สมองเสื่อมกินวิตามินอะไร วิตามินอี บี 12 โอเมก้า 3 มีหลักฐานแค่ไหน

คำตอบสั้น: ยังไม่มีวิตามินตัวใดที่พิสูจน์ได้ว่าป้องกันหรือรักษาสมองเสื่อม สถาบัน NIA ของสหรัฐฯ ระบุว่าตอนนี้ไม่มีวิตามินหรืออาหารเสริมใดที่แนะนำเพื่อป้องกันอัลไซเมอร์ งานวิตามินอีในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ใช้ขนาดสูงมากถึงวันละ 2,000 IU และพบเพียงว่าการทำกิจวัตรเสื่อมช้าลงในงานหนึ่ง แต่ความจำไม่ดีขึ้น ส่วน วิตามินบี 12 สำคัญเฉพาะคนที่ขาดจริง เพราะการขาดบี 12 นาน ๆ ทำให้สับสนหรือมีอาการคล้ายสมองเสื่อมได้ ซึ่งตรวจเลือดได้และรักษาได้ โอเมก้า 3 มีผลการวิจัยปะปน วิธีที่ถูกคือ ตรวจหาสาเหตุที่รักษาได้ก่อน แล้วให้แพทย์ตัดสินใจเรื่องวิตามิน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •NIA ระบุว่ายังไม่มีวิตามินหรืออาหารเสริมใดพิสูจน์ได้ว่าป้องกันอัลไซเมอร์ในคน
• •งานทบทวน Cochrane ไม่พบว่าวิตามินอีทำให้ความคิดดีขึ้น หรือชะลอการเปลี่ยนจากภาวะความจำบกพร่องเล็กน้อยไปเป็นสมองเสื่อม
• •การขาดวิตามินบี 12 นาน ๆ ทำให้ประสาทเสียหาย และในรายรุนแรงอาจสับสนหรือมีอาการแบบสมองเสื่อม ตาม MedlinePlus
• •MedlinePlus ระบุว่าไม่มีหลักฐานว่าการกินบี 12 เสริมป้องกันหรือรักษาสมองเสื่อมหรืออัลไซเมอร์ บี 12 จึงสำคัญในคนที่ขาดจริง ซึ่งตรวจเลือดได้
• •วิตามินอีขนาดสูงมีความเสี่ยง งานรวมพบว่าขนาดตั้งแต่ 400 IU ต่อวันสัมพันธ์กับการตายที่เพิ่มขึ้น

งานวิจัยวิตามินอีในอัลไซเมอร์ใช้ขนาดเท่าไร และได้ผลแค่ไหน

งานที่มักถูกยกมาคือ TEAM-AD (Dysken และคณะ พ.ศ. 2557) ทดลองในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ระยะน้อยถึงปานกลาง 613 คน ที่กินยารักษาอัลไซเมอร์กลุ่มยับยั้งเอนไซม์โคลีนเอสเทอเรสอยู่แล้ว

• •ใช้ แอลฟา-โทโคเฟอรอล วันละ 2,000 IU ซึ่งตามตัวคูณของ Linus Pauling Institute เท่ากับราว 900–1,340 มิลลิกรัม (คำนวณ)
• •กลุ่มวิตามินอีมีคะแนนความสามารถทำกิจวัตรประจำวันเสื่อมช้ากว่ายาหลอก 3.15 หน่วย เทียบได้กับชะลอราว 6.2 เดือน
• •ยาเมแมนทีนไม่ต่างจากยาหลอก และการใช้วิตามินอีร่วมกับเมแมนทีนก็ไม่ต่าง

งานทบทวน Cochrane (Farina และคณะ พ.ศ. 2560) รวมงานวิจัยแล้วสรุปว่า

• •ในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ คะแนนความคิดความจำไม่ต่างจากยาหลอก ผลด้านกิจวัตรมาจากงานเดียว
• •ในคนที่มีภาวะความจำบกพร่องเล็กน้อย (MCI) วิตามินอีไม่ได้ลดการเปลี่ยนไปเป็นสมองเสื่อม
• •ไม่มีหลักฐานว่าวิตามินอีป้องกันการดำเนินโรคไปเป็นสมองเสื่อม หรือทำให้ความคิดดีขึ้น
• •ในงานที่รวมมา ไม่พบผลข้างเคียงร้ายแรงหรือการตายเพิ่มขึ้น

ข้อสรุปของงานทบทวนนี้เป็นข้อมูลทั่วไป การใช้วิตามินอีขนาดสูงในผู้ป่วยแต่ละคนเป็นการตัดสินใจของแพทย์ที่ดูแล ไม่ควรซื้อมากินเองในขนาดที่ใช้ในงานวิจัย

ขาดวิตามินบี 12 ทำให้ความจำแย่ได้อย่างไร ใครเสี่ยง

บี 12 จำเป็นต่อการสร้างเม็ดเลือดแดงและการทำงานของเส้นประสาท MedlinePlus อธิบายว่าถ้าระดับบี 12 ต่ำนาน ๆ จะทำให้เส้นประสาทเสียหาย อาการที่พบ เช่น

• •มือเท้าชา เป็นเหน็บ
• •เสียการทรงตัว
• •สมาธิแย่ หงุดหงิด
• •สับสนหรือสภาพจิตใจเปลี่ยนแบบสมองเสื่อมในรายที่รุนแรง

กลุ่มเสี่ยงขาดบี 12 ตาม MedlinePlus

• •ผู้ที่เป็นโรคโลหิตจางชนิดเพอร์นิเชียส ซึ่งร่างกายดูดซึมบี 12 ไม่ได้
• •ผู้ที่เคยผ่าตัดกระเพาะหรือลำไส้เล็กบางส่วน รวมถึงการผ่าตัดลดน้ำหนักบางแบบ
• •ผู้ที่เป็นโรคลำไส้บางชนิด เช่น โรคโครห์น โรคซีลิแอค
• •ผู้ที่ใช้ยาลดกรดหรือยารักษากรดไหลย้อนเป็นเวลานาน
• •ผู้ที่กินมังสวิรัติเคร่งครัด

ข่าวดีคือ ภาวะนี้รักษาได้ ด้วยบี 12 แบบฉีดหรือแบบกินขนาดสูงตามที่แพทย์สั่ง แต่ MedlinePlus เตือนว่าความเสียหายของเส้นประสาทอาจถาวรถ้าไม่รีบรักษาหลังเริ่มมีอาการ และ MedlinePlus ระบุว่า ไม่มีหลักฐานว่าการกินบี 12 เสริมจะป้องกันหรือรักษาสมองเสื่อม รายละเอียดเพิ่มเติมอ่านได้ที่ วิตามินบี 12 ขาดแล้วเป็นอย่างไร

โอเมก้า 3 และน้ำมันปลาช่วยความจำได้จริงไหม

ผลวิจัยในคนยังปะปน ข้อมูลจาก NCCIH และ NIA

• •บางงานพบว่าคนที่กินอาหารทะเลมากมีความเสี่ยงความคิดถดถอยต่ำกว่า
• •งานทบทวน 33 การศึกษา (พ.ศ. 2565) เสนอว่าโอเมก้า 3 จากอาหารและอาหารเสริมอาจมีผลป้องกันความคิดถดถอยในคนสุขภาพดีที่ยังไม่เป็นอัลไซเมอร์ แต่ไม่มีผลต่อความคิดในคนที่เป็นอัลไซเมอร์แล้ว
• •งานทบทวน 7 การศึกษาในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ระยะน้อยถึงปานกลาง สรุปว่ายังมีหลักฐานไม่พอที่จะใช้โอเมก้า 3 เพื่อรักษาโรค
• •NIA ระบุว่างานหนึ่งพบว่า DHA ช่วยการเรียนรู้และความจำในผู้สูงอายุ 485 คน แต่อีกงานในผู้สูงอายุราว 4,000 คนไม่พบว่าโอเมก้า 3 ชะลอการถดถอย

สรุปคือการกินปลาเป็นประจำเป็นทางเลือกที่มีเหตุผล ส่วนแคปซูลน้ำมันปลายังไม่มีหลักฐานพอว่ารักษาสมองเสื่อม และผู้ที่กินยาต้านการแข็งตัวของเลือดควรถามแพทย์ก่อน ความรู้พื้นฐานอ่านได้ที่ โอเมก้า 3 คืออะไร

วิตามินซีและสารต้านอนุมูลอิสระมีหลักฐานอะไร

แนวคิดคือสารต้านอนุมูลอิสระอาจลดความเสียหายจากออกซิเดชันในสมอง แต่ยังไม่มีผลยืนยันในคน NIA ระบุว่ามีการศึกษาวิตามินบี วิตามินอี และแปะก๊วย เพราะคาดว่าอาจลดความเสียหายจากออกซิเดชันหรือการอักเสบ แต่ ยังไม่มีวิตามินหรืออาหารเสริมใดพิสูจน์ได้ว่าป้องกันอัลไซเมอร์ในคน หลักฐานโดยรวมยังอ่อน เพราะหลายงานเล็กหรือสั้นเกินไป

ส่วนวิตามินซีโดยเฉพาะ เราไม่พบงานทดลองที่ตรวจแล้วซึ่งแสดงว่าวิตามินซีเสริมป้องกันหรือรักษาสมองเสื่อม NIA ยังกล่าวถึงงานวิตามินรวมที่พบคะแนนความจำดีขึ้นในผู้สูงอายุ แต่ระบุว่าเป็นผลเบื้องต้นที่ต้องศึกษาเพิ่ม

วิตามินอีขนาดสูงมีข้อควรระวังอะไรในผู้สูงอายุ

ขนาดสูงไม่ได้แปลว่าดีกว่า หลักฐานที่ควรรู้

• •งานรวม 19 การทดลอง (Miller และคณะ พ.ศ. 2548) ในคน 135,967 คน พบว่าวิตามินอีตั้งแต่ 400 IU ต่อวันขึ้นไป สัมพันธ์กับการตายจากทุกสาเหตุเพิ่มขึ้นราว 39 คนต่อ 10,000 คน
• •งาน Physicians' Health Study II ในแพทย์ชาย ใช้ 400 IU วันเว้นวัน พบสโตรกชนิดเลือดออกเพิ่มขึ้น
• •Linus Pauling Institute ระบุว่าวิตามินอีอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ที่กินยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน และยาต้านเกล็ดเลือด ซึ่งผู้สูงอายุจำนวนมากกินอยู่หลังสโตรกหรือโรคหัวใจ

รายละเอียดอ่านต่อได้ที่ วิตามินอีได้รับมากเกินไปได้ไหม และ วิตามินอีกับยาต้านการแข็งตัวของเลือด

ควรตรวจเลือดอะไรก่อนตัดสินใจเสริมวิตามิน

ก่อนคิดเรื่องวิตามิน ให้ตรวจหาสาเหตุที่รักษาได้ก่อน MedlinePlus ระบุว่าเมื่อสงสัยสมองเสื่อม แพทย์อาจตรวจหาภาวะที่ทำให้อาการคล้ายสมองเสื่อมหรือแย่ลง เช่น โลหิตจาง โรคไทรอยด์ การขาดวิตามิน ผลจากยา และซึมเศร้ารุนแรง ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ ม.เชียงใหม่ ก็ระบุว่าการวินิจฉัยต้องตรวจเลือดและตรวจภาพสมอง

การตรวจที่เกี่ยวกับบี 12 ตาม MedlinePlus ได้แก่ ระดับวิตามินบี 12 ในเลือด และการตรวจเสริม เช่น กรดเมทิลมาโลนิก (MMA) และโฮโมซิสเทอีน ซึ่งแพทย์เลือกตามความเหมาะสม

ถ้าผลเลือดปกติ การกินวิตามินเพิ่มไม่ได้ช่วยเรื่องความจำตามหลักฐานที่มี ถ้าผลผิดปกติ แพทย์จะรักษาตามสาเหตุ ความต่างระหว่างขี้ลืมตามวัยกับสมองเสื่อมอ่านได้ที่ ขี้ลืมตามวัยกับสมองเสื่อม ต่างกันตรงไหน

วิตามินอีในอาหารเสริมทั่วไปเทียบกับขนาดในงานวิจัยอย่างไร

ต่างกันหลายระดับ ต้องดูหน่วยบนฉลากให้ดี ฉลากวิตามินอีอาจเขียนเป็นมิลลิกรัมหรือ IU ซึ่งแปลงกันโดยตรงไม่ได้ Linus Pauling Institute ระบุตัวคูณว่า IU ของวิตามินอีธรรมชาติคูณ 0.67 และ IU ของวิตามินอีสังเคราะห์คูณ 0.45 จะได้เป็นมิลลิกรัม

ค่าอ้างอิงที่ควรรู้จาก Linus Pauling Institute

• •ปริมาณที่ผู้ใหญ่ควรได้ต่อวัน (RDA) 15 มิลลิกรัม
• •ขนาดสูงสุดที่ยอมรับได้ (UL) 1,000 มิลลิกรัมต่อวัน
• •งาน TEAM-AD ใช้ 2,000 IU ต่อวัน ประมาณ 900–1,340 มิลลิกรัม (คำนวณ) ซึ่งใกล้หรือเกินค่า UL

ผลิตภัณฑ์ที่มีวิตามินอีเพียงไม่กี่มิลลิกรัมจึงไม่สามารถนำผลของงานวิจัยขนาดสูงมาอ้างได้ และควรนับวิตามินอีจากทุกผลิตภัณฑ์ที่กินรวมกัน

ความเชื่อที่พบบ่อย: ขี้ลืมต้องกินวิตามินบำรุงสมองทันที

ไม่ใช่ อาการขี้ลืมมีหลายสาเหตุ บางอย่างรักษาได้ถ้าพบเร็ว การซื้อวิตามินมากินเองอาจทำให้เลื่อนการตรวจที่จำเป็นออกไป NIA เตือนให้ปรึกษาแพทย์ก่อนลองยาเม็ดหรืออาหารเสริมที่อ้างว่าป้องกันอัลไซเมอร์ เพราะอาจไม่ปลอดภัย เสียเงิน หรือรบกวนการรักษาอื่น อาหารที่มีหลักฐานน่าสนใจอ่านได้ที่ สมองเสื่อมกินอะไรดี

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก. ฉลากไม่มีวิตามินบี 12 และไม่มีน้ำมันปลา

วิตามินในแคปซูลเทียบกับงานวิจัยเรื่องสมองดังนี้

• •ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. — คิดเป็นวิตามินอีราว 2.5 มก. (คำนวณ) ราว 17% ของปริมาณที่ผู้ใหญ่ควรได้ต่อวัน งาน TEAM-AD ในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ใช้วันละ 2,000 IU มากกว่าในแคปซูลราว 360–536 เท่า (คำนวณ) และงานทบทวน Cochrane ไม่พบว่าวิตามินอีทำให้ความคิดดีขึ้นหรือชะลอการเปลี่ยนเป็นสมองเสื่อม
• •กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. — ไม่พบงานวิจัยที่ตรวจแล้วเรื่องวิตามินซีกับสมองเสื่อม ปริมาณนี้ต่ำกว่าที่ผู้ใหญ่ควรได้ต่อวัน (ชาย 90 หญิง 75 มก. ตาม MedlinePlus)

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ป้องกันสมองเสื่อม หรือทำให้ความจำเปลี่ยนไป และไม่ได้ทดแทนการตรวจหาสาเหตุ เช่น ภาวะขาดบี 12 หรือโรคไทรอยด์

ข้อควรระวัง: ผู้ที่กินยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีวิตามินอีทุกชนิด แม้ข้อมูลเรื่องเลือดออกส่วนใหญ่มาจากขนาดหลายร้อยมิลลิกรัม ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที