ใบแปะก๊วยช่วยความจำได้จริงไหม งานวิจัยใหญ่ในผู้สูงอายุพบอะไร

คำตอบสั้น: หลักฐานที่แข็งแรงที่สุดตอบว่า ไม่ งานทดลอง GEM ในผู้สูงอายุ 75 ปีขึ้นไป 3,069 คน ที่ให้สารสกัดใบแปะก๊วย 120 มก. วันละ 2 ครั้ง ติดตามเฉลี่ย 6.1 ปี ไม่ลดการเกิดสมองเสื่อมหรืออัลไซเมอร์ และไม่ชะลอความจำถดถอย เมื่อเทียบกับยาหลอก ศูนย์สุขภาพแบบผสมผสานแห่งชาติสหรัฐ (NCCIH) สรุปว่ายังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าแปะก๊วยช่วยภาวะสุขภาพใด คนที่ขี้ลืมมากขึ้นจึงควรตรวจหาสาเหตุ เพราะบางสาเหตุแก้ได้

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •งาน GEM เป็นงานทดลองแบบสุ่มและปกปิด 5 ศูนย์การแพทย์ในสหรัฐ ผู้เข้าร่วม 3,069 คน
• •กลุ่มแปะก๊วยเป็นสมองเสื่อม 277 คน กลุ่มยาหลอก 246 คน ไม่ต่างกันทางสถิติ
• •งานวิเคราะห์ต่อจาก GEM พบว่า อัตราการถดถอยของความจำ สมาธิ ภาษา และการคิด ไม่ต่างจากยาหลอก
• •NCCIH: ในคนสุขภาพดี ยังไม่แน่ใจว่าแปะก๊วยมีผลต่อการคิดจริงไหม งานส่วนใหญ่คุณภาพต่ำ
• •สถาบันผู้สูงอายุแห่งชาติสหรัฐ (NIA) ระบุว่าความจำไม่ดีเกิดจาก ภาวะขาดวิตามินบี 12 โรคไทรอยด์ ผลข้างเคียงยา ซึมเศร้า และการนอน ได้ และมักดีขึ้นเมื่อรักษาสาเหตุ
• •สับสนขึ้นทันที หรือจำอะไรไม่ได้ทันทีร่วมกับอาการของหลอดเลือดสมอง เป็นภาวะฉุกเฉิน ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

สารสกัดใบแปะก๊วยมาตรฐานคืออะไร

แปะก๊วยเป็นต้นไม้เก่าแก่ที่ NCCIH เรียกว่า "ฟอสซิลที่มีชีวิต" ในการแพทย์จีนดั้งเดิมใช้ทั้งเมล็ดและใบ แต่ ปัจจุบันรูปแบบที่ใช้มากที่สุดคือสารสกัดจากใบ

คำว่า สารสกัดมาตรฐาน หมายถึงสารสกัดที่ผู้ผลิตควบคุมให้มีปริมาณสารสำคัญคงที่ทุกล็อต งานวิจัยใหญ่อย่าง GEM ใช้สารสกัดมาตรฐานชนิดหนึ่ง ดังนั้น ผลของงานวิจัยใช้ได้กับสารสกัดชนิดและขนาดที่ศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่กับทุกผลิตภัณฑ์ที่มีคำว่าแปะก๊วย

ต้องแยกให้ออกระหว่าง

• •สารสกัดใบแปะก๊วย ในอาหารเสริม ซึ่ง NCCIH ระบุว่าน่าจะปลอดภัยสำหรับผู้ใหญ่ส่วนใหญ่เมื่อกินในขนาดปานกลาง
• •เมล็ดแปะก๊วย ที่คนไทยรู้จักในของหวาน NCCIH ระบุว่า เมล็ดสดมีพิษเมื่อกิน และมีรายงานผลข้างเคียงรุนแรงในคนที่กินเมล็ดคั่วหรือพืชดิบ

ความต่างของเมล็ดกับใบอ่านรายละเอียดได้ที่ เม็ดแปะก๊วยกับใบแปะก๊วยต่างกันอย่างไร ส่วนวิธีอ่านฉลากสารสกัดใบแปะก๊วยแบบละเอียด อ่านที่ สารสกัดใบแปะก๊วยคืออะไร และดูอะไรบนฉลาก

งานวิจัยใหญ่เรื่องป้องกันสมองเสื่อมในผู้สูงอายุพบอะไร

งาน GEM คืออะไร

GEM ย่อมาจาก Ginkgo Evaluation of Memory เป็นงานทดลองที่ได้ทุนจาก NCCIH และ NIA ตีพิมพ์ในวารสาร JAMA ปี 2008

• •ผู้เข้าร่วม: อาสาสมัครอายุ 75 ปีขึ้นไป 3,069 คน ส่วนใหญ่ความจำปกติ บางส่วนมีความจำบกพร่องเล็กน้อย
• •สิ่งที่ได้รับ: สารสกัดใบแปะก๊วย 120 มก. วันละ 2 ครั้ง (รวม 240 มก. ต่อวัน) 1,545 คน หรือยาหลอก 1,524 คน
• •ระยะเวลา: ติดตามค่ามัธยฐาน 6.1 ปี
• •การวัดผล: คณะผู้เชี่ยวชาญตัดสินว่าใครเป็นสมองเสื่อมหรืออัลไซเมอร์

ผลออกมาอย่างไร

• •เป็นสมองเสื่อม 277 คนในกลุ่มแปะก๊วย เทียบกับ 246 คนในกลุ่มยาหลอก
• •อัตราส่วนความเสี่ยงสมองเสื่อม 1.12 (ช่วงความเชื่อมั่น 0.94–1.33) แปลว่า ไม่มีความต่างที่มีนัยสำคัญ และตัวเลขไม่ได้เอียงไปทางที่แปะก๊วยช่วย
• •ในคนที่มีความจำบกพร่องเล็กน้อยอยู่แล้ว แปะก๊วย ไม่ได้ชะลอการเปลี่ยนเป็นสมองเสื่อม
• •ผลข้างเคียงสองกลุ่มใกล้เคียงกัน

ผู้วิจัยสรุปว่า แปะก๊วย 120 มก. วันละ 2 ครั้ง ไม่ได้ผลในการลดอัตราการเกิดสมองเสื่อมหรืออัลไซเมอร์ ทั้งในผู้สูงอายุที่ความจำปกติและที่มีความจำบกพร่องเล็กน้อย

แล้วความจำถดถอยล่ะ ช่วยชะลอไหม

ทีมเดียวกันวิเคราะห์ข้อมูล GEM ต่อ และตีพิมพ์ใน JAMA ปี 2009 วัดการเปลี่ยนแปลงของความจำ สมาธิ ภาษา การมองภาพมิติ และการคิดวางแผน ทุกปีตลอดการติดตาม

ผลคือ อัตราการถดถอยทุกด้าน รวมถึงความจำ ไม่ต่างจากยาหลอก ข้อสรุปของงานนี้คือ แปะก๊วยไม่ได้ทำให้การคิดและความจำถดถอยน้อยลงในผู้สูงอายุ

NCCIH ระบุเพิ่มว่า งานใหญ่ 3 งานในผู้สูงอายุที่ความจำปกติหรือบกพร่องเล็กน้อย ไม่พบว่าสารสกัดแปะก๊วยลดความเสี่ยงสมองเสื่อม และ GEM เป็นหนึ่งในนั้น

ผลต่อความจำในคนสุขภาพดี

ผลิตภัณฑ์แปะก๊วยมักโฆษณาเรื่องสมองแจ่มใส จำเก่ง NCCIH ระบุตรง ๆ ว่า ยังไม่แน่ใจว่าแปะก๊วยมีผลต่อการคิดในคนสุขภาพดีจริงหรือไม่ และงานวิจัยในเรื่องนี้ส่วนใหญ่มีคุณภาพต่ำ

ศูนย์มะเร็งเมโมเรียล สโลน เคตเทอริง (MSKCC) ระบุว่าคนใช้แปะก๊วยเพื่อความจำ แต่ในผู้ป่วยมะเร็งเต้านม แปะก๊วยไม่ได้ช่วยป้องกันปัญหาความคิดความจำจากเคมีบำบัด

คนที่เป็นสมองเสื่อมแล้วล่ะ

NCCIH ระบุว่า สารสกัดแปะก๊วย อาจมีประโยชน์เล็กน้อยต่ออาการสมองเสื่อม โดยเฉพาะในขนาดค่อนข้างสูง แต่หลักฐานไม่สม่ำเสมอ และยังไม่ชัดว่าช่วยอาการความจำบกพร่องระดับเล็กน้อยหรือไม่

แปลเป็นภาษาง่าย ๆ คือ ยังไม่มีหลักฐานพอที่จะแนะนำให้ใช้แปะก๊วยแทนการรักษาสมองเสื่อมที่แพทย์วางแผนไว้

ใช้ร่วมกับยาสมองเสื่อมได้ไหม

แหล่งที่เราตรวจไม่มีข้อมูลเฉพาะเรื่องแปะก๊วยกับยาสมองเสื่อมแต่ละตัว แต่มีข้อมูลที่ผู้ดูแลควรรู้

• •MSKCC บันทึกรายงาน ผู้ป่วยอัลไซเมอร์ที่กินแปะก๊วยร่วมกับยาทราโซโดน แล้วเกิดภาวะโคม่า
• •MSKCC ระบุว่าแปะก๊วยอาจเพิ่มความเสี่ยงชักเมื่อใช้ร่วมกับยาที่ลดเกณฑ์การชัก เช่น ยาต้านโรคจิตบางชนิด
• •NCCIH ระบุว่าแปะก๊วยอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน

ผู้ป่วยสมองเสื่อมมักกินยาหลายตัว ทั้งยาความจำ ยานอนหลับ ยาจิตเวช และยาหัวใจ ผู้ดูแลจึงควรนำอาหารเสริมทุกตัวไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูก่อนให้ผู้ป่วยกิน และห้ามหยุดยาสมองเสื่อมเองเพื่อเปลี่ยนไปใช้สมุนไพร รายละเอียดผลข้างเคียงและยาที่ต้องระวังอ่านที่ ใบแปะก๊วยผลข้างเคียง ห้ามกินกับยาอะไร

ทำไมไม่ควรใช้แปะก๊วยแทนการตรวจหาสาเหตุความจำถดถอย

ขี้ลืมตามวัย ต่างจากสมองเสื่อม

NIA อธิบายว่า การเรียนรู้สิ่งใหม่ช้าลง หรือลืมเล็กน้อยแล้วนึกออกทีหลัง เป็นเรื่องปกติของวัย ตัวอย่างที่ NIA เปรียบเทียบ

• •ลืมว่าวันนี้วันอะไรแล้วนึกออกทีหลัง เป็นเรื่องปกติ แต่ หลงวันเวลาหรือฤดูกาล เป็นสัญญาณของสมองเสื่อม
• •ลืมจ่ายบิลบางเดือน เป็นเรื่องปกติ แต่ จัดการเรื่องเงินรายเดือนไม่ได้ เป็นสัญญาณผิดปกติ
• •นึกคำไม่ออกบางครั้ง เป็นเรื่องปกติ แต่ คุยต่อเนื่องไม่ได้ เป็นสัญญาณผิดปกติ
• •วางของผิดที่บางครั้ง เป็นเรื่องปกติ แต่ วางผิดที่บ่อยและหาไม่เจอเลย เป็นสัญญาณผิดปกติ

สัญญาณเตือนอื่นอ่านต่อที่ สัญญาณเตือนสมองเสื่อมระยะแรก

ความจำไม่ดีจากสาเหตุที่แก้ได้

NIA ระบุว่าปัญหาความจำอาจเกิดจากภาวะอื่นที่ไม่ใช่สมองเสื่อม และ มักหายไปเมื่อรักษาภาวะนั้นสำเร็จ ได้แก่

• •โรคไทรอยด์ โรคไต หรือโรคตับ
• •ผลข้างเคียงของยา
• •ซึมเศร้าและวิตกกังวล
• •ดื่มแอลกอฮอล์หรือใช้สารเสพติด
• •ปัญหาการนอน
• •ระดับวิตามินบี 12 ต่ำ และกินอาหารไม่พอ
• •ลิ่มเลือด เนื้องอก หรือการติดเชื้อในสมอง และศีรษะกระแทก

MedlinePlus เพิ่มว่าแพทย์มักตรวจเลือดหาภาวะที่สงสัย เช่น วิตามินบี 12 ต่ำ หรือโรคไทรอยด์ และอาจทำแบบทดสอบความจำหรือถ่ายภาพสมอง การรักษาขึ้นกับสาเหตุ

นี่คือเหตุผลหลักที่ ไม่ควรกินแปะก๊วยแล้วรอดูอาการ เพราะถ้าสาเหตุคือขาดบี 12 ไทรอยด์ต่ำ หรือยาที่กินอยู่ การกินสมุนไพรจะทำให้เสียเวลาที่ควรได้รับการแก้ไข ผู้ที่กินยาเบาหวานเมทฟอร์มินนาน ควรรู้เรื่องบี 12 ไว้ด้วย อ่านต่อที่ ขี้ลืมต้องกินวิตามินอะไร และ สมองเสื่อมกินวิตามินอะไร

NIA ยังแนะนำว่า ผู้ที่มีปัญหาความจำควรนัดตรวจติดตามทุก 6–12 เดือน และเตือนให้ระวังยาเม็ด อาหารเสริม หรือเกมฝึกสมองที่สัญญาว่าจะเพิ่มความจำหรือกันสมองเสื่อม เพราะอาจไม่ปลอดภัย เสียเงิน หรือรบกวนการรักษาอื่น

NIA ระบุด้วยว่า ปัจจุบันยังไม่มียาหรือวิถีชีวิตใดป้องกันอัลไซเมอร์ได้ แต่การคุมความดัน ออกกำลังกาย และกินอาหารที่ดี อาจช่วยลดความเสี่ยงโรคเรื้อรังหลายโรค รวมถึงอาจลดความเสี่ยงสมองเสื่อม แนวทางดูแลสมองในชีวิตประจำวันอ่านที่ ดูแลสมองในวัย 50 ปีขึ้นไป

อาการความจำแบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •สับสน หลงลืม หรือจำคนใกล้ตัวไม่ได้ขึ้นมาทันที
• •แขนขาอ่อนแรงหรือชาซีกเดียว ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด หรือฟังไม่เข้าใจ
• •ตามัวหรือมองไม่เห็นทันที เดินเซ
• •ปวดหัวรุนแรงทันที
• •คอแข็ง หรือมีไข้สูง
• •ศีรษะกระแทกแล้วซึมลงหรือสับสน

MedlinePlus ระบุว่า โรคหลอดเลือดสมองและภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราวเป็นสาเหตุหนึ่งของการสูญเสียความจำ ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องรักษาเร็วที่สุด ไม่ควรรอดูอาการที่บ้าน

ส่วนอาการขี้ลืมที่ค่อย ๆ เป็นมากขึ้นทีละน้อย ควรนัดพบแพทย์ที่โรงพยาบาลใกล้บ้าน และพาญาติที่เห็นอาการไปด้วย เพราะแพทย์มักถามข้อมูลจากครอบครัว สาเหตุขี้ลืมอ่านเพิ่มที่ ขี้ลืมตามวัยกับขี้ลืมผิดปกติ

อ่านปริมาณสารสกัดใบแปะก๊วยบนฉลากอย่างไร

1. 1ดูว่าเป็นสารสกัดจากใบหรือไม่ ถ้าฉลากระบุเพียงแปะก๊วย หรือไม่ชัดว่าใช้ส่วนไหน ควรถามผู้ขายหรือเภสัชกร
2. 2ดูปริมาณต่อหน่วยและต่อวัน แล้วเทียบกับขนาดในงานวิจัย เช่น GEM ใช้วันละ 240 มก.
3. 3ดูว่าระบุความเป็นสารสกัดมาตรฐานหรือไม่ ถ้าไม่ระบุ จะเทียบกับงานวิจัยตรง ๆ ไม่ได้
4. 4ดูส่วนประกอบอื่นในสูตร โดยเฉพาะสมุนไพรที่มีประเด็นเลือดออก เช่น ขิง โสม กระเทียม
5. 5อ่านคำเตือนบนฉลาก แล้วนำไปให้เภสัชกรดูถ้ากินยาประจำ

ขนาดน้อยกว่างานวิจัยไม่ได้แปลว่าปลอดภัยกว่าเสมอไป และขนาดมากกว่าก็ไม่ได้แปลว่าได้ผล เพราะงานใหญ่ที่สุดซึ่งใช้ 240 มก. ต่อวันเองก็ยังไม่พบผลต่อสมองเสื่อม

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. — งาน GEM ในผู้สูงอายุ 3,069 คนที่ใช้วันละ 240 มก. นานเฉลี่ย 6.1 ปี ไม่ลดการเกิดสมองเสื่อมและไม่ชะลอความจำถดถอยเมื่อเทียบกับยาหลอก ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่างานนี้ 12 เท่า (คำนวณ) และฉลากไม่ได้ระบุว่าเป็นสารสกัดมาตรฐานแบบเดียวกับที่ใช้ใน GEM หรือไม่
• •วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. และกรดโฟลิก 0.1 มก. — บี 12 ในแคปซูลราว 1 ไมโครกรัม (คำนวณ) คิดเป็นราว 42% ของค่าแนะนำต่อวัน 2.4 ไมโครกรัม (คำนวณ) และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม เป็นระดับใกล้ค่าแนะนำรายวัน ไม่ใช่ขนาดที่ใช้แก้ภาวะขาด ผู้ที่สงสัยว่าขาดบี 12 ต้องตรวจเลือดและรักษากับแพทย์

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยเรื่องความจำ ชะลอสมองเสื่อม หรือใช้แทนการตรวจหาสาเหตุของอาการขี้ลืม

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด หรือจะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน มีรายงานเรื่องเลือดออกหรือค่าการแข็งตัวของเลือดเปลี่ยน ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้มีประวัติชัก หรือใช้ยากันชัก: MSKCC รายงานการชักที่สัมพันธ์กับแปะก๊วยในผู้ที่มีแนวโน้ม และไพเพอรีนในพริกไทยดำเพิ่มระดับยากันชักฟีนิโทอินในงานวิจัยในคน
• •ผู้ใช้ยาที่ต้องคุมระดับยาในเลือด เช่น ยากดภูมิคุ้มกัน ยาต้านไวรัสเอชไอวี: ไพเพอรีนและแปะก๊วยอาจเปลี่ยนระดับยาบางชนิด
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น และ MSKCC ระบุว่าแปะก๊วยมีผลต่อการทำงานของอินซูลิน
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อนกินอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที