เมทฟอร์มิน ผลข้างเคียง กินนานทำให้ขาดวิตามินบี 12 จริงไหม

คำตอบสั้น: จริง การกินเมทฟอร์มินเป็นเวลานานทำให้ระดับวิตามินบี 12 ต่ำลงได้ สมาคมโรคเบาหวานอเมริกา (ADA) ระบุว่าเป็นผลที่รู้กันดี และแนะนำให้ตรวจระดับบี 12 เป็นระยะ โดยเฉพาะผู้ที่มีโลหิตจางหรือชาปลายมือปลายเท้า ผู้ที่ใช้มาเกิน 4 ปีควรตรวจทุกปี ถ้าพบว่าต่ำ แหล่งทางการแพทย์ระบุว่า มักใช้เมทฟอร์มินต่อได้พร้อมเสริมบี 12 ตามแพทย์ ห้ามหยุดยาเอง ส่วนผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดคือท้องเสีย คลื่นไส้ ท้องอืด ซึ่งมักเป็นช่วงแรกและลดได้ด้วยการกินพร้อมอาหาร

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •เมทฟอร์มินเป็นยาหลักของเบาหวานชนิดที่ 2 ทั่วโลก ลดการสร้างน้ำตาลจากตับ และเสี่ยงน้ำตาลต่ำเกินไปน้อย
• •ผลข้างเคียงที่พบบ่อยคือท้องเสีย คลื่นไส้ ปวดท้อง ท้องอืด ADA ระบุว่าลดได้ด้วยการค่อย ๆ เพิ่มขนาด ใช้ชนิดออกฤทธิ์นาน และกินพร้อมอาหาร
• •ในการศึกษา DPP/DPPOS ผู้ที่ใช้เมทฟอร์มินมีบี 12 ต่ำบ่อยกว่ากลุ่มยาหลอก และใช้นานขึ้นแต่ละปี โอกาสขาดเพิ่มขึ้น
• •ADA ไม่ให้เริ่มเมทฟอร์มินเมื่อ eGFR ต่ำกว่า 45 ให้ลดขนาดเมื่อต่ำกว่า 45 และหยุดเมื่อต่ำกว่า 30 ซึ่งแพทย์เป็นผู้ปรับ
• •อาการชาจากบี 12 ต่ำคล้ายชาจากเบาหวานมาก แยกด้วยอาการไม่ได้ ต้องตรวจเลือด

เมทฟอร์มินคือยาอะไร ทำไมเป็นยาพื้นฐานของเบาหวาน

ภก.นาวาวี ยียะห์ยา ฝ่ายเภสัชกรรม รพ.รามาธิบดี อธิบายว่า เมทฟอร์มินเป็นยาลดน้ำตาลกลุ่มไบกัวไนด์ (biguanides) ใช้ในเบาหวานชนิดที่ 2 ซึ่งร่างกายยังสร้างอินซูลินได้แต่ใช้ได้ไม่เต็มที่ ยาออกฤทธิ์หลายทาง

• •ลดการสร้างน้ำตาลจากตับ ซึ่งเป็นกลไกหลัก
• •เพิ่มการตอบสนองต่ออินซูลินในกล้ามเนื้อ
• •ลดการดูดซึมน้ำตาลจากลำไส้

เพราะยาไม่ได้กระตุ้นให้ร่างกายหลั่งอินซูลินโดยตรง จึงเสี่ยงน้ำตาลต่ำเกินไปน้อย และเป็นยาหลักที่ใช้ทั่วโลก MedlinePlus ย้ำว่า เมทฟอร์มินคุมเบาหวานได้ แต่ไม่ได้ทำให้หาย จึงต้องกินต่อแม้รู้สึกสบายดี

เมทฟอร์มินกินตอนไหน

• •รามา แชนแนลแนะนำให้กิน พร้อมอาหารหรือหลังอาหารทันที เพื่อลดอาการทางเดินอาหาร
• •MedlinePlus ระบุว่ายาเม็ดธรรมดามักกินพร้อมอาหารวันละ 2–3 ครั้ง ส่วน ชนิดออกฤทธิ์นาน (XR) มักกินวันละครั้งพร้อมมื้อเย็น และต้องกลืนทั้งเม็ด ห้ามหัก บด หรือเคี้ยว
• •ถ้าลืมกิน ให้กินทันทีที่นึกได้ แต่ถ้าใกล้มื้อถัดไปให้ข้ามไป ห้ามกินเบิ้ล

ขนาดและเวลาที่ถูกต้องของแต่ละคน ให้ทำตามฉลากยาที่โรงพยาบาลจ่าย

เมทฟอร์มินมีผลข้างเคียงอะไรบ้าง และลดได้อย่างไร

ผลข้างเคียงที่พบบ่อย

MedlinePlus ระบุ ท้องเสีย คลื่นไส้ ไม่สบายท้อง มีลมในท้อง อาหารไม่ย่อย ท้องผูก อ่อนเพลีย รับรสเปลี่ยน และปวดศีรษะ รามา แชนแนลอธิบายว่า อาการทางเดินอาหารมักเกิดในสัปดาห์แรก ๆ โดยเฉพาะเมื่อกินตอนท้องว่าง และมักดีขึ้นเมื่อร่างกายปรับตัว

ADA 2026 แนะนำวิธีลดไว้ 3 ทาง ซึ่งแพทย์เป็นผู้เลือก

1. 1ค่อย ๆ เพิ่มขนาดยา MedlinePlus ระบุว่าแพทย์มักเริ่มขนาดต่ำ และเพิ่มไม่ถี่กว่าทุก 1–2 สัปดาห์
2. 2เปลี่ยนเป็นชนิดออกฤทธิ์นาน
3. 3กินพร้อมอาหาร

ถ้าท้องเสียไม่ดีขึ้นในไม่กี่วัน รามา แชนแนลแนะนำให้แจ้งแพทย์เพื่อปรับขนาดยา ไม่ใช่หยุดยาเอง

ผลข้างเคียงที่พบน้อยแต่อันตราย

ภาวะเลือดเป็นกรดจากกรดแลคติก ADA ระบุว่าพบน้อยมาก และส่วนใหญ่เกิดเมื่อ eGFR ต่ำกว่า 30 หรือระดับยาในเลือดสูงมาก เช่น ไตวายเฉียบพลัน อาการที่รามา แชนแนลและ MedlinePlus ระบุ คือ เหนื่อยหรืออ่อนแรงผิดปกติ ปวดกล้ามเนื้อ หายใจเร็วลึกหรือหายใจลำบาก ง่วงซึม ปวดท้อง คลื่นไส้อาเจียน มือเท้าเย็น ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งเหล่านี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

MedlinePlus ระบุว่าการดื่มแอลกอฮอล์เพิ่มความเสี่ยงภาวะนี้ และอาจทำให้น้ำตาลต่ำ ควรถามแพทย์ว่าดื่มได้แค่ไหน

กินเมทฟอร์มินนาน ทำให้บี 12 ต่ำได้อย่างไร

ADA 2026 ระบุว่า ระดับบี 12 ต่ำเป็นผลที่รู้กันของการใช้เมทฟอร์มินระยะยาว Linus Pauling Institute อธิบายว่ายาอาจลดการดูดซึมบี 12 โดยไปจับแคลเซียมที่จำเป็นต่อการดูดซึม และการวิเคราะห์รวมการศึกษาระยะสั้นพบว่าระดับบี 12 ในเลือดลดลงเฉลี่ย 57 pmol/L

ตัวเลขที่ชัดที่สุดมาจาก การศึกษา DPP/DPPOS ในสหรัฐฯ ซึ่งให้เมทฟอร์มิน 850 มก. วันละ 2 ครั้ง

• •ที่ 5 ปี บี 12 ต่ำพบ 4.3% ในกลุ่มเมทฟอร์มิน เทียบกับ 2.3% ในกลุ่มยาหลอก
• •ที่ 13 ปี บี 12 ต่ำหรือก้ำกึ่ง พบ 20.3% เทียบกับ 15.6%
• •ทุกปีที่ใช้ยาเพิ่มขึ้น โอกาสขาดบี 12 เพิ่มขึ้น
• •อาการปลายประสาทพบมากกว่าในกลุ่มเมทฟอร์มินที่บี 12 ต่ำ

ตัวเลขนี้บอกว่า ส่วนใหญ่ไม่ได้ขาด แต่ความเสี่ยงสะสมตามเวลา จึงต้องตรวจเป็นระยะแทนการเดา

อาการบี 12 ต่ำ คล้ายชาจากเบาหวานอย่างไร

ทั้งสองอย่างทำให้ ชาปลายเท้าทั้งสองข้าง ได้เหมือนกัน ADA ระบุว่าเมทฟอร์มินสัมพันธ์กับการขาดบี 12 และอาการปลายประสาทที่แย่ลง และแนวทางให้แพทย์แยกการขาดบี 12 ทุกครั้งที่ผู้ใช้เมทฟอร์มินนานมีอาการชา

อาการที่อาจชวนให้นึกถึงบี 12 ต่ำ ตาม MedlinePlus คือ อ่อนเพลีย ซีด เวียนหัวเมื่อลุกยืน ทรงตัวไม่ดี สมาธิหรือความจำแย่ลง แต่ แยกด้วยอาการอย่างเดียวไม่ได้ อ่านเรื่องชาจากเบาหวานที่ เบาหวานชาปลายเท้า และอาการขาดบี 12 ที่ วิตามินบี 12 ขาดแล้วเป็นอย่างไร

ควรตรวจบี 12 เมื่อไร

แนวทาง ADA 2026 ข้อ 3.10 แนะนำให้พิจารณาตรวจระดับบี 12 เป็นระยะในผู้ที่ใช้เมทฟอร์มินระยะยาว โดยเฉพาะกลุ่มต่อไปนี้

• •มีโลหิตจาง หรือมีอาการปลายประสาท
• •ใช้ขนาดสูง เช่น ตั้งแต่ 1,500 มก. ต่อวัน
• •ใช้มานาน 4–5 ปีขึ้นไป
• •เป็นโรคไตเรื้อรัง
• •ใช้มาเกิน 4 ปี หรือกินอาหารวีแกน หรือเคยผ่าตัดกระเพาะหรือลำไส้เล็ก ควรติดตามทุกปี

Linus Pauling Institute ระบุว่ายาลดกรดในกระเพาะที่ใช้นานก็ลดการดูดซึมบี 12 เช่นกัน ใครที่กินทั้งเมทฟอร์มินและยาลดกรดอยู่ ให้บอกแพทย์เมื่อไปตามนัด

ถ้าบี 12 ต่ำ ต้องหยุดเมทฟอร์มินไหม

ไม่ต้องหยุดเอง และห้ามหยุดเอง NIDDK ระบุว่าถ้าบี 12 ต่ำเพราะเมทฟอร์มิน ใช้เมทฟอร์มินต่อได้พร้อมเสริมบี 12 ส่วน ADA 2026 ระบุให้ติดตามและเสริมตามความเหมาะสม

เหตุผลคือเมทฟอร์มินยังเป็นยาสำคัญในการคุมน้ำตาล รามา แชนแนลเตือนว่าการหยุดยาเองอาจทำให้น้ำตาลกลับมาสูงอีก แพทย์จะเป็นผู้กำหนดชนิด ขนาด และวิธีให้บี 12 ตามผลตรวจ ส่วนงานวิจัยในผู้ใช้เมทฟอร์มินที่ชาจากเบาหวานใช้ขนาด 1,000 ไมโครกรัมต่อวัน รายละเอียดอยู่ใน วิตามินบี 12 แก้ชาได้ไหม

เมทฟอร์มินกับค่าไต ต้องปรับขนาดเมื่อไร

ADA 2026 อธิบายว่า เมทฟอร์มินถูกขับออกทางไต จึงต้องดูค่า eGFR (อัตราการกรองของไต) ทุกครั้ง

• •ใช้ได้อย่างปลอดภัยเมื่อ eGFR ตั้งแต่ 30 ขึ้นไป
• •ไม่เริ่มยาใหม่ เมื่อ eGFR ต่ำกว่า 45
• •คนที่ใช้อยู่แล้ว ลดขนาด เมื่อ eGFR ต่ำกว่า 45
• •หยุดยา เมื่อ eGFR ต่ำกว่า 30

รามา แชนแนลระบุตรงกันว่าห้ามใช้เมื่อไตเสื่อมรุนแรง (eGFR ต่ำกว่า 30) และระยะอื่นอาจต้องลดขนาด การปรับทั้งหมดนี้ แพทย์เป็นผู้ตัดสินจากผลเลือด ไม่ใช่สิ่งที่ผู้ป่วยทำเอง

สถานการณ์ที่ต้องแจ้งแพทย์ว่ากินเมทฟอร์มินอยู่

• •ก่อนทำ CT ที่ฉีดสารทึบรังสี หรือก่อนผ่าตัด แพทย์อาจให้พักยาชั่วคราว และบอกเองว่าจะเริ่มกลับเมื่อไร
• •ท้องเสียหรืออาเจียนรุนแรง มีไข้ หรือดื่มน้ำได้น้อยกว่าปกติมาก MedlinePlus ระบุว่าแพทย์อาจให้พักยาจนกว่าจะหาย

อ่านต่อเรื่องเบาหวานกับไตที่ เบาหวานลงไตคืออะไร และความเชื่อเรื่องยาเบาหวานทำลายไตที่ ยาเบาหวานทำลายไตไหม เมทฟอร์มินกับค่าไต

กินวิตามินบี 12 คู่กับเมทฟอร์มินได้ไหม และบี 12 ห้ามกินกับยาอะไร

แหล่งการแพทย์ที่เราตรวจไม่ได้ระบุว่าวิตามินบี 12 รบกวนการออกฤทธิ์ของเมทฟอร์มิน และ NIDDK ก็ระบุการใช้ทั้งสองอย่างคู่กันเมื่อขาด แต่มี 2 เรื่องที่ต้องทำ

1. 1บอกแพทย์และเภสัชกรทุกครั้ง MedlinePlus ให้แจ้งวิตามิน อาหารเสริม และสมุนไพรทุกชนิดที่กิน เพราะแพทย์อาจต้องปรับยาหรือเฝ้าระวังผลข้างเคียง
2. 2ตรวจก่อนเสริม เพราะขนาดที่ใช้แก้ภาวะขาดต่างจากปริมาณในวิตามินรวมมาก และการเสริมก่อนตรวจทำให้แปลผลยาก

คำถามที่ว่า บี 12 ห้ามกินกับยาอะไร ที่จริงคือ ยาอะไรทำให้ดูดซึมบี 12 ได้น้อยลง Linus Pauling Institute ระบุ ยาลดกรดในกระเพาะ เมทฟอร์มิน ยาลดไขมันโคเลสไทรามีน ยาปฏิชีวนะคลอแรมเฟนิคอลและนีโอมัยซิน และยาเกาต์โคลชิซีน ถ้ากินยาเหล่านี้อยู่ ให้ถามแพทย์ว่าควรตรวจบี 12 หรือไม่ วิธีถามเภสัชกรอ่านได้ที่ อาหารเสริมกินคู่กับยาได้ไหม

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ คือ

• •วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม (ฉลากเขียนวิตามินบี12 (0.1%) 1 มก.) — ค่าแนะนำผู้ใหญ่ 2.4 ไมโครกรัม งานวิจัยแบบสุ่มในผู้ที่ใช้เมทฟอร์มินอย่างน้อย 4 ปี มีระดับบี12 ค่อนข้างต่ำ และมีอาการปลายประสาทจากเบาหวาน 90 คน ให้เมทิลโคบาลามิน 1,000 ไมโครกรัมต่อวันนาน 1 ปี ซึ่งสูงกว่าในแคปซูล 1,000 เท่า

ปริมาณบี12 ในแคปซูลจึง ไม่ใช่ขนาดที่ใช้แก้การขาดบี12 จากเมทฟอร์มิน ผู้ที่กินเมทฟอร์มินมานานและมีอาการชา ควรขอให้แพทย์ตรวจระดับวิตามินบี12 และห้ามหยุดยาเอง

ข้อควรระวังสำหรับผู้ที่กินยาเบาหวาน: แคปซูลมีกรดอัลฟาไลโปอิก 40 มก. ซึ่งอาจทำให้น้ำตาลต่ำในผู้ที่ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน และสารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. ซึ่งอาจเสริมฤทธิ์ยาเบาหวาน ยาลดความดัน และยาต้านเกล็ดเลือด และมีรายงานการบาดเจ็บของตับ ผู้ที่ใช้ยาเบาหวานจึงควรนำกล่องไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูก่อน

ผู้ที่ค่าไตลดลงจนแพทย์ต้องปรับเมทฟอร์มิน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง

ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที