โครเมียม พิโคลิเนต คืออะไร ช่วยคุมน้ำตาลจริงไหม ผลข้างเคียงมีไหม

คำตอบสั้น: โครเมียม พิโคลิเนต คือ แร่ธาตุโครเมียมชนิดไตรวาเลนต์ (ชนิดที่พบในอาหาร) จับกับกรดพิโคลินิก ใช้ในอาหารเสริม งานวิจัยเรื่องน้ำตาลในผู้ป่วยเบาหวาน ผลขัดกัน การทบทวน 20 งานทดลองโดยผู้เขียนจากสำนักงานอาหารเสริมของสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐ (NIH ODS) ปี 2016 สรุปว่าโครเมียมเสริม มีประสิทธิผลจำกัด แนวทางเบาหวานของไทย พ.ศ. 2566 และ ADA ปี 2026 ไม่แนะนำโครเมียมเพื่อคุมน้ำตาล มีรายงานไตวายจากโครเมียมพิโคลิเนตขนาดสูง ผู้ป่วยโรคไตต้องปรึกษาแพทย์ก่อน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •โครเมียมในอาหารเสริมเป็นคนละชนิดกับโครเมียมที่ใช้ในอุตสาหกรรม ชนิดเฮกซะวาเลนต์ในอุตสาหกรรมมีพิษสูง ส่วนในอาหารเป็นชนิดไตรวาเลนต์
• •ตัวเลขบนฉลากมักเป็นน้ำหนักสารประกอบ โครเมียมพิโคลิเนต 500 ไมโครกรัม มีธาตุโครเมียมราว 62 ไมโครกรัม (ค่าคำนวณ)
• •งานวิจัยเรื่องน้ำตาลขัดกัน งานที่พบผลมากมักเป็นงานคุณภาพต่ำ
• •มีรายงานไตวายหลังกินโครเมียมพิโคลิเนต Linus Pauling Institute แนะนำให้ผู้มีโรคไตหรือโรคตับจำกัดโครเมียมเสริม
• •ได้โครเมียมจากธัญพืชไม่ขัดสี ถั่วแขก บรอกโคลี ถั่วเปลือกแข็ง และไข่แดง

โครเมียมคือแร่ธาตุอะไร ต่างจากโครเมียมในโลหะอย่างไร

โครเมียมพบได้หลายรูปแบบ สองแบบที่ต้องรู้จักคือ

• •โครเมียมไตรวาเลนต์ (Cr3+) เป็นชนิดที่พบในอาหารและใช้ในอาหารเสริม เช่น โครเมียมพิโคลิเนต โครเมียมคลอไรด์ ยีสต์โครเมียมสูง
• •โครเมียมเฮกซะวาเลนต์ (Cr6+) ใช้ในอุตสาหกรรม Linus Pauling Institute ระบุว่ามีพิษสูง และจัดเป็นสารก่อมะเร็งในคนเมื่อหายใจเข้าไป

ข่าวเรื่องโครเมียมเป็นพิษจากโรงงานจึงหมายถึงคนละชนิดกับในอาหารเสริม แต่ก็ไม่ได้แปลว่าโครเมียมในอาหารเสริมกินเท่าไรก็ได้ ดูหัวข้อผลข้างเคียงด้านล่าง

อีกเรื่องที่น่ารู้คือ Linus Pauling Institute ระบุว่าหน่วยงานความปลอดภัยอาหารของยุโรป (EFSA) ปี 2014 สรุปว่า ยังกำหนดความต้องการโครเมียมของคนไม่ได้ และยังไม่เคยพบภาวะขาดโครเมียมจากอาหารปกติ ส่วนค่าที่สหรัฐใช้อ้างอิง (AI) สำหรับผู้ใหญ่อายุ 51 ปีขึ้นไป คือ ชาย 30 ไมโครกรัม หญิง 20 ไมโครกรัมต่อวัน

โครเมียมพิโคลิเนต 500 ไมโครกรัม ให้โครเมียมธาตุเท่าไร

นี่คือจุดที่คนอ่านฉลากผิดบ่อย ตัวเลข 500 ไมโครกรัมของ "โครเมียมพิโคลิเนต" คือน้ำหนักของทั้งโมเลกุล ซึ่งรวมกรดพิโคลินิกด้วย ไม่ใช่น้ำหนักธาตุโครเมียม

วิธีคิด: โครเมียม(III) พิโคลิเนต มีน้ำหนักโมเลกุล 418.3 ส่วนโครเมียม 1 อะตอมหนัก 52.0 สัดส่วนโครเมียมจึงราว 12.4%

• •โครเมียมพิโคลิเนต 500 ไมโครกรัม (0.5 มก.) → ธาตุโครเมียมราว 62 ไมโครกรัม (ค่าคำนวณ)
• •โครเมียมพิโคลิเนต 1,000 ไมโครกรัม (1 มก.) → ธาตุโครเมียมราว 124 ไมโครกรัม (ค่าคำนวณ)

ฉลากบางยี่ห้อเขียนเป็นธาตุโครเมียม บางยี่ห้อเขียนเป็นสารประกอบ ถ้าไม่แน่ใจให้ถามเภสัชกร อ่านวิธีอ่านเปอร์เซ็นต์และหน่วยบนฉลากได้ที่ อ่านฉลากอาหารเสริม เปอร์เซ็นต์ในวงเล็บหมายถึงอะไร

งานวิจัยในคนเรื่องโครเมียมกับน้ำตาลพบอะไร

ฝั่งที่พบผล

• •Balk 2007 (Diabetes Care) รวม 41 งาน เกือบครึ่งคุณภาพต่ำ ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 HbA1c ลดลงเฉลี่ย 0.6% แต่ ไม่มีผลในคนที่ไม่เป็นเบาหวาน และผลใหญ่มักมาจากงานคุณภาพต่ำ
• •Suksomboon 2014 ผู้วิจัยจากมหาวิทยาลัยมหิดล รวม 25 งาน HbA1c ลดลง 0.55% ผลเด่นในรูปพิโคลิเนต อาจได้ผลเมื่อใช้ มากกว่า 200 ไมโครกรัม/วัน ผลระยะยาวยังไม่ทราบ
• •Asbaghi 2020 รวม 28 งาน แต่ผลของแต่ละงานต่างกันมาก

ฝั่งที่ไม่พบผล

• •Costello 2016 ผู้เขียนจาก NIH ODS ทบทวน 20 งานทดลองในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 พบว่า น้ำตาลขณะอดอาหารถึงเป้าหมายทางคลินิกเพียง 5 ใน 20 งาน และ HbA1c ถึงเป้าเพียง 3 ใน 14 งาน สรุปว่าประสิทธิผลจำกัด และมีเหตุผลน้อยที่จะแนะนำเพื่อคุมน้ำตาล
• •Linus Pauling Institute สรุปว่าผลงานทดลองปนกัน มีไม่กี่งานที่พบประโยชน์ที่มีความหมายทางคลินิก งานในคนเสี่ยงเบาหวาน 56 คน ที่ได้ 500 หรือ 1,000 ไมโครกรัม/วัน 6 เดือน ไม่พบน้ำตาล อินซูลิน หรือความไวต่ออินซูลินเปลี่ยน
• •องค์การอาหารและยาสหรัฐ (FDA) อนุญาตให้เขียนบนฉลากได้เพียงว่าความสัมพันธ์ระหว่างโครเมียมพิโคลิเนตกับภาวะดื้ออินซูลินหรือเบาหวาน "ไม่แน่นอนอย่างมาก" (highly uncertain)

แนวทางเวชปฏิบัติว่าอย่างไร

แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยระบุว่า ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าการเสริมโครเมียม แมกนีเซียม หรือสมุนไพร ช่วยให้คุมน้ำตาลได้ดีขึ้น ADA ปี 2026 ก็ไม่แนะนำแร่ธาตุอย่างโครเมียมเพื่อหวังผลลดน้ำตาล

ได้โครเมียมจากอาหารอะไรบ้าง

Linus Pauling Institute ระบุว่าโครเมียมในอาหารวัดได้แม่นยำในอาหารไม่กี่ชนิด แต่แหล่งที่ดีได้แก่

• •ธัญพืชไม่ขัดสีและซีเรียลรำข้าวสูง ในบริบทไทยคือข้าวกล้อง ขนมปังโฮลวีต
• •ถั่วแขก (green beans) และบรอกโคลี
• •ถั่วเปลือกแข็ง และ ไข่แดง

ข้อน่าสนใจคือ อาหารที่มีน้ำตาลทรายหรือฟรักโทสสูงมักมีโครเมียมต่ำ และอาจทำให้ร่างกายขับโครเมียมออกมากขึ้น เป็นอีกเหตุผลที่คนเป็นเบาหวานควรลดน้ำหวาน ชานมไข่มุก และขนมหวาน ดูวิธีอ่านน้ำตาลในอาหารเสริมได้ที่ คนเป็นเบาหวาน อ่านฉลากอาหารเสริมดูน้ำตาลอย่างไร

โครเมียมพิโคลิเนต ผลข้างเคียงและอันตรายมีไหม

NCCIH ระบุผลข้างเคียงที่พบได้ เช่น ปวดท้อง ท้องอืด และมีรายงานไม่กี่รายเรื่อง ไต ตับ กล้ามเนื้อ และผิวหนังเสียหาย หลังใช้ขนาดสูง ผลระยะยาวยังไม่ได้ศึกษาดี

รายงานผู้ป่วยที่ Linus Pauling Institute ยกมา

• •ไตวายหลังกินโครเมียมพิโคลิเนต 600 ไมโครกรัม/วัน 6 สัปดาห์
• •หญิงอายุ 33 ปี กิน 1,200–2,400 ไมโครกรัม/วัน 4–5 เดือน เพื่อลดน้ำหนัก เกิดไตวายจนต้องฟอกเลือด ร่วมกับตับอักเสบและโลหิตจาง
• •ชายอายุ 24 ปี ไตวายเฉียบพลันหลังกิน 2 สัปดาห์

Linus Pauling Institute ระบุว่าผู้ที่มีโรคไตหรือโรคตับอยู่เดิมอาจเสี่ยงผลข้างเคียงมากขึ้น และควรจำกัดโครเมียมเสริม รายงานผู้ป่วยพิสูจน์สาเหตุไม่ได้แน่นอน แต่คนที่มีค่า eGFR (อัตราการกรองของไต) ต่ำ หรือเป็นเบาหวานลงไต ควรให้แพทย์ดูก่อนกินแร่ธาตุเสริมทุกชนิด อ่านเรื่องขนาดสูงสุดของแร่ธาตุเพิ่มได้ที่ วิตามินและแร่ธาตุ กินเกินขนาดสูงสุดแล้วเป็นอย่างไร

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง เช่น ปัสสาวะออกน้อยลงมาก บวมขึ้นเร็ว ตาเหลือง ตัวเหลือง หลังเริ่มกินอาหารเสริม ให้หยุดอาหารเสริมนั้นและไปพบแพทย์ทันที โดยยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ

กินโครเมียมคู่ยาเบาหวานได้ไหม

ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน ถ้าโครเมียมมีผลต่อน้ำตาลจริงอย่างที่บางงานพบ ก็อาจเสริมฤทธิ์กับยาลดน้ำตาล โดยเฉพาะอินซูลินและยาซัลโฟนิลยูเรีย เช่น ไกลเบนคลาไมด์ ไกลพิไซด์ ไกลคลาไซด์ ไกลเมพิไรด์

รู้จักอาการน้ำตาลต่ำ (ต่ำกว่า 70 มก./ดล.) ได้แก่ หิว มือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก สับสน ถ้าเกิดบ่อยขึ้นหลังเริ่มอาหารเสริม ให้หยุดอาหารเสริมนั้น (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) แล้วแจ้งแพทย์ ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง คือ ซึม สับสนมาก ชัก หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ห้ามลดหรือข้ามยาเบาหวานเองเพราะคิดว่าโครเมียมช่วยแล้ว

ได้ยินว่าโครเมียมช่วยให้อินซูลินทำงานดีขึ้น กินแล้วคุมน้ำตาลได้ จริงไหม

คำอธิบายนี้มาจากแนวคิดเรื่องบทบาทของโครเมียมในร่างกาย แต่เมื่อทดสอบในคนจริง ผลออกมาขัดกัน และงานที่ออกแบบดีมักไม่พบผล FDA เองจัดความสัมพันธ์นี้ว่าไม่แน่นอนอย่างมาก แนวทางของไทยและ ADA จึงไม่แนะนำ

สิ่งที่มีหลักฐานชัดกว่าคือ ยาที่แพทย์ปรับให้เหมาะ อาหารที่ลดน้ำตาลและแป้งขัดสี การเคลื่อนไหวร่างกาย และการเจาะน้ำตาลติดตาม

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่กิน

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: สารสกัดจากมะระขี้นก 150 มก. · ผงน้ำมันปลา 100 มก. · แมกนีเซียม (100%) 100 มก. · สารสกัดจากโสมอเมริกัน 100 มก. · สารสกัดจากเห็ดหลินจือ 70 มก. · สารสกัดจากอาร์ติโชค 70 มก. · โพรโพลิส 60.5 มก. · ไคโตซาน (80%) 60 มก. · ยีสต์ เบต้า-กลูแคน (85%) 60 มก. · สารสกัดจากเจียวกู่หลาน 45 มก. · ซิงค์ อะมิโน แอซิด คีเลต (20%) 30 มก. · กรดแอลฟาไลโปอิก (100%) 24 มก. · ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริล แอซีเตต (วิตามินอี 425 IU/g) 10 มก. · โครเมียม พิโคลิเนต 0.5 มก.

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •โครเมียม พิโคลิเนต 0.5 มก. (เป็นน้ำหนักสารประกอบ ให้ธาตุโครเมียมราว 62 ไมโครกรัม (คำนวณ) · 2 แคปซูลเป็นราว 124 ไมโครกรัม (คำนวณ)) — งานวิจัยเรื่องน้ำตาลในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ผลขัดกัน การทบทวนที่พบผลชี้ว่าอาจได้ผลเมื่อใช้มากกว่า 200 ไมโครกรัม/วัน และงานส่วนใหญ่ใช้ 200–1,000 ไมโครกรัม/วัน ส่วนการทบทวน 20 งานของ Costello 2016 สรุปว่ามีประสิทธิผลจำกัด แนวทางของไทยและ ADA ไม่แนะนำโครเมียมเพื่อคุมน้ำตาล และ Linus Pauling Institute แนะนำให้ผู้มีโรคไตหรือโรคตับจำกัดโครเมียมเสริม

ต้องบอกตรง ๆ ว่า แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยระบุว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าการเสริมโครเมียม แมกนีเซียม หรือสมุนไพร ช่วยให้การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดดีขึ้น ADA ปี 2026 ก็ไม่แนะนำแร่ธาตุหรือสมุนไพรเพื่อหวังผลลดน้ำตาล ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยคุมน้ำตาลหรือใช้แทนยาเบาหวานได้

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานชนิดกิน: มะระขี้นก โสมอเมริกัน กรดแอลฟาไลโปอิก และโครเมียม ซึ่งเป็นส่วนประกอบในสูตร มีรายงานว่าอาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน และรู้จักอาการน้ำตาลต่ำ เช่น หิว มือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก สับสน ถ้าน้ำตาลต่ำบ่อยผิดปกติ ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาและอินซูลินที่แพทย์สั่งให้ใช้ต่อ) แล้วรีบแจ้งแพทย์ ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ได้แก่ สับสนมาก ชัก หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ห้ามลด หยุด หรือปรับยาเบาหวานหรืออินซูลินเอง
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด เช่น วาร์ฟาริน แอสไพริน โคลพิโดเกรล: ฉลากเตือนเรื่องน้ำมันปลา และงานทดลองในอาสาสมัครพบว่าโสมอเมริกันทำให้ค่า INR ของวาร์ฟารินลดลง ต้องบอกแพทย์ก่อน
• •ผู้ป่วยโรคไตหรือโรคตับ: Linus Pauling Institute เตือนว่าผู้มีโรคไตหรือโรคตับควรจำกัดโครเมียมเสริม ผู้ที่ไตทำงานบกพร่องเสี่ยงผลข้างเคียงจากแมกนีเซียมเสริมสูงขึ้น และมีรายงานไตอักเสบจากมะระขี้นก ให้นำกล่องไปปรึกษาแพทย์ก่อน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ไคโตซาน: สตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ระวังในผู้แพ้อาหารทะเลและผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ · ไคโตซาน: ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอื่นที่มีไขมันเป็นส่วนประกอบหลักให้ทานห่างอย่างน้อย 2 ชั่วโมง · น้ำมันปลา: ห้ามใช้ในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา · น้ำมันปลา: ระวังในผู้ที่เลือดแข็งตัวช้า หรือใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือแอสไพริน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที