ไขมันพอกตับ ระยะ 1 2 3 ต่างกันอย่างไร อันตรายแค่ไหนในแต่ละระยะ

คำตอบสั้น: คำว่า เกรด 1 2 3 ในผลอัลตราซาวนด์ เป็นการประเมินด้วยตาว่า ตับดูมีไขมันมากน้อยแค่ไหน ไม่ได้บอกว่าตับอักเสบหรือมีพังผืดหรือยัง สิ่งที่บอกความอันตรายจริงคือ ระยะของพังผืด (F0 ถึง F4) ซึ่งต้องประเมินเพิ่มด้วยค่า FIB-4 หรือไฟโบรสแกน โดย F4 คือตับแข็ง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •เกรดจากอัลตราซาวนด์เป็นการประเมินแบบหยาบตามสายตาผู้ตรวจ บอกปริมาณไขมันคร่าว ๆ เท่านั้น
• •โรคเดินจาก ไขมันสะสม → ตับอักเสบจากไขมัน (MASH) → พังผืด → ตับแข็ง → อาจเกิดมะเร็งตับ
• •พังผืดแบ่งเป็น F0 ถึง F4 ความเสี่ยงเพิ่มชัดตั้งแต่ F2 และสูงมากที่ F3–F4
• •แนวทางไทยใช้ FIB-4 เป็นการตรวจแรก ค่าน้อยกว่า 1.3 ตรวจซ้ำทุก 1–2 ปี
• •สาเหตุการเสียชีวิตที่พบบ่อยที่สุดของผู้ป่วยกลุ่มนี้คือโรคหัวใจและหลอดเลือดและมะเร็งนอกตับ ไม่ใช่ตับเพียงอย่างเดียว

เกรด 1 2 3 ในผลอัลตราซาวนด์ หมายถึงอะไร

หมายถึงความรุนแรงของไขมันที่มองเห็นในภาพ ไม่ใช่ระยะของโรคทั้งหมด แนวทางของสมาคมโรคตับสหรัฐ (AASLD) พ.ศ. 2566 ระบุว่าอัลตราซาวนด์แบบทั่วไปให้การประเมินความรุนแรงของไขมันแบบ "กึ่งปริมาณที่ขึ้นกับผู้ตรวจ" และ การไม่เห็นไขมันในอัลตราซาวนด์ ไม่ได้ตัดว่าไม่มีตับอักเสบหรือพังผืด

แนวทางเวชปฏิบัติของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2569 อธิบายว่า

• •อัลตราซาวนด์ดูว่าเนื้อตับ สว่างกว่าไต หรือไม่ เห็นขอบหลอดเลือดชัดหรือเปล่า
• •ตรวจได้แม่นเมื่อไขมันมากกว่าร้อยละ 20–30 ของเซลล์ตับ แต่ ความไวลดลงเมื่อไขมันน้อย หรือผู้ที่ถูกตรวจมีน้ำหนักมาก
• •บอกปริมาณไขมันเป็นตัวเลขไม่ได้

ดังนั้นคนที่ผลบอก "เกรด 1" อาจมีพังผืดมากกว่าคนที่ได้ "เกรด 3" ก็ได้ เกรดไม่ได้บอกพังผืด อย่าดูแค่ตัวเลขเกรดแล้วสบายใจหรือตกใจ

ไขมันเกาะตับ ตับอักเสบ พังผืด ตับแข็ง ต่างกันอย่างไร

แนวทางไทย พ.ศ. 2569 อธิบายลำดับของโรคไว้ดังนี้

1. 1ไขมันสะสมในตับ (MASLD) มีไขมันตั้งแต่ร้อยละ 5 ของเซลล์ตับขึ้นไป ระยะแรกส่วนใหญ่ไม่มีอาการ
2. 2ตับอักเสบจากไขมัน (MASH) เซลล์ตับบวมและบาดเจ็บ แพทย์ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของโรค
3. 3พังผืดในตับ การอักเสบที่ต่อเนื่องทำให้เกิดเนื้อเยื่อพังผืดสะสม
4. 4ตับแข็ง พังผืดมากจนโครงสร้างตับเปลี่ยนไป
5. 5มะเร็งตับ อาจเกิดในระยะท้าย

ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ แบ่งตามผลชิ้นเนื้อเป็น 4 ชนิด ชนิดที่ 1 มีแต่ไขมัน ชนิดที่ 2 มีการอักเสบเล็กน้อย ชนิดที่ 3 เซลล์ตับบวม ชนิดที่ 4 มีเซลล์ตายและอาจมีพังผืด ชนิดนี้เป็นการแบ่งจากชิ้นเนื้อตับ คนละระบบกับเกรดในใบอัลตราซาวนด์

พังผืดระยะ F0 ถึง F4 คืออะไร

แนวทางไทยแบ่งพังผืดเป็น F0 (ไม่มี) ถึง F4 โดย

• •F2 ขึ้นไป เรียกว่าพังผืดอย่างมีนัยสำคัญ ความเสี่ยงต่อโรคแทรกซ้อนเพิ่มขึ้นชัดตั้งแต่ระยะนี้
• •F3 คือพังผืดระยะลุกลาม
• •F4 คือตับแข็ง

ไขมันพอกตับ ระยะ 2 ระยะ 3 มีอาการอะไร

ส่วนใหญ่ยังไม่มีอาการ ไม่ว่าจะเป็นเกรด 2 หรือ 3 ในอัลตราซาวนด์ หรือพังผืดระดับกลาง เพราะแนวทางไทยระบุว่าโรคนี้มักเงียบจนเข้าสู่ระยะตับแข็ง บางคนอาจอ่อนเพลียหรือแน่นใต้ชายโครงขวาได้ รายละเอียดอาการอ่านที่ ไขมันพอกตับ อาการเป็นยังไง

ไขมันพอกตับระยะสุดท้ายคืออะไร

ระยะสุดท้ายคือตับแข็งที่มีภาวะแทรกซ้อนแล้ว แพทย์เรียกว่าตับแข็งระยะ decompensated แนวทางไทยอธิบายว่า

• •ตับแข็งช่วงแรก (compensated) ผู้ป่วย มักไม่มีอาการ
• •มีรายงานว่าราวร้อยละ 20 ดำเนินต่อไปสู่ระยะที่มีภาวะแทรกซ้อน เช่น ท้องมาน (น้ำในช่องท้อง) เลือดออกจากหลอดเลือดขอดในหลอดอาหาร และภาวะสมองจากตับ (สับสน ซึม)
• •ผู้ป่วยตับแข็งต้องตรวจคัดกรองมะเร็งตับด้วยอัลตราซาวนด์ ร่วมกับตรวจเลือด AFP ทุก 6–12 เดือน

โรคเดินเร็วแค่ไหน และอันตรายแค่ไหนในแต่ละระยะ

ส่วนใหญ่เดินช้า แต่บางคนเร็วกว่ามาก แนวทางไทยยกข้อมูลระยะยาวว่า

• •ผู้ที่มีไขมันสะสมอย่างเดียว พังผืดเพิ่มประมาณ 1 ระยะทุก 14.3 ปี
• •ผู้ที่มีตับอักเสบจากไขมัน (MASH) เพิ่มประมาณ 1 ระยะทุก 7.1 ปี
• •มีรายงานว่าราวร้อยละ 22 ของผู้ป่วย MASH หรือมีพังผืดระยะลุกลาม เป็นตับแข็งได้ภายใน 2 ปี

ศูนย์ศรีพัฒน์ฯ ระบุว่าราวร้อยละ 5–8 ของผู้ป่วยไขมันพอกตับกลายเป็นตับอักเสบและตับแข็ง และชนิดที่ 3–4 (จากชิ้นเนื้อ) เป็นตับแข็งได้ถึงร้อยละ 20–28 ใน 10 ปี ตัวเลขต่างกันเพราะแต่ละการศึกษาดูคนละกลุ่ม แต่ทุกแหล่งชี้ตรงกันว่าการมีตับอักเสบและพังผืดคือตัวแบ่งความเสี่ยง

อีกเรื่องที่คนมักไม่รู้ AASLD ระบุว่า สาเหตุการเสียชีวิตที่พบบ่อยที่สุดของผู้ป่วยกลุ่มนี้คือโรคหัวใจและหลอดเลือด และมะเร็งนอกตับ รองลงมาจึงเป็นโรคตับ แนวทางไทยจึงแนะนำให้ประเมินและดูแลความเสี่ยงโรคหัวใจไปพร้อมกัน

ใช้ค่าอะไรบอกว่ามีพังผืด FIB-4 กับไฟโบรสแกน

FIB-4 คำนวณจากอายุ ค่า AST ALT และจำนวนเกล็ดเลือด ไม่ต้องเจาะเพิ่มนอกจากเลือดที่ตรวจสุขภาพอยู่แล้ว แนวทางไทย พ.ศ. 2569 ใช้เป็นการตรวจลำดับแรก

• •น้อยกว่า 1.3 ความเสี่ยงพังผืดระยะลุกลามต่ำ ตรวจ FIB-4 ซ้ำทุก 1–2 ปี
• •1.3 ถึง 2.67 ควรตรวจเพิ่มด้วยวิธีลำดับที่สอง เช่น ไฟโบรสแกน หรือส่งพบอายุรแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
• •มากกว่า 2.67 หรือไฟโบรสแกนวัดความแข็งของตับได้ มากกว่า 8 kPa ควรส่งต่ออายุรแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

ไฟโบรสแกน วัดได้ 2 ค่าในครั้งเดียว คือ ค่า CAP (บอกปริมาณไขมัน หน่วย dB/m) และความแข็งของตับ (หน่วย kPa บอกพังผืด) ข้อจำกัดคืออาจคลาดเคลื่อนในคนที่อ้วนมาก หรือมีน้ำในช่องท้อง

ค่าเอนไซม์ตับเองไม่ได้บอกระยะพังผืด อ่านเรื่องสาเหตุค่าตับสูงได้ที่ ค่าตับสูงเกิดจากอะไรได้บ้าง

แต่ละระยะต้องตรวจซ้ำบ่อยแค่ไหน

ตามแนวทางไทย พ.ศ. 2569

• •FIB-4 ต่ำกว่า 1.3 ตรวจซ้ำทุก 1–2 ปี ควบคู่กับคุมน้ำหนัก น้ำตาล ไขมัน ความดัน
• •ความเสี่ยงปานกลางหรือสูง แพทย์จะนัดตรวจเพิ่มและติดตามถี่ขึ้นตามผล
• •มีตับแข็ง ตรวจคัดกรองมะเร็งตับด้วยอัลตราซาวนด์ร่วมกับ AFP ทุก 6–12 เดือน

กำหนดนัดจริงขึ้นกับแพทย์ผู้ดูแล อย่าเลื่อนนัดเองเพราะรู้สึกสบายดี เพราะโรคนี้ไม่มีอาการเตือน

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องระยะไขมันพอกตับ

ได้ยินว่าเกรด 3 คือใกล้ตับแข็งแล้ว จริงไหม ไม่จริง เกรดจากอัลตราซาวนด์บอกปริมาณไขมันคร่าว ๆ ไม่ได้บอกพังผืด ต้องดู FIB-4 หรือไฟโบรสแกนประกอบ

ได้ยินว่าเป็นพังผืดแล้วกลับไม่ได้ จริงไหม ไม่ทั้งหมด แนวทางไทยระบุว่าพังผืดในตับ สามารถถดถอยได้ หากควบคุมปัจจัยเสี่ยงร่วมกับการรักษาที่เหมาะสม และผู้ที่ลดน้ำหนักได้ตั้งแต่ร้อยละ 10 ราวร้อยละ 45 มีพังผืดลดลงอย่างน้อย 1 ระดับ แต่หลักฐานในพังผืดระยะลุกลามและตับแข็งยังมีจำกัด อ่านต่อที่ ไขมันพอกตับ หายได้ไหม ต้องลดน้ำหนักกี่เปอร์เซ็นต์

ได้ยินว่าค่าตับปกติแปลว่าไม่มีพังผืด จริงไหม ไม่จริง ค่าตับปกติไม่ได้ตัดว่าไม่มีโรค ภาพรวมของโรคอ่านที่ ไขมันพอกตับคืออะไร และวิธีอ่านค่าตับที่ ค่า SGOT SGPT คืออะไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด ฉลากระบุส่วนประกอบหลายรายการ (ดูรายการเต็มที่หน้าสินค้า) ส่วนที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้มีดังนี้

• •โคลีน ไบทาร์เทรต (98%) 121.975 มก. (คิดเป็นตัวโคลีนราว 49 มก. เป็นค่าคำนวณจากฉลาก) — โคลีนเป็นสารอาหารจำเป็น งานทดลองในคนที่ให้อาสาสมัคร 57 คนกินอาหารที่แทบไม่มีโคลีน (น้อยกว่า 50 มก. ต่อวัน) พบว่าหลายคนเกิดไขมันพอกตับหรือกล้ามเนื้อเสียหาย และกลับเป็นปกติเมื่อเติมโคลีนคืน แต่งานนี้ศึกษาภาวะ "ขาด" โคลีน ไม่ได้พิสูจน์ว่าการเสริมโคลีนช่วยไขมันพอกตับที่เกิดจากน้ำหนักเกินหรือเบาหวาน ปริมาณในเม็ดราว 1 ใน 10 ของค่าแนะนำต่อวัน (ผู้ชาย 550 มก. ผู้หญิง 425 มก. ตามข้อมูล Linus Pauling Institute)
• •สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. (ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณเคอร์คูมิน และไม่ได้ระบุว่าเป็นสูตรดูดซึมพิเศษ) — การวิเคราะห์รวม 14 งานในผู้ป่วยไขมันพอกตับพบว่าเคอร์คูมินไม่ได้ลด ALT และ AST อย่างมีนัยสำคัญ อีกการวิเคราะห์รวม 15 งานพบ AST ลดแต่ ALT ไม่ลด และ NCCIH (สถาบันการแพทย์ผสมผสานของสหรัฐ) ระบุว่ายังรู้ไม่พอจะสรุปว่ามีประโยชน์ งานที่ได้ผลบวกจากอิหร่านใช้สูตรพิเศษ 500 มก. ต่อวัน (เคอร์คูมิน 70 มก.) นาน 8 สัปดาห์ จึงเทียบตรง ๆ กับเม็ดนี้ไม่ได้
• •ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล แอซีเตต (50%) 10 มก. (ตัววิตามินอีอะซีเตตราว 5 มก. เป็นค่าคำนวณ) — วิตามินอีที่แนวทางไทยให้แพทย์พิจารณาสั่งในผู้ป่วย MASH บางกลุ่มคือ 400–800 ยูนิตต่อวัน ปริมาณในเม็ดต่ำกว่าแม้แต่ค่าแนะนำต่อวันของผู้ใหญ่ (15 มก.) จึงนำคำแนะนำนั้นมาใช้กับเม็ดนี้ไม่ได้

ระยะของโรคตับต้องประเมินด้วยการตรวจของแพทย์เท่านั้น ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าเม็ดนี้ทำให้ระยะพังผืด เกรดไขมัน หรือค่าตับเปลี่ยนแปลง

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ป่วยตับแข็ง: แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงตับอักเสบและตับวาย คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งจึงไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต
• •ท่อน้ำดีอุดตัน: ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน ส่วนประกอบมีสารสกัดขมิ้นชัน ซึ่งงานศึกษาในอาสาสมัครพบว่าเคอร์คูมินเพียง 20 มก. ทำให้ถุงน้ำดีบีบตัว ผู้ที่มีนิ่วหรือโรคท่อน้ำดีต้องถามแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) หรือยาต้านเกล็ดเลือด: มีส่วนประกอบ 4 ตัวที่เกี่ยวข้อง คือ ผงถั่วนัตโตะ (ถั่วนัตโตะเป็นแหล่งวิตามินเค 2 ที่อาจรบกวนวาร์ฟาริน และฉลากไม่ได้ระบุปริมาณ) โคเอนไซม์ คิวเท็น ผงเก๋ากี้ และวิตามินอี ต้องบอกแพทย์ก่อนรับประทานเสมอ
• •ผู้มีค่าตับสูง ไวรัสตับอักเสบ หรือโรคตับอื่น: ให้นำกล่องไปให้แพทย์ดูก่อน เพราะ NIDDK ระบุว่าสมุนไพรบางชนิดทำลายตับได้ และเครือข่ายเฝ้าระวังของสหรัฐ (DILIN) รายงานตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย
• •ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• •หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้และพบแพทย์ทันที (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อจนกว่าแพทย์จะบอก)

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที