัน เปลี่ยนไตรกลีเซอไรด์น้อยมากและไม่มีนัยสำคัญ ซึ่ง 10 กรัมมากกว่าในแคปซูล 50 เท่า
• •น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานรวมผล 11 การทดลองในคนพบว่าลด LDL ได้ แต่ไม่พบผลที่มีนัยสำคัญต่อค่าไขมันตัวอื่น รวมถึงไตรกลีเซอไรด์

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ไตรกลีเซอไรด์เปลี่ยน สิ่งที่แหล่งทางการแพทย์แนะนำสำหรับค่านี้คือการลดน้ำตาล แป้ง และแอลกอฮอล์ ตามที่เขียนไว้ข้างบน

ข้อควรระวัง: ผลิตภัณฑ์มีวิตามินอี ซึ่งในขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด และมีแอล-อาร์จินีน ซึ่งงานวิจัย VINTAGE MI ในผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย (ใช้ขนาดวันละ 9 กรัม) พบผู้เสียชีวิตในกลุ่มอาร์จินีนมากกว่าจนต้องปิดรับผู้เข้าร่วม ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที