เบต้ากลูแคน คืออะไร ช่วยเรื่องอะไร จากยีสต์ต่างจากข้าวโอ๊ตอย่างไร

คำตอบสั้น: เบต้ากลูแคน คือ ใยอาหารกลุ่มหนึ่งที่เป็นสายน้ำตาลกลูโคสต่อกัน พบในข้าวโอ๊ต บาร์เลย์ และผนังเซลล์ของยีสต์ แต่ ต่างกันทั้งโครงสร้างและงานวิจัย เบต้ากลูแคนจาก ข้าวโอ๊ตและบาร์เลย์ มีงานในคนว่าช่วยให้น้ำตาลหลังอาหารขึ้นน้อยลง เมื่อมื้อนั้นมีเบต้ากลูแคนอย่างน้อยราว 4 กรัม ส่วนเบต้ากลูแคน จากยีสต์ ศึกษาเรื่องภูมิคุ้มกันและคอเลสเตอรอลเป็นหลัก ยังไม่พบงานในคนเรื่องยีสต์เบต้ากลูแคนกับน้ำตาลในเลือด จึงนำผลของข้าวโอ๊ตมาใช้กับยีสต์ไม่ได้

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •เบต้ากลูแคนจากข้าวโอ๊ต/บาร์เลย์ เป็นชนิดเชื่อมแบบ (1,3)(1,4) ละลายน้ำได้ ส่วนจากยีสต์เป็นชนิด (1,3)(1,6) และงานเรื่องหวัดที่ยกมาใช้แบบ ไม่ละลายน้ำ
• •การทบทวน 34 งาน: อาหารจากโอ๊ตหรือบาร์เลย์ที่มีเบต้ากลูแคน อย่างน้อย 4 กรัม ทำให้น้ำตาลหลังอาหารขึ้นน้อยลง
• •ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ได้เบต้ากลูแคนจากโอ๊ต 2.5–3.5 กรัม/วัน นาน 3–8 สัปดาห์ HbA1c ต่ำกว่ากลุ่มควบคุม 0.21%
• •ยีสต์เบต้ากลูแคนมีงานเรื่องหวัด (900 มก./วัน) และคอเลสเตอรอล (15 กรัม/วัน) ไม่มีงานเรื่องน้ำตาลที่เราพบ
• •ข้าวโอ๊ตยังเป็นคาร์โบไฮเดรต คนเป็นเบาหวานต้องนับเป็นส่วนของข้าวแป้งในมื้อ

เบต้ากลูแคนคืออะไร มาจากไหนบ้าง

"เบต้ากลูแคน" เป็นชื่อเรียกกลุ่มของสารที่ประกอบด้วยกลูโคสต่อกันเป็นสายยาว ร่างกายคนย่อยสายแบบเบต้านี้ไม่ได้ จึงจัดเป็น ใยอาหาร แหล่งที่มีงานวิจัยในคนและพูดถึงในบทความนี้ได้แก่

• •ข้าวโอ๊ต และ บาร์เลย์ (ข้าวบาร์เลย์) อยู่ในเมล็ดธัญพืช
• •ยีสต์ เช่น ยีสต์ทำขนมปังหรือยีสต์หมักเบียร์ อยู่ที่ผนังเซลล์

จุดสำคัญคือ "เบต้ากลูแคน" ไม่ได้เป็นสารตัวเดียว วิธีที่กลูโคสต่อกันและการละลายน้ำต่างกันตามแหล่ง ผลในร่างกายจึงต่างกันได้ อ่านภาพรวมเรื่องใยอาหารละลายน้ำและไม่ละลายน้ำได้ที่ ใยอาหารคืออะไร ต่างกันอย่างไร

เบต้ากลูแคนจากยีสต์กับจากข้าวโอ๊ต ต่างกันอย่างไร

โครงสร้าง

• •ข้าวโอ๊ตและบาร์เลย์: การทบทวนในวารสาร European Journal of Clinical Nutrition เรียกว่าเป็น ใยอาหารละลายน้ำ ชนิดเชื่อมแบบผสม (mixed-linkage) คือมีพันธะทั้งแบบ (1,3) และ (1,4)
• •ยีสต์: งานวิจัยเรียกว่า (1,3)-(1,6)-เบต้ากลูแคน และงานเรื่องหวัดที่ยกมาด้านล่างใช้เป็น แบบไม่ละลายน้ำ

งานวิจัยที่มี

• •ข้าวโอ๊ต/บาร์เลย์: มีงานหลายสิบงานเรื่อง น้ำตาลหลังอาหาร และมีการวิเคราะห์รวมในผู้ป่วยเบาหวาน
• •ยีสต์: งานในคนที่เราพบเน้นเรื่อง ภูมิคุ้มกัน (หวัด) และ คอเลสเตอรอล และ ไม่พบงานในคนเรื่องน้ำตาลในเลือดหรือเบาหวาน

ดังนั้น เวลาเห็นโฆษณาที่ยกงานข้าวโอ๊ตมาอธิบายเบต้ากลูแคนจากยีสต์ ให้รู้ว่าเป็นคนละชนิดกัน

ข้าวโอ๊ตกับน้ำตาลหลังอาหาร งานวิจัยว่าอย่างไร

การทบทวน 34 งาน (Tosh 2013)

ผู้วิจัยจากหน่วยงานเกษตรและอาหารของแคนาดารวบรวมงานทดลองในคนที่วัดน้ำตาลหลังกินอาหารจากโอ๊ตหรือบาร์เลย์ ได้ 34 งาน มื้ออาหารมีเบต้ากลูแคน 0.3–12.1 กรัม

ผลคือ อาหารจากโอ๊ตและบาร์เลย์ทำให้น้ำตาลหลังอาหารขึ้นน้อยกว่าอาหารเทียบ ธัญพืชเต็มเมล็ดได้ผลมากกว่าอาหารแปรรูป และอาหารแปรรูปที่มี เบต้ากลูแคนอย่างน้อย 4 กรัม ร่วมกับคาร์โบไฮเดรต 30–80 กรัม ทำให้น้ำตาลหลังอาหารต่ำลงอย่างมีนัยสำคัญ

การวิเคราะห์รวมในผู้ป่วยเบาหวาน (Shen 2016)

รวม 4 งาน ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 รวม 350 คน ได้เบต้ากลูแคนจากโอ๊ต 2.5–3.5 กรัม/วัน นาน 3–8 สัปดาห์ พบ

• •น้ำตาลขณะอดอาหารต่ำกว่ากลุ่มควบคุม 0.52 มิลลิโมล/ลิตร
• •HbA1c ต่ำกว่า 0.21%
• •อินซูลินขณะอดอาหารไม่ต่างกัน

ผู้วิจัยระบุว่า ข้อมูลระยะยาวยังมีน้อย ผลนี้จึงเป็นผลเล็กในระยะสั้น ไม่ใช่สิ่งที่ใช้แทนยาเบาหวาน

ทำอย่างไรในชีวิตจริง

ข้าวโอ๊ตเต็มเมล็ดหรือแบบตัดหยาบ ต้มกับนมจืดหรือน้ำ เป็นทางเลือกหนึ่งของมื้อเช้า แต่ ข้าวโอ๊ตยังมีแป้ง ต้องนับเป็นส่วนข้าวแป้งของมื้อ ระวังข้าวโอ๊ตสำเร็จรูปรสหวาน หรือเครื่องดื่มธัญพืชที่เติมน้ำตาล ซึ่งอาจทำให้น้ำตาลขึ้นมากกว่าเดิม ให้อ่านฉลากดูน้ำตาลทุกครั้ง

เบต้ากลูแคนจากยีสต์ ศึกษาเรื่องอะไรเป็นหลัก

เรื่องหวัด

งานทดลองแบบสุ่ม ปกปิดสองทาง ในวารสาร European Journal of Nutrition ปี 2013 ทำในผู้ใหญ่สุขภาพดี 162 คนที่เป็นหวัดบ่อย ให้ยีสต์เบต้ากลูแคนแบบไม่ละลายน้ำ 900 มก./วัน หรือยาหลอก 16 สัปดาห์

ในกลุ่มที่กินครบตามโปรโตคอล จำนวนครั้งที่เป็นหวัดน้อยกว่ายาหลอก 25% แต่ คะแนนความรุนแรงของอาการโดยรวมไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ งานนี้เป็นงานเดียว ขนาดกลาง และทำในคนสุขภาพดี ไม่ใช่ผู้ป่วยเบาหวาน

เรื่องภูมิคุ้มกันกับโรคเรื้อรังอ่านเพิ่มได้ที่ ภูมิคุ้มกันอ่อนแอลงเพราะอะไร ซึ่งเน้นปัจจัยพื้นฐาน เช่น การนอน อาหาร และการคุมโรคประจำตัว

เรื่องคอเลสเตอรอล

งานใน American Journal of Clinical Nutrition ปี 1999 ให้ชายอ้วนที่มีไขมันสูง 15 คน กินใยอาหารเบต้ากลูแคนจากยีสต์ 15 กรัม/วัน นาน 8 สัปดาห์ คอเลสเตอรอลรวมลดลง 6–8% แต่ ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ และใช้ขนาดสูงมาก

กินเบต้ากลูแคนวันละเท่าไรในงานวิจัย

• •โอ๊ต/บาร์เลย์ กับน้ำตาลหลังอาหาร: อย่างน้อยราว 4 กรัมต่อมื้อ ในอาหารแปรรูป (Tosh 2013)
• •โอ๊ตในผู้ป่วยเบาหวาน: 2.5–3.5 กรัม/วัน (Shen 2016)
• •ยีสต์ กับหวัด: 900 มก./วัน (Auinger 2013)
• •ยีสต์ กับคอเลสเตอรอล: 15 กรัม/วัน (Nicolosi 1999)

ตัวเลขเหล่านี้เป็นปริมาณ "เบต้ากลูแคน" ไม่ใช่น้ำหนักข้าวโอ๊ตหรือน้ำหนักผง เวลาอ่านฉลากให้ดูว่าระบุเปอร์เซ็นต์ความบริสุทธิ์ไว้หรือไม่

คนเป็นเบาหวานกินเบต้ากลูแคนได้ไหม

• •จากอาหาร (ข้าวโอ๊ต บาร์เลย์): กินได้ในฐานะส่วนหนึ่งของมื้ออาหาร โดยนับเป็นคาร์โบไฮเดรต และเลือกแบบไม่เติมน้ำตาล
• •จากอาหารเสริม: ยีสต์เบต้ากลูแคนไม่มีงานเรื่องน้ำตาล จึง ไม่มีเหตุผลทางหลักฐานที่จะกินเพื่อหวังคุมน้ำตาล ถ้าเป็นสูตรรวมที่มีสมุนไพรอื่น ต้องแจ้งแพทย์ เพราะบางส่วนประกอบอาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล

แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยไม่แนะนำอาหารเสริมหรือสมุนไพรเพื่อหวังผลลดน้ำตาล และ ห้ามลดหรือหยุดยาเบาหวานเองไม่ว่าจะกินอะไรเพิ่ม

ได้ยินว่าเบต้ากลูแคนทุกชนิดลดน้ำตาลได้ จริงไหม

ไม่จริง หลักฐานเรื่องน้ำตาลมาจาก ข้าวโอ๊ตและบาร์เลย์ ในขนาดระดับกรัม ส่วนยีสต์เบต้ากลูแคนเป็นคนละโครงสร้างและไม่มีงานเรื่องนี้ การใช้คำว่า "เบต้ากลูแคน" คำเดียวครอบทุกแหล่งทำให้คนเข้าใจผิดได้ง่าย

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่กิน

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: สารสกัดจากมะระขี้นก 150 มก. · ผงน้ำมันปลา 100 มก. · แมกนีเซียม (100%) 100 มก. · สารสกัดจากโสมอเมริกัน 100 มก. · สารสกัดจากเห็ดหลินจือ 70 มก. · สารสกัดจากอาร์ติโชค 70 มก. · โพรโพลิส 60.5 มก. · ไคโตซาน (80%) 60 มก. · ยีสต์ เบต้า-กลูแคน (85%) 60 มก. · สารสกัดจากเจียวกู่หลาน 45 มก. · ซิงค์ อะมิโน แอซิด คีเลต (20%) 30 มก. · กรดแอลฟาไลโปอิก (100%) 24 มก. · ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริล แอซีเตต (วิตามินอี 425 IU/g) 10 มก. · โครเมียม พิโคลิเนต 0.5 มก.

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •ยีสต์ เบต้า-กลูแคน (85%) 60 มก. (คิดเป็นเบต้ากลูแคนราว 51 มก. (คำนวณ) · 2 แคปซูลเป็นราว 102 มก. (คำนวณ)) — เป็นเบต้ากลูแคน จากยีสต์ ไม่ใช่จากข้าวโอ๊ต ไม่พบงานในคนเรื่องยีสต์เบต้ากลูแคนกับน้ำตาลในเลือด งานเรื่องคอเลสเตอรอลใช้ 15,000 มก./วัน โดยไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่าที่ศึกษาราว 150–300 เท่า ส่วนงานเรื่องหวัดใช้ 900 มก./วัน ก็มากกว่าในแคปซูลหลายเท่า หลักฐานเรื่องน้ำตาลของข้าวโอ๊ตจึงนำมาใช้กับส่วนประกอบนี้ไม่ได้ ไม่มีหลักฐานว่าส่วนประกอบนี้ในผลิตภัณฑ์ช่วยเรื่องน้ำตาลหรือภูมิคุ้มกัน

ต้องบอกตรง ๆ ว่า แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยระบุว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าการเสริมโครเมียม แมกนีเซียม หรือสมุนไพร ช่วยให้การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดดีขึ้น ADA ปี 2026 ก็ไม่แนะนำแร่ธาตุหรือสมุนไพรเพื่อหวังผลลดน้ำตาล ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยคุมน้ำตาลหรือใช้แทนยาเบาหวานได้

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานชนิดกิน: มะระขี้นก โสมอเมริกัน และกรดแอลฟาไลโปอิก ซึ่งเป็นส่วนประกอบในสูตร มีรายงานว่าอาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน และรู้จักอาการน้ำตาลต่ำ เช่น หิว มือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก สับสน ถ้าน้ำตาลต่ำบ่อยผิดปกติ ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาและอินซูลินที่แพทย์สั่งให้ใช้ต่อ) แล้วรีบแจ้งแพทย์ ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ได้แก่ สับสนมาก ชัก หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ห้ามลด หยุด หรือปรับยาเบาหวานหรืออินซูลินเอง
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด เช่น วาร์ฟาริน แอสไพริน โคลพิโดเกรล: ฉลากเตือนเรื่องน้ำมันปลา และงานทดลองในอาสาสมัครพบว่าโสมอเมริกันทำให้ค่า INR ของวาร์ฟารินลดลง ต้องบอกแพทย์ก่อน
• •ผู้ป่วยโรคไต: Linus Pauling Institute เตือนว่าผู้มีโรคไตควรจำกัดโครเมียมเสริม และเสี่ยงผลข้างเคียงจากแมกนีเซียมเสริมสูงขึ้น และมีรายงานไตอักเสบจากมะระขี้นก ให้นำกล่องไปปรึกษาแพทย์ก่อน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ไคโตซาน: สตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ระวังในผู้แพ้อาหารทะเลและผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ · ไคโตซาน: ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอื่นที่มีไขมันเป็นส่วนประกอบหลักให้ทานห่างอย่างน้อย 2 ชั่วโมง · น้ำมันปลา: ห้ามใช้ในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา · น้ำมันปลา: ระวังในผู้ที่เลือดแข็งตัวช้า หรือใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือแอสไพริน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

ผลิตภัณฑ์อีกตัวที่มียีสต์เบต้ากลูแคนเช่นกัน เทียบความต่างได้ที่ แล็บฟาร์มกับเบต้าเฮิร์บ ต่างกันอย่างไร และอ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที