ไขมันพอกตับ อาการเป็นยังไง ทำไมไม่รู้ตัว และอาการไหนต้องรีบหาหมอ

คำตอบสั้น: ไขมันพอกตับ ส่วนใหญ่ไม่มีอาการ คนส่วนมากรู้ตัวจากการตรวจสุขภาพ เช่น ค่าตับสูงหรืออัลตราซาวนด์เจอ ถ้ามีอาการมักเป็นเพียง อ่อนเพลียง่าย หรือแน่นใต้ชายโครงขวา ส่วนอาการอย่างตัวเหลือง ท้องบวม หรืออาเจียนเป็นเลือด เป็นสัญญาณของตับแข็งหรือภาวะแทรกซ้อน ต้องไปพบแพทย์ทันที

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •แนวทางเวชปฏิบัติของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2569 ระบุว่าโรคนี้มักไม่มีอาการจนกว่าจะเข้าสู่ระยะตับแข็ง
• •อาการที่อาจพบได้คืออ่อนเพลียและแน่นใต้ชายโครงขวา แต่สองอาการนี้เกิดจากสาเหตุอื่นได้มาก
• •อาการคันตามตัว ตัวเหลือง ท้องบวม ขาบวม ช้ำง่าย มักเป็นอาการของตับแข็ง ไม่ใช่ไขมันพอกตับระยะแรก
• •คนที่มีพุง เบาหวาน ไขมันสูง หรือความดันสูง ควรถามแพทย์เรื่องการตรวจคัดกรอง แม้ไม่มีอาการ
• •อาเจียนเป็นเลือด หรือสับสน ซึมผิดปกติ ข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ไขมันพอกตับระยะแรกมีอาการไหม

ระยะแรกเกือบทั้งหมดไม่มีอาการ สถาบันโรคเบาหวาน ระบบย่อยอาหาร และโรคไตแห่งชาติสหรัฐ (NIDDK) เรียกโรคนี้ว่าเป็น "โรคเงียบ" ที่มีอาการน้อยหรือไม่มีเลย และบางคนแม้กลายเป็นตับแข็งแล้วก็ยังไม่มีอาการ

แนวทางเวชปฏิบัติของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2569 อธิบายในทางเดียวกันว่า โรคนี้มักไม่ก่อให้เกิดอาการจนกว่าจะเข้าสู่ระยะตับแข็ง ผู้ป่วยส่วนใหญ่จึงไม่รู้ว่าตัวเองเป็น และยกตัวอย่างงานในสหรัฐที่พบว่า ร้อยละ 96 ของผู้ป่วยไม่เคยรู้การวินิจฉัยมาก่อน

คนส่วนใหญ่จึงรู้จากผลตรวจสุขภาพประจำปี เช่น ค่า ALT สูงขึ้นเล็กน้อย หรือแพทย์อัลตราซาวนด์ช่องท้องด้วยเหตุผลอื่นแล้วเจอ

ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ระบุว่าผู้ป่วยส่วนใหญ่มักตรวจพบโดยบังเอิญจากการเจาะเลือดตรวจสุขภาพ และค่า AST ALT มักสูงกว่าปกติประมาณ 1.5 เท่า ถ้ายังไม่แน่ใจว่าค่าตับในใบผลหมายถึงอะไร อ่านได้ที่ ค่า SGOT SGPT คืออะไร

อ่อนเพลีย แน่นชายโครงขวา เกี่ยวกับไขมันพอกตับจริงไหม

เกี่ยวได้ แต่ไม่ใช่อาการเฉพาะ NIDDK ระบุว่าถ้ามีอาการ ผู้ป่วยอาจรู้สึก เหนื่อยง่าย หรืออึดอัดที่ท้องด้านขวาบน ศูนย์ศรีพัฒน์ฯ ก็ระบุว่าบางรายอาจปวดแน่นใต้ชายโครงขวา หรืออ่อนเพลียง่าย

ปัญหาคือสองอาการนี้เกิดจากสาเหตุอื่นได้อีกมาก จึงใช้อาการบอกเองไม่ได้ว่าเป็นไขมันพอกตับ และกลับกัน คนที่ไม่มีอาการเลยก็อาจเป็นโรคนี้อยู่

ถ้าอ่อนเพลียต่อเนื่องหลายสัปดาห์ หรือแน่นชายโครงขวาบ่อย ควรนัดพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ ไม่ควรเดาเองแล้วซื้อยาหรือสมุนไพรมากิน

ไขมันพอกตับทำให้คันตามตัวได้ไหม

ในแหล่งที่เราตรวจ ไม่มีแหล่งใดระบุว่าคันเป็นอาการของไขมันพอกตับระยะแรก แต่ NIDDK ระบุว่า คันผิวหนัง เป็นหนึ่งในอาการระยะแรกของ ตับแข็ง และเมื่อการทำงานของตับแย่ลง อาจคันมากขึ้น

คนที่เป็นไขมันพอกตับแล้วคันตามตัวโดยหาสาเหตุทางผิวหนังไม่ได้ โดยเฉพาะถ้ามีตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม หรืออ่อนเพลียมากร่วมด้วย ควรรีบพบแพทย์เพื่อตรวจการทำงานของตับและท่อน้ำดี ไม่ควรรอจนถึงวันตรวจสุขภาพปีหน้า

อาการแบบไหนบอกว่าเริ่มเป็นพังผืดหรือตับแข็งแล้ว

พังผืดในตับระยะแรกก็มักไม่มีอาการ ต้องอาศัยการตรวจ เช่น ค่า FIB-4 หรือไฟโบรสแกน (รายละเอียดใน ไขมันพอกตับ ระยะ 1 2 3 ต่างกันอย่างไร)

เมื่อเป็นตับแข็งแล้ว NIDDK แบ่งอาการไว้ดังนี้

อาการระยะแรกของตับแข็ง

• •เหนื่อย อ่อนแรง
• •คันผิวหนัง
• •เบื่ออาหาร น้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ
• •คลื่นไส้ อาเจียน
• •ปวดหรืออึดอัดเล็กน้อยใต้ชายโครงขวา
• •กล้ามเนื้อลีบ อ่อนแรง เป็นตะคริว

อาการเมื่อการทำงานของตับแย่ลง

• •ช้ำง่าย เลือดออกง่าย
• •สับสน คิดช้า ความจำแย่ลง บุคลิกเปลี่ยน นอนผิดปกติ
• •ขา ข้อเท้า หรือเท้าบวม
• •ท้องบวมโตจากน้ำในช่องท้อง (ท้องมาน)
• •คันมาก
• •ปัสสาวะสีเข้ม ตาขาวและผิวเป็นสีเหลือง (ดีซ่าน)
• •เลือดออกจากเส้นเลือดที่โป่งพองในหลอดอาหารหรือกระเพาะ

ถ้ามีอาการกลุ่มนี้ ต้องไปพบแพทย์โดยเร็ว ไม่ใช่รอดูอาการ และถ้ามีเลือดออก (เช่น อาเจียนเป็นเลือด) หรือสับสน ซึมลง ข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ใครเสี่ยงไขมันพอกตับบ้าง

NIDDK ระบุว่าคนที่มีภาวะต่อไปนี้มีโอกาสเป็นมากขึ้น และยิ่งมีหลายข้อ โอกาสเกิดตับอักเสบจากไขมันยิ่งสูง

• •น้ำหนักเกินหรืออ้วน โดยเฉพาะอ้วนลงพุง
• •ภาวะดื้ออินซูลิน หรือเบาหวานชนิดที่ 2
• •ไขมันในเลือดผิดปกติ เช่น ไตรกลีเซอไรด์สูง LDL สูง หรือ HDL ต่ำ
• •ความดันโลหิตสูง และกลุ่มอาการเมแทบอลิก
• •พันธุกรรม

แนวทางไทย พ.ศ. 2569 ระบุว่าผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 เป็นกลุ่มเสี่ยงสูงที่สุด งานวิเคราะห์รวมพบความชุกของโรคนี้ในผู้ป่วยเบาหวานราวร้อยละ 65 ส่วนในประชากรไทยทั่วไปพบราวร้อยละ 17.8–22.8

ศูนย์ศรีพัฒน์ฯ เพิ่มสาเหตุอื่น เช่น การดื่มสุรา ไวรัสตับอักเสบบีและซี และยาบางชนิด เช่น เพรดนิโซโลน (สเตียรอยด์) อะมิโอดาโรน ทาม็อกซิเฟน เมโทเทรกเซต และยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ห้ามหยุดยาเหล่านี้เอง ถ้ากังวลให้ถามแพทย์ผู้สั่งยา

คนที่มีความดัน ไขมัน และเบาหวานพร้อมกัน อ่านเพิ่มที่ ความดัน ไขมัน เบาหวาน เป็นพร้อมกันต้องดูแลอย่างไร

ตรวจอะไรถึงรู้ว่าเป็นไขมันพอกตับ

การตรวจหลักคือภาพถ่ายตับ ร่วมกับการตรวจเลือด แนวทางไทย พ.ศ. 2569 และศูนย์ศรีพัฒน์ฯ ระบุการตรวจไว้ดังนี้

• •ตรวจเลือด ดูค่าตับ (AST ALT) น้ำตาล และไขมันในเลือด และตรวจหาไวรัสตับอักเสบบีและซีเพื่อตัดสาเหตุอื่น
• •อัลตราซาวนด์ช่องท้อง เป็นวิธีแรกที่ใช้แพร่หลาย ราคาไม่สูง ตับที่มีไขมันจะดูขาวกว่าไต แต่ตรวจไม่ไวเมื่อไขมันมีน้อย (เห็นชัดเมื่อไขมันมากกว่าร้อยละ 20–30 ของเซลล์ตับ)
• •ไฟโบรสแกน วัดทั้งปริมาณไขมัน (ค่า CAP) และความแข็งของตับในครั้งเดียว
• •CT หรือ MRI ใช้ในบางกรณี
• •ตัดชิ้นเนื้อตับ ใช้เฉพาะกรณีผลตรวจอื่นไม่ชัดเจน

แนวทางไทยแนะนำให้ประเมินพังผืดด้วยค่า FIB-4 ซึ่งคำนวณจากอายุ ค่า AST ALT และเกล็ดเลือด เป็นการตรวจลำดับแรก ข้อสำคัญคือ ค่าตับปกติไม่ได้แปลว่าไม่มีไขมันพอกตับ ภาพรวมเรื่องโรคนี้อ่านได้ที่ ไขมันพอกตับคืออะไร และควรตรวจอะไรตามวัย อ่านที่ ตรวจสุขภาพประจำปีตามช่วงอายุ

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องอาการไขมันพอกตับ

ได้ยินว่าไม่มีอาการก็แปลว่ายังไม่อันตราย จริงไหม ไม่จริง แนวทางไทยระบุว่าโรคมักเงียบจนถึงระยะตับแข็ง ความไม่มีอาการจึงไม่ได้บอกความรุนแรง ต้องดูจากผลตรวจ

ได้ยินว่าคนผอมไม่เป็น จริงไหม ไม่จริง คนน้ำหนักปกติก็เป็นได้ อ่านต่อที่ ไขมันพอกตับ คนผอมเป็นได้ไหม

ได้ยินว่าแน่นชายโครงขวาคือไขมันพอกตับแน่นอน จริงไหม ไม่จริง อาการนี้เกิดจากหลายสาเหตุ ต้องให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุ

อาการไหนต้องไปพบแพทย์ทันที

มีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ไม่ต้องรอให้มีหลายอาการ

• •อาเจียนเป็นเลือด หรือมีเลือดออกในทางเดินอาหาร
• •สับสน ซึมลงผิดปกติ หรือบุคลิกเปลี่ยนไปอย่างเฉียบพลัน
• •เจ็บแน่นหน้าอก หรือหายใจไม่ออก

ควรไปพบแพทย์ภายในวันนั้นหรือเร็วที่สุด ไม่ต้องรอวันนัด ถ้ามีตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม ท้องบวมโตขึ้นเร็ว หรือขาบวมที่เพิ่งเป็น

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด ฉลากระบุส่วนประกอบหลายรายการ (ดูรายการเต็มที่หน้าสินค้า) ส่วนที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้มีดังนี้

• •โคลีน ไบทาร์เทรต (98%) 121.975 มก. (คิดเป็นตัวโคลีนราว 49 มก. เป็นค่าคำนวณจากฉลาก) — โคลีนเป็นสารอาหารจำเป็น งานทดลองในคนที่ให้อาสาสมัคร 57 คนกินอาหารที่แทบไม่มีโคลีน (น้อยกว่า 50 มก. ต่อวัน) พบว่าหลายคนเกิดไขมันพอกตับหรือกล้ามเนื้อเสียหาย และกลับเป็นปกติเมื่อเติมโคลีนคืน แต่งานนี้ศึกษาภาวะ "ขาด" โคลีน ไม่ได้พิสูจน์ว่าการเสริมโคลีนช่วยไขมันพอกตับที่เกิดจากน้ำหนักเกินหรือเบาหวาน ปริมาณในเม็ดราว 1 ใน 10 ของค่าแนะนำต่อวัน (ผู้ชาย 550 มก. ผู้หญิง 425 มก. ตามข้อมูล Linus Pauling Institute)
• •สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. (ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณเคอร์คูมิน และไม่ได้ระบุว่าเป็นสูตรดูดซึมพิเศษ) — การวิเคราะห์รวม 14 งานในผู้ป่วยไขมันพอกตับพบว่าเคอร์คูมินไม่ได้ลด ALT และ AST อย่างมีนัยสำคัญ อีกการวิเคราะห์รวม 15 งานพบ AST ลดแต่ ALT ไม่ลด และ NCCIH (สถาบันการแพทย์ผสมผสานของสหรัฐ) ระบุว่ายังรู้ไม่พอจะสรุปว่ามีประโยชน์ งานที่ได้ผลบวกจากอิหร่านใช้สูตรพิเศษ 500 มก. ต่อวัน (เคอร์คูมิน 70 มก.) นาน 8 สัปดาห์ จึงเทียบตรง ๆ กับเม็ดนี้ไม่ได้
• •ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล แอซีเตต (50%) 10 มก. (ตัววิตามินอีอะซีเตตราว 5 มก. เป็นค่าคำนวณ) — วิตามินอีที่แนวทางไทยให้แพทย์พิจารณาสั่งในผู้ป่วย MASH บางกลุ่มคือ 400–800 ยูนิตต่อวัน ปริมาณในเม็ดต่ำกว่าแม้แต่ค่าแนะนำต่อวันของผู้ใหญ่ (15 มก.) จึงนำคำแนะนำนั้นมาใช้กับเม็ดนี้ไม่ได้

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ได้เป็นเครื่องมือบอกว่ามีอาการของตับหรือไม่ ถ้ามีอาการเตือนข้างต้น ต้องไปพบแพทย์ ไม่ใช่รอดูอาการ ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าเม็ดนี้ทำให้ไขมันในตับ ค่าตับ หรือพังผืดเปลี่ยนแปลง

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ป่วยตับแข็ง: แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงตับอักเสบและตับวาย คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งจึงไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต
• •ท่อน้ำดีอุดตัน: ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน ส่วนประกอบมีสารสกัดขมิ้นชัน ซึ่งงานศึกษาในอาสาสมัครพบว่าเคอร์คูมินเพียง 20 มก. ทำให้ถุงน้ำดีบีบตัว ผู้ที่มีนิ่วหรือโรคท่อน้ำดีต้องถามแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) หรือยาต้านเกล็ดเลือด: มีส่วนประกอบ 4 ตัวที่เกี่ยวข้อง คือ ผงถั่วนัตโตะ (ถั่วนัตโตะเป็นแหล่งวิตามินเค 2 ที่อาจรบกวนวาร์ฟาริน และฉลากไม่ได้ระบุปริมาณ) โคเอนไซม์ คิวเท็น ผงเก๋ากี้ และวิตามินอี ต้องบอกแพทย์ก่อนรับประทานเสมอ
• •ผู้มีค่าตับสูง ไวรัสตับอักเสบ หรือโรคตับอื่น: ให้นำกล่องไปให้แพทย์ดูก่อน เพราะ NIDDK ระบุว่าสมุนไพรบางชนิดทำลายตับได้ และเครือข่ายเฝ้าระวังของสหรัฐ (DILIN) รายงานตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย
• •ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• •หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้และพบแพทย์ทันที (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อจนกว่าแพทย์จะบอก)

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที