เบาหวาน ห้ามกินผลไม้อะไร ผลไม้ที่กินได้ และกินได้แค่ไหน

คำตอบสั้น: คนเป็นเบาหวาน กินผลไม้ได้ ไม่มีผลไม้ชนิดไหนที่ห้ามเด็ดขาด แต่ต้อง กินเป็น "ส่วน" แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยให้กินผลไม้มื้อละ 1 ส่วน และศูนย์เบาหวานศิริราชกำหนดว่าผลไม้ 1 ส่วนมีคาร์โบไฮเดรต 15 กรัม ผลไม้ที่ควรเลี่ยงคือกลุ่มหวานจัด เช่น ทุเรียน ขนุน น้อยหน่า ละมุด รวมถึงผลไม้ตากแห้ง กวน เชื่อม แช่อิ่ม และน้ำผลไม้

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •กินผลไม้ได้ มื้อละ 1 ส่วน ผลไม้ 1 ชนิดต่อมื้อ วันละ 2–3 ครั้ง ตามคำแนะนำของศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มช.
• •ผลไม้ 1 ส่วน = คาร์โบไฮเดรต 15 กรัม ปริมาณจริงต่างกันตามความหวาน เช่น ฝรั่งผลกลางครึ่งผล แอปเปิลผลเล็ก 1 ผล แตงโม 6–8 ชิ้น
• •ผลไม้หวานจัด ผลไม้แปรรูป และน้ำผลไม้ ทำให้ได้น้ำตาลมากในปริมาณที่ดูน้อย
• •คนที่เป็นโรคไตร่วมด้วยต้องดูเรื่องโพแทสเซียมเพิ่มอีกชั้น

คนเป็นเบาหวานกินผลไม้ได้ไหม

ได้ และควรกินด้วย เพราะผลไม้เป็นหมวดหนึ่งในจานอาหารสุขภาพ แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 แนะนำการจัดจานแบบ 2:1:1 คือผัก 2 ส่วน ข้าวแป้ง 1 ส่วน โปรตีน 1 ส่วน บนจานแบนขนาด 9 นิ้ว แล้ว เพิ่มผลไม้มื้อละ 1 ส่วน

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ "ผลไม้" แต่อยู่ที่ ปริมาณ ผลไม้มีน้ำตาลตามธรรมชาติ ซึ่งนับเป็นคาร์โบไฮเดรตเหมือนข้าว ถ้ากินทีละครึ่งจาน หรือกินหลายชนิดรวมกันในมื้อเดียว น้ำตาลหลังอาหารก็สูงได้

ความเชื่อว่า "ผลไม้เป็นของธรรมชาติ กินเท่าไรก็ได้" จึงไม่ถูก คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อธิบายไว้ในบทความเรื่องไอศกรีมผลไม้ว่า ของหวานที่ทำจากผลไม้ยังมีน้ำตาลมากและมีผลต่อน้ำตาลในเลือด

ผลไม้ 1 ส่วนเท่ากับเท่าไร

ศูนย์เบาหวานศิริราช กำหนดผลไม้ 1 ส่วนมีคาร์โบไฮเดรต 15 กรัม ให้พลังงาน 60 กิโลแคลอรี ไม่มีโปรตีนและไขมัน ปริมาณจริงแตกต่างกันตามความหวานของผลไม้แต่ละชนิด ตามรายการอาหารแลกเปลี่ยนดังนี้

• •ครึ่งผล: กล้วยหอม ฝรั่ง (ผลกลาง) แก้วมังกร มะม่วงสุกหรือดิบ
• •1 ผล: กล้วยน้ำว้า แอปเปิล (ผลเล็ก) ส้ม (ผลใหญ่) ทุเรียน (เม็ดเล็ก)
• •2 ผลหรือ 2 ชิ้น: ขนุน มะขามหวาน ส้มโอ
• •4 ผล: มังคุด เงาะ พุทรา
• •5–6 ผล: ลองกอง ลิ้นจี่ ลำไย
• •6–8 ชิ้น: แตงโม สับปะรด มะละกอสุก

ถ้าผลไม้ที่อยากกินไม่อยู่ในรายการนี้ แนวทางไทย 2566 ให้หลักกะด้วยตาไว้ว่า ผลไม้ 1 ส่วนประมาณ ผลไม้หั่น 6–8 ชิ้นวางชั้นเดียวบนจานรองแก้วกาแฟ หรือ ผลขนาดกลางเท่ากำปั้น 1 ผล หรือ ผลเล็ก 4–6 ผล

เบาหวานห้ามกินผลไม้อะไร

ไม่มีคำว่าห้ามตลอดชีวิต แต่มีกลุ่มที่ควรเลี่ยง ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มช. แนะนำให้ผู้เป็นเบาหวานเลี่ยงผลไม้ต่อไปนี้

• •ผลไม้หวานจัด: ทุเรียน ขนุน น้อยหน่า ละมุด
• •ผลไม้แปรรูป: ผลไม้ตากแห้ง ผลไม้กวน ผลไม้เชื่อม ผลไม้แช่อิ่ม และผลไม้กระป๋อง

สังเกตจากรายการของศิริราชจะเห็นว่า ผลไม้หวานจัดได้ปริมาณต่อส่วนน้อยมาก เช่น ทุเรียนเม็ดเล็ก 1 เม็ด หรือขนุน 2 ชิ้น ก็นับเป็น 1 ส่วนแล้ว ขณะที่แตงโมได้ถึง 6–8 ชิ้น คนที่กินทุเรียนทีละหลายเม็ดจึงได้คาร์โบไฮเดรตเท่ากับผลไม้หลายส่วนในคราวเดียว อ่านรายละเอียดเรื่องทุเรียนและมะม่วงได้ที่ เบาหวานกินทุเรียนได้ไหม มะม่วงสุก ข้าวเหนียวมะม่วง

เบาหวานกินผลไม้อะไรได้บ้าง

กินได้เกือบทุกชนิด ถ้าคุมให้อยู่ใน 1 ส่วนต่อมื้อ ผลไม้ที่ได้ปริมาณต่อส่วนมาก เช่น แตงโม สับปะรด มะละกอสุก 6–8 ชิ้น ช่วยให้รู้สึกได้กินเยอะขึ้นในคาร์โบไฮเดรตเท่ากัน

ส่วนคำถามว่า "ผลไม้อะไรดีที่สุดสำหรับเบาหวาน" แหล่งที่เราตรวจ ไม่ได้จัดอันดับผลไม้แบบนั้น สิ่งที่แนวทางเน้นคือกินผลไม้สดทั้งผล กินตามส่วน และหมุนเวียนชนิด

ฝรั่ง แอปเปิล ส้ม สาลี่ สละ กินได้แค่ไหน

• •ฝรั่ง ผลกลางครึ่งผล = 1 ส่วน ตามรายการของศิริราช ฝรั่ง 1 ผลเต็มจึงเท่ากับ 2 ส่วน
• •แอปเปิล ผลเล็ก 1 ผล = 1 ส่วน ถ้าเป็นผลใหญ่ควรแบ่งกิน
• •ส้ม ผลใหญ่ 1 ผล = 1 ส่วน
• •สาลี่และสละ ไม่อยู่ในรายการที่เราตรวจ ให้ใช้หลักของแนวทางไทย คือผลขนาดกำปั้น 1 ผล หรือหั่น 6–8 ชิ้นวางชั้นเดียว แล้วสังเกตค่าน้ำตาลของตัวเอง ถ้าไม่แน่ใจให้ถามนักกำหนดอาหารที่โรงพยาบาล

กินผลไม้ตอนไหนดี หลังอาหารหรือระหว่างมื้อ

ศูนย์ศรีพัฒน์แนะนำให้กินผลไม้ 1 ชนิดต่อมื้อ วันละ 2–3 ครั้ง หลังอาหาร การกินหลังมื้อทำให้นับรวมเป็นคาร์โบไฮเดรตของมื้อนั้นได้ง่าย

ถ้าอยากกินเป็นของว่างระหว่างมื้อ ก็ยังต้องนับเป็นส่วนเหมือนเดิม ไม่ใช่กินเพิ่มจากโควตา คนที่ใช้ยากลุ่มซัลโฟนิลยูเรียหรือฉีดอินซูลิน ซึ่งเสี่ยงน้ำตาลต่ำ ควรถามแพทย์หรือนักกำหนดอาหารว่าควรจัดผลไม้ไว้ช่วงไหน ห้ามปรับยาเองเพื่อให้กินผลไม้ได้มากขึ้น

ถ้าวัดน้ำตาลปลายนิ้วอยู่แล้ว การวัดหลังมื้อที่กินผลไม้ช่วยให้เห็นว่าผลไม้ชนิดนั้นมีผลกับตัวเราอย่างไร อ่านวิธีวัดได้ที่ น้ำตาลหลังอาหาร 2 ชั่วโมง ไม่ควรเกินเท่าไหร่

น้ำผลไม้ ผลไม้อบแห้ง ผลไม้ดอง ต่างจากผลไม้สดอย่างไร

น้ำผลไม้

ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. แนะนำให้ผู้ป่วยเบาหวานหลีกเลี่ยงหรือจำกัดน้ำผลไม้ เพราะน้ำส้มคั้น 1 แก้ว (240 มล.) อาจต้องใช้ส้ม 6–8 ผล และน้ำผลไม้บางแบบยังเติมน้ำเชื่อม น้ำตาล หรือน้ำผึ้ง ถ้าจะดื่มจริงให้จำกัดปริมาณ เลือกชนิด และไม่เติมน้ำตาล

อีกจุดที่บอกได้ชัดคือ แนวทางไทย 2566 ใช้ น้ำส้มคั้น 180 มล. เป็นตัวอย่างของคาร์โบไฮเดรต 15 กรัมสำหรับ แก้น้ำตาลต่ำ แปลว่าน้ำผลไม้เพียงแก้วเล็กก็มีน้ำตาลพอจะดันน้ำตาลในเลือดขึ้นได้ คนที่ไม่ได้มีน้ำตาลต่ำจึงไม่ควรใช้น้ำผลไม้แทนน้ำเปล่า อ่านเรื่องเครื่องดื่มอื่นได้ที่ เบาหวาน ดื่มน้ำอะไรได้บ้าง

ผลไม้อบแห้ง ตากแห้ง กวน เชื่อม

ผลไม้ที่ถูกดึงน้ำออกจะหดตัว น้ำตาลจึงอัดอยู่ในชิ้นเล็ก และหลายแบบยังเติมน้ำตาล ศูนย์ศรีพัฒน์จัดผลไม้ตากแห้ง กวน เชื่อม และกระป๋อง ไว้ในกลุ่มที่ควรเลี่ยง

ผลไม้ดอง แช่อิ่ม

ผลไม้ดองหลายแบบในบ้านเราเป็นแบบแช่อิ่มที่ใช้น้ำเชื่อม ซึ่งศูนย์ศรีพัฒน์ให้เลี่ยง และบางแบบมีเกลือหรือพริกเกลือเพิ่ม คนที่เป็นความดันสูงร่วมด้วยต้องนับโซเดียมด้วย กรมอนามัยแนะนำให้โซเดียมไม่เกิน 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน

เบาหวานร่วมกับไตเสื่อม หรือไขมันพอกตับ เลือกผลไม้อย่างไร

ถ้าเป็นโรคไตร่วมด้วย ต้องผ่านสองด่าน คือความหวานและโพแทสเซียม ข้อแนะนำของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยจัดกล้วย ทุเรียน ฝรั่ง มะม่วง ลำไย น้ำส้มคั้น และน้ำมะพร้าว ไว้ในกลุ่มโพแทสเซียมสูง คนที่แพทย์บอกว่าโพแทสเซียมในเลือดสูงต้องจำกัดตามที่นักกำหนดอาหารกำหนด อ่านต่อที่ คนเป็นโรคไตกินผลไม้อะไรได้บ้าง

ส่วนคนที่มีไขมันพอกตับหรือไขมันในเลือดสูงร่วมด้วย หลักเรื่องผลไม้หวานจัดคล้ายกัน อ่านได้ที่ ไขมันพอกตับ ห้ามกินผลไม้อะไร และ ไขมันในเลือดสูงห้ามกินผลไม้อะไร

ตัวอย่างวันหนึ่งของคนเป็นเบาหวานที่กินผลไม้

• •หลังมื้อเช้า: ฝรั่งผลกลางครึ่งผล
• •หลังมื้อกลางวัน: แตงโมหรือสับปะรด 6–8 ชิ้น
• •หลังมื้อเย็น: ส้มผลใหญ่ 1 ผล หรือแอปเปิลผลเล็ก 1 ผล

ตัวอย่างนี้เป็นเพียงการแปลงหลัก "มื้อละ 1 ส่วน" ให้เห็นภาพ คนที่น้ำตาลยังสูง หรือต้องคุมน้ำหนัก แพทย์และนักกำหนดอาหารอาจให้น้อยกว่านี้ ดูการจัดจานทั้งมื้อได้ที่ เบาหวาน กินอะไรได้บ้าง จัดจานอาหารไทยแต่ละมื้ออย่างไร และวิธีนับแป้งที่ เบาหวาน คุมอาหารยังไง นับคาร์บแบบง่าย

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่กิน

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: สารสกัดจากมะระขี้นก 150 มก. · ผงน้ำมันปลา 100 มก. · แมกนีเซียม (100%) 100 มก. · สารสกัดจากโสมอเมริกัน 100 มก. · สารสกัดจากเห็ดหลินจือ 70 มก. · สารสกัดจากอาร์ติโชค 70 มก. · โพรโพลิส 60.5 มก. · ไคโตซาน (80%) 60 มก. · ยีสต์ เบต้า-กลูแคน (85%) 60 มก. · สารสกัดจากเจียวกู่หลาน 45 มก. · ซิงค์ อะมิโน แอซิด คีเลต (20%) 30 มก. · กรดแอลฟาไลโปอิก (100%) 24 มก. · ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริล แอซีเตต (วิตามินอี 425 IU/g) 10 มก. · โครเมียม พิโคลิเนต 0.5 มก.

ส่วนประกอบที่คนมักถามเมื่อพูดถึงใยอาหารและผลไม้ และหลักฐานที่มี

• •ยีสต์ เบต้า-กลูแคน (85%) 60 มก. (คิดเป็นตัวสารราว 51 มก. เป็นค่าคำนวณ ถ้า 2 แคปซูลราว 102 มก.) — จากการค้นของเรา ยังไม่พบงานวิจัยในคนเรื่องยีสต์เบต้ากลูแคนกับน้ำตาลในเลือด งานที่พบคือชายอ้วนที่มีไขมันในเลือดสูง 15 คน ใช้วันละ 15 กรัม (15,000 มก.) นาน 8 สัปดาห์ ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ ขนาดที่ศึกษาสูงกว่าในแคปซูลหลายร้อยเท่า ส่วนเบต้ากลูแคนที่คนพูดถึงเรื่องน้ำตาลส่วนใหญ่มาจากข้าวโอ๊ตและบาร์เลย์ ซึ่งเป็นคนละชนิด
• •ไคโตซาน (80%) 60 มก. (คิดเป็นตัวสารราว 48 มก. เป็นค่าคำนวณ ถ้า 2 แคปซูลราว 96 มก.) — การทบทวนของ Cochrane 15 งาน 1,219 คน พบน้ำหนักลดมากกว่ายาหลอกเฉลี่ย 1.7 กก. ในระยะสั้น แต่งานคุณภาพดีพบผลน้อยมาก ไม่น่ามีความหมายทางคลินิก งานในคนที่เราตรวจใช้ไคโตซานวันละ 4.5–6.75 กรัม สูงกว่าในแคปซูลราว 50–140 เท่า และไม่มีงานในแหล่งที่เราตรวจที่ศึกษาไคโตซานกับน้ำตาลในเลือด

ต้องบอกตรง ๆ ว่า แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยระบุว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าการเสริมโครเมียม แมกนีเซียม หรือสมุนไพร ช่วยให้การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดดีขึ้น ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ใช้แทนผลไม้สดหรือใยอาหารจากอาหารได้ และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้กินผลไม้หวานได้มากขึ้น

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานชนิดกิน: มะระขี้นก โสมอเมริกัน และกรดแอลฟาไลโปอิก ซึ่งเป็นส่วนประกอบในสูตร มีรายงานว่าอาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน และรู้จักอาการน้ำตาลต่ำ เช่น หิว มือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก สับสน ถ้าน้ำตาลต่ำบ่อยผิดปกติ ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาและอินซูลินที่แพทย์สั่งให้ใช้ต่อ) แล้วรีบแจ้งแพทย์ ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ได้แก่ สับสนมาก ชัก หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ห้ามลด หยุด หรือปรับยาเบาหวานหรืออินซูลินเอง
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด เช่น วาร์ฟาริน แอสไพริน โคลพิโดเกรล: ฉลากเตือนเรื่องน้ำมันปลา และงานทดลองในอาสาสมัครพบว่าโสมอเมริกันทำให้ค่า INR ของวาร์ฟารินลดลง ต้องบอกแพทย์ก่อน
• •ผู้ป่วยโรคไต: Linus Pauling Institute เตือนว่าผู้มีโรคไตควรจำกัดโครเมียมเสริม และเสี่ยงผลข้างเคียงจากแมกนีเซียมเสริมสูงขึ้น ให้นำกล่องไปปรึกษาแพทย์ก่อน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ไคโตซาน: สตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ระวังในผู้แพ้อาหารทะเลและผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ · ไคโตซาน: ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอื่นที่มีไขมันเป็นส่วนประกอบหลักให้ทานห่างอย่างน้อย 2 ชั่วโมง · น้ำมันปลา: ห้ามใช้ในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา · น้ำมันปลา: ระวังในผู้ที่เลือดแข็งตัวช้า หรือใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือแอสไพริน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที