ขี้ลืมต้องกินวิตามินอะไร บี 12 โฟลิก ช่วยได้เมื่อไร

คำตอบสั้น: ไม่มีวิตามินตัวไหนที่กินแล้วทำให้คนความจำปกติจำเก่งขึ้น วิตามินบี 12 ช่วยได้ชัดเจนเฉพาะคนที่ขาดจริงจากผลตรวจเลือด ซึ่งพบได้บ่อยขึ้นในผู้สูงอายุ คนที่กินยาเบาหวานเมทฟอร์มินหรือยาลดกรดนาน ๆ และคนกินมังสวิรัติเคร่งครัด ศูนย์สุขภาพแบบผสมผสานแห่งชาติสหรัฐ (NCCIH) ระบุว่าการเสริมบี 6 บี 12 และกรดโฟลิกระยะสั้นยังไม่แสดงว่าช่วยความคิดความจำของผู้สูงอายุ ขี้ลืมจึงควรหาสาเหตุก่อนซื้อวิตามิน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ขี้ลืมมีหลายสาเหตุที่แก้ได้ เช่น ขาดวิตามินบี 1 หรือบี 12 ซึมเศร้า แอลกอฮอล์ และยาบางชนิด ตามสารานุกรมการแพทย์ MedlinePlus
• •ขาดบี 12 อาจไม่มีอาการเลย ต้องตรวจเลือดจึงรู้
• •กลุ่มเสี่ยงขาดบี 12: ใช้ยาเมทฟอร์มินนาน ใช้ยาลดกรดหรือยาแก้แสบร้อนกลางอกนาน เคยผ่าตัดกระเพาะหรือลำไส้ กินมังสวิรัติเคร่งครัด
• •ขาดบี 12 นานทำให้ชาปลายมือปลายเท้า และเส้นประสาทเสียหายถาวรได้ถ้ารักษาช้า
• •MedlinePlus ระบุว่าไม่มีหลักฐานว่าการกินบี 12 เสริมป้องกันหรือรักษาสมองเสื่อมหรืออัลไซเมอร์
• •กินกรดโฟลิกขนาดสูงเองโดยไม่ตรวจ อาจทำให้วินิจฉัยภาวะขาดบี 12 ช้าลง
• •ความจำแย่ลงจนกระทบชีวิตประจำวัน ควรพบแพทย์ ถ้าสับสนเฉียบพลัน แขนขาอ่อนแรง หรือพูดไม่ชัด ข้อใดข้อหนึ่ง ให้โทร 1669 ทันที

ขี้ลืมบ่อยเกิดจากอะไร

สารานุกรมการแพทย์ MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐ แบ่งสาเหตุของความจำเสื่อมไว้หลายกลุ่ม และหลายสาเหตุแก้ไขได้ถ้าหาเจอ

• •ขาดสารอาหารหรือวิตามินสำคัญ เช่น วิตามินบี 1 หรือบี 12
• •แอลกอฮอล์ หรือการใช้ยาตามใบสั่งแพทย์บางชนิด
• •ซึมเศร้าหรือโรคทางจิตใจอื่น
• •การบาดเจ็บของสมอง เช่น หลอดเลือดสมอง สมองขาดเลือดชั่วคราว (TIA) การกระทบกระเทือนที่ศีรษะ หรือเนื้องอก
• •การติดเชื้อในสมอง เช่น สมองอักเสบ เยื่อหุ้มสมองอักเสบ
• •โรคสมองเสื่อมชนิดต่าง ๆ เช่น อัลไซเมอร์ สมองเสื่อมจากหลอดเลือด และโรคพาร์กินสัน

ข้อสำคัญคือ อย่าเหมาว่าขี้ลืมเป็นเรื่องของอายุอย่างเดียว และอย่าเหมาว่าขี้ลืมแปลว่าต้องขาดวิตามิน การไปพบแพทย์จะช่วยแยกสาเหตุได้ ซึ่ง MedlinePlus ระบุว่าการตรวจอาจรวมถึงตรวจเลือด แบบทดสอบความคิดความจำ และตรวจภาพสมองด้วย CT หรือ MRI ตามความเหมาะสม

รายละเอียดสาเหตุของอาการขี้ลืมแบบเป็นข้อ ๆ อ่านต่อได้ที่ ขี้ลืมบ่อยเกิดจากอะไร

ไทรอยด์ ซึมเศร้า และการนอน เกี่ยวกับความจำอย่างไร

ไทรอยด์ทำงานต่ำเป็นสาเหตุหนึ่งที่แพทย์มักตรวจเลือดดูเมื่อผู้สูงอายุมีปัญหาความจำ MedlinePlus ระบุว่าอาการระยะแรกของไทรอยด์ต่ำมีเรื่อง อารมณ์เศร้าหรือซึมเศร้า ร่วมกับอ่อนเพลีย ซึ่งบางครั้งคนในบ้านเห็นเป็นภาพรวมว่า "หลง ๆ ลืม ๆ เฉื่อยลง"

ซึมเศร้าในผู้สูงอายุก็ทำให้ดูขี้ลืมได้ เพราะสมาธิลดลง ไม่สนใจสิ่งรอบตัว ถ้าคนในบ้านเศร้า เบื่อ ไม่อยากทำอะไรติดกันนานเป็นสัปดาห์ ควรเล่าให้แพทย์ฟังด้วย

การนอนไม่พอหรือหลับไม่สนิท เช่น นอนกรนหยุดหายใจ ทำให้ง่วงและอ่อนเพลียทั้งวัน ซึ่งกระทบสมาธิ อ่านเรื่องนี้เพิ่มได้ที่ ง่วงนอนทั้งวันเกิดจากอะไร

ยาที่ทำให้ความจำแย่ลงในผู้สูงอายุมีอะไรบ้าง

MedlinePlus ระบุว่ายาตามใบสั่งแพทย์บางชนิดเป็นสาเหตุหนึ่งของความจำเสื่อม ในชีวิตจริง ผู้สูงอายุหลายคนกินยาหลายขนาน ทั้งยาจากโรงพยาบาลหลายแห่ง ยาที่ซื้อเองจากร้านขายยา และยาแก้แพ้หรือยาช่วยนอนหลับที่หยิบมากินเองตอนกลางคืน

วิธีที่ใช้ได้จริงคือ ใส่ยาทุกตัวลงถุงเดียวแล้วนำไปให้เภสัชกรหรือแพทย์ดู รวมถึงสมุนไพรและอาหารเสริม แล้วถามตรง ๆ ว่ามีตัวไหนที่อาจทำให้ง่วง มึน หรือความจำแย่ลงไหม

ห้ามหยุดยาเอง แม้สงสัยว่ายาบางตัวทำให้ขี้ลืม เพราะยาหลายชนิด เช่น ยาความดันหรือยากันชัก ถ้าหยุดทันทีอาจเกิดอันตราย ให้แพทย์เป็นคนปรับ

ใครเสี่ยงขาดวิตามินบี 12 และตรวจอย่างไร

MedlinePlus อธิบายว่าร่างกายต้องใช้โปรตีนพิเศษจากเซลล์กระเพาะอาหาร (intrinsic factor) ในการดูดซึมบี 12 กลุ่มที่เสี่ยงขาดบี 12 จึงได้แก่

• •ใช้ยาเบาหวานเมทฟอร์มินเป็นเวลานาน อ่านเพิ่มที่ เมทฟอร์มินกับการขาดวิตามินบี 12
• •ใช้ยาลดกรดหรือยาแก้แสบร้อนกลางอกเป็นเวลานาน
• •เคยผ่าตัดกระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กบางส่วน เช่น การผ่าตัดลดน้ำหนักบางแบบ
• •โรคโลหิตจางชนิดเพอร์นิเชียส ที่ร่างกายทำลายเซลล์กระเพาะที่สร้าง intrinsic factor
• •กินมังสวิรัติแบบเคร่งครัด

นอกจากนี้ สถาบัน Linus Pauling (LPI) ของมหาวิทยาลัยแห่งรัฐออริกอน แนะนำว่า ผู้ที่อายุ 51 ปีขึ้นไปควรได้บี 12 ส่วนหนึ่งจากอาหารเสริมหรืออาหารที่เสริมวิตามิน เพราะการดูดซึมบี 12 จากอาหารธรรมชาติลดลงตามอายุ ค่าแนะนำสำหรับผู้ใหญ่คือวันละ 2.4 ไมโครกรัม

อาการขาดบี 12 อาจไม่มีเลยหรือเป็นน้อยมาก ถ้ามี อาจเป็น อ่อนเพลีย หน้ามืดเวลาลุกยืน ซีด เบื่ออาหาร ลิ้นแดงบวม ท้องเสียหรือท้องผูก และหงุดหงิด ถ้าขาดนานจะเริ่มมีอาการทางประสาท เช่น ชาปลายมือปลายเท้า และในรายที่รุนแรงอาจสับสนหรือมีภาวะคล้ายสมองเสื่อม

การตรวจที่ MedlinePlus ระบุไว้ ได้แก่ ตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด ตรวจระดับวิตามินบี 12 ในเลือด และบางรายอาจตรวจกรดเมทิลมาโลนิก (MMA) หรือโฮโมซิสเทอีนเพิ่ม

ถ้าขาดจริง การรักษาขึ้นกับสาเหตุ คนที่ขาดเพราะกินมังสวิรัติอาจแก้ด้วยบี 12 ชนิดเม็ด ส่วนคนที่มีโรคทำให้ดูดซึมไม่ได้อาจต้องฉีดบี 12 บางรายต้องฉีดต่อเนื่องตลอดชีวิต ขนาดบี 12 ในวิตามินรวมหรืออาหารเสริมทั่วไปมักไม่ใช่ขนาดที่ใช้แก้ภาวะขาด และ MedlinePlus เน้นว่าการเริ่มรักษาเร็วหลังมีอาการช่วยลดโอกาสที่เส้นประสาทจะเสียหายถาวร รายละเอียดเต็มอยู่ที่ ขาดวิตามินบี 12

บี 12 กับโฟลิกช่วยความจำในคนที่ไม่ขาดไหม

คำตอบจากแหล่งทางการค่อนข้างตรงกัน

• •NCCIH: การเสริมวิตามินบี 6 บี 12 และกรดโฟลิกระยะสั้น ยังไม่แสดงว่าช่วยความคิดความจำของผู้สูงอายุ แม้งานระยะยาวบางงานชี้ว่าอาจมีบทบาทในการชะลอความเสื่อม ซึ่งยังต้องการหลักฐานเพิ่ม
• •MedlinePlus: ไม่มีหลักฐานว่าการกินบี 12 เสริมจะป้องกันหรือรักษาสมองเสื่อม อัลไซเมอร์ หรือโรคหัวใจ
• •NCCIH ยังเตือนว่าวิตามินบี 6 ขนาดสูงเกินไปทำให้เกิดผลข้างเคียงร้ายแรงได้ LPI กำหนดระดับสูงสุดที่รับได้ (UL) ของบี 6 ไว้วันละ 100 มก. เพื่อป้องกันปลายประสาทอักเสบ

เรื่องกรดโฟลิกมีข้อที่ควรรู้เพิ่ม LPI อธิบายว่า การรักษาโลหิตจางที่เกิดจากขาดบี 12 ด้วยกรดโฟลิกขนาดสูงอย่างไม่ถูกต้อง อาจทำให้วินิจฉัยภาวะขาดบี 12 ช้าลง และเสี่ยงต่อความเสียหายของสมองและประสาทที่ไม่กลับคืน LPI จึงกำหนดระดับสูงสุดของกรดโฟลิกจากอาหารเสริมไว้วันละ 1,000 ไมโครกรัม ข้อนี้เป็นอีกเหตุผลที่ควรตรวจเลือดก่อน แทนที่จะซื้อโฟลิกขนาดสูงมากินเอง

ส่วนแปะก๊วยที่คนนิยมซื้อมากินเพื่อความจำ NCCIH สรุปว่าไม่มีหลักฐานชัดว่าป้องกันหรือชะลอสมองเสื่อม อ่านต่อที่ ใบแปะก๊วยช่วยความจำได้จริงไหม และภาพรวมวิตามินกับสมองเสื่อมอยู่ที่ วิตามินกับสมองเสื่อม

ขี้ลืมควรกินอะไรดี

แทนที่จะเริ่มจากวิตามิน ลองเริ่มจากอาหารที่มีบี 12 ตามธรรมชาติก่อน บี 12 พบในอาหารจากสัตว์ เช่น เนื้อสัตว์ ปลา ไข่ และนม คนที่กินมังสวิรัติเคร่งครัดจึงควรคุยกับแพทย์เรื่องแหล่งบี 12

คนที่ใช้ยาเมทฟอร์มินหรือยาลดกรดนาน ๆ การกินอาหารดีอย่างเดียวอาจไม่พอ เพราะปัญหาอยู่ที่การดูดซึม จึงควรถามแพทย์ว่าถึงเวลาตรวจระดับบี 12 หรือยัง

นิสัยที่ช่วยดูแลสมองมีอะไรบ้าง

จากสาเหตุที่ MedlinePlus ระบุ สิ่งที่ทำได้เองและไม่มีความเสี่ยง ได้แก่

• •ลดหรือเลิกแอลกอฮอล์ เพราะแอลกอฮอล์เป็นสาเหตุหนึ่งของปัญหาความจำ
• •ทบทวนยาทุกตัวกับเภสัชกร ปีละครั้งหรือทุกครั้งที่มียาใหม่
• •คุมโรคประจำตัวตามแพทย์สั่ง เพราะหลอดเลือดสมองเป็นอีกสาเหตุของความจำเสื่อม
• •ดูแลอารมณ์ ถ้าเศร้าต่อเนื่องให้ปรึกษาแพทย์

แนวทางดูแลสมองในวัยกลางคนขึ้นไปแบบละเอียด อ่านต่อที่ ดูแลสมองวัย 50+

สำหรับผู้สูงอายุที่ความจำเริ่มไม่ดี MedlinePlus แนะนำให้คนในบ้านช่วยจดเวลาที่ต้องกินยาหรือทำสิ่งสำคัญไว้ให้เห็นชัด และใช้รูปภาพ เพลง หรือสิ่งของที่คุ้นเคยช่วยกระตุ้นความจำ

เมื่อไรต้องพาไปตรวจสมองเสื่อม

ควรพาไปพบแพทย์ เมื่อ

• •ความจำแย่ลงจนกระทบชีวิตประจำวัน เช่น ลืมกินยาบ่อย ทำอาหารแล้วลืมปิดเตา จ่ายเงินผิดบ่อยขึ้น
• •คนในบ้านสังเกตว่าถามเรื่องเดิมซ้ำ ๆ หรือหลงทางในที่ที่เคยไปเป็นประจำ
• •ความจำแย่ลงพร้อมอาการซึมเศร้า อ่อนเพลีย หรือชาปลายมือปลายเท้า ซึ่งอาจเกี่ยวกับไทรอยด์หรือบี 12

MedlinePlus ระบุว่าแพทย์จะถามว่าอาการ เกิดขึ้นทันทีหรือค่อยเป็นค่อยไป ซึ่งช่วยแยกสาเหตุได้มาก

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เกิดขึ้นทันที ให้โทร 1669 สับสนเฉียบพลัน พูดไม่ชัด ปากเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงข้างใดข้างหนึ่ง หรือปวดศีรษะรุนแรงแบบไม่เคยเป็น เพราะอาจเป็นหลอดเลือดสมอง ซึ่งต้องได้รับการรักษาโดยเร็ว

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) — ราว 42% ของค่าแนะนำ 2.4 ไมโครกรัมต่อวันของ LPI (คำนวณ) เป็นระดับใกล้ค่าแนะนำรายวัน ไม่ใช่ขนาดที่ใช้แก้ภาวะขาดบี 12 ผู้ที่สงสัยว่าขาดต้องตรวจเลือดและรักษาตามแพทย์
• •กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม) — เทียบได้ราว 170 ไมโครกรัม DFE หรือราว 43% ของค่าแนะนำ 400 ไมโครกรัม DFE (คำนวณ ตามวิธีของ LPI เมื่อกินพร้อมอาหาร) และเป็นราว 10% ของระดับสูงสุด 1,000 ไมโครกรัม (คำนวณ)
• •วิตามินบี 6 1 มก. — ราว 59% (ชาย) และ 67% (หญิง) ของค่าแนะนำสำหรับอายุ 51 ปีขึ้นไป (คำนวณ) ห่างจากระดับสูงสุด 100 มก. มาก
• •สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. — งาน GEM ในผู้สูงอายุ 3,069 คน ที่ใช้วันละ 240 มก. นานเฉลี่ย 6.1 ปี ไม่ลดการเกิดสมองเสื่อมและไม่ชะลอความจำถดถอย ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่างานนี้ราว 12 เท่า

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยความจำ แก้ขี้ลืม หรือแก้ภาวะขาดวิตามินบี 12

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือจะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน มีรายงานเรื่องเลือดออกหรือค่าการแข็งตัวของเลือดเปลี่ยน ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้มีโรคลมชักหรือใช้ยากันชัก: แปะก๊วยมีรายงานเรื่องชัก และงานในคนพบว่าไพเพอรีน (สารในพริกไทยดำ) 20 มก. เพิ่มระดับยากันชักฟีนิโทอิน ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณไพเพอรีน
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •ผู้มีอาการนอนไม่หลับ ใจสั่น: NCCIH ระบุว่านอนไม่หลับเป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยของโสม
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อนกินอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้
• •ก่อนเจาะเลือด (รวมถึงตรวจไทรอยด์): แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน เพราะไบโอตินในขนาดสูงรบกวนผลตรวจบางชนิดได้
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที