ซึมเศร้าอาการทางกาย อ่อนเพลีย ไม่มีแรง แบบไหนควรพบแพทย์

คำตอบสั้น: โรคซึมเศร้าไม่ได้แสดงออกเป็นความเศร้าเสมอไป หลายคนมาหาหมอด้วยอาการทางกาย เช่น อ่อนเพลียมาก ไม่มีแรง นอนไม่หลับหรือนอนมากเกิน เบื่ออาหาร ปวดเมื่อย ปวดศีรษะ หรือท้องไส้ไม่ดี ถ้าอาการเป็นเกือบทั้งวัน เกือบทุกวัน นานตั้งแต่ 2 สัปดาห์ และกระทบชีวิตประจำวัน ควรพบแพทย์ ซึมเศร้าเป็นโรคที่รักษาได้ด้วยยาและการบำบัดทางจิตใจ วิตามินหรืออาหารเสริมใช้แทนการรักษาไม่ได้

ถ้ามีความคิดอยากตาย หรืออยากทำร้ายตัวเอง ให้ขอความช่วยเหลือทันที โทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง หรือถ้าอยู่ในอันตรายเฉพาะหน้า โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินใกล้บ้าน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •อาการซึมเศร้าที่เป็นทางกาย ได้แก่ เพลียมาก ไม่มีแรง นอนผิดปกติ กินมากหรือเบื่ออาหาร น้ำหนักเปลี่ยน ปวดเมื่อย ปวดศีรษะ และปัญหาระบบย่อยอาหาร
• •ผู้สูงอายุและผู้ชายอาจไม่แสดงความเศร้าชัด ผู้ชายอาจดูหงุดหงิดหรือโมโหง่ายแทน
• •กรมสุขภาพจิตมีแบบประเมินสุขภาพใจออนไลน์ฟรีที่ทำเองได้ใน 3–5 นาที
• •ไทรอยด์ผิดปกติ ขาดวิตามินบี 12 และยาบางชนิดทำให้อาการคล้ายซึมเศร้าได้ แพทย์จึงมักตรวจร่างกายและตรวจเลือดร่วมด้วย
• •ห้ามหยุดยาต้านเศร้าเอง ถ้ากังวลเรื่องผลข้างเคียงให้คุยกับแพทย์

ซึมเศร้าแสดงออกทางร่างกายอย่างไร

MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐ อธิบายว่าซึมเศร้าไม่ได้ดูเหมือนกันในทุกคน และอาการไม่ได้ออกมาเป็นความเศร้าเสมอไป อาการที่เกี่ยวกับร่างกายโดยตรง ได้แก่

• •อ่อนเพลียมาก ไม่มีแรง แม้ไม่ได้ทำอะไรหนัก
• •นอนไม่หลับ หรือนอนมากเกินไป
• •กินมากขึ้น หรือไม่อยากกินเลย น้ำหนักขึ้นหรือลดอย่างรวดเร็ว
• •ปวดเมื่อย ปวดศีรษะ ตะคริว หรือมีปัญหาระบบย่อยอาหาร
• •กระสับกระส่าย อยู่ไม่สุข
• •คิดหรือจดจ่อได้ยาก

อาการด้านอารมณ์ที่มักมาด้วยกัน ได้แก่ รู้สึกเศร้าหรือว่างเปล่า หมดความสนใจในสิ่งที่เคยชอบ รู้สึกสิ้นหวัง ไร้ค่า รู้สึกผิด หงุดหงิด วิตกกังวล แยกตัวจากครอบครัวและเพื่อน ดื่มสุรามากขึ้น และมีความคิดเรื่องความตาย

อาการต่างกันตามวัยและเพศ

MedlinePlus ระบุว่า อาการของผู้สูงอายุอาจไม่ชัดเท่าวัยอื่น และผู้ชายมักไม่แสดงความเศร้า แต่ดูโกรธหรือหงุดหงิดง่ายแทน การแยกตัวจากสังคมเป็นสาเหตุที่พบบ่อยของซึมเศร้าในผู้สูงอายุ อ่านสัญญาณที่ลูกหลานควรสังเกตได้ที่ ผู้สูงอายุซึมเศร้า

ทำไมหลายคนไปหาหมอด้วยอาการเพลีย แต่ต้นเหตุคือซึมเศร้า

คนจำนวนมากไม่รู้ตัวว่าซึมเศร้า เพราะสิ่งที่รบกวนชีวิตชัดเจนคืออาการทางร่างกาย เช่น ตื่นมาไม่มีแรง ลุกไปทำงานไม่ไหว นอนไม่หลับหลายสัปดาห์ หรือปวดตัวไม่หาย

สารานุกรม MedlinePlus เรื่องอ่อนเพลียจัด ซึมเศร้าหรือความโศกเศร้าจากการสูญเสีย ไว้เป็นหนึ่งในสาเหตุของอาการเพลีย และระบุว่าการรักษาซึมเศร้ามักช่วยให้อาการเพลียดีขึ้นด้วย ภาพรวมของสาเหตุอ่อนเพลียอื่น ๆ อ่านได้ที่ อ่อนเพลียเรื้อรังเป็นเดือนไม่หาย

เมื่อไปพบแพทย์ด้วยอาการเพลีย ควรเล่าเรื่องอารมณ์ การนอน และความเครียดในชีวิตด้วย อย่าเล่าเฉพาะอาการทางกาย เพราะข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้แพทย์มองเห็นภาพรวม

ซึมเศร้าเกิดจากอะไร

MedlinePlus ระบุว่าซึมเศร้าเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งพันธุกรรม ชีววิทยา สิ่งแวดล้อม และจิตใจ บางครั้งก็ไม่มีสาเหตุชัดเจน ปัจจัยที่กระตุ้นได้ ได้แก่

• •เหตุการณ์ที่ทำให้เครียดหรือเสียใจ เช่น ตกงาน หย่าร้าง สูญเสียคู่ชีวิตหรือคนในครอบครัว
• •การดื่มสุราหรือใช้สารเสพติด
• •โรคทางกาย เช่น ไทรอยด์ทำงานต่ำ มะเร็ง หรือปวดเรื้อรัง
• •ปัญหาการนอน
• •ยาบางชนิด เช่น สเตียรอยด์ หรือยากลุ่มเบตาบล็อกเกอร์
• •การแยกตัวอยู่คนเดียว
• •มีญาติใกล้ชิดเป็นโรคซึมเศร้าหรือโรคทางจิตเวชอื่น

โรคเรื้อรังอย่างเบาหวาน มะเร็ง และโรคหัวใจ อาจเกิดร่วมกับซึมเศร้า และทำให้กันและกันแย่ลง ผู้ดูแลผู้ป่วยติดเตียงที่เหนื่อยสะสมก็เสี่ยงเช่นกัน อ่านต่อที่ ผู้ดูแลเหนื่อยจนหมดแรง

แบบประเมินเบื้องต้นที่ทำเองได้

กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข มีเว็บไซต์ "ตรวจสุขภาพใจ" (Mental Health Check-In) ที่ checkin.dmh.go.th ใช้ฟรี ไม่ต้องสมัครสมาชิก ใช้เวลาราว 3–5 นาที แบบประเมินสำหรับประชาชนทั่วไปคัดกรองความเครียด ภาวะหมดไฟ ภาวะซึมเศร้า และความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย รู้ผลทันทีพร้อมคำแนะนำและช่องทางขอความช่วยเหลือ มีแบบสำหรับประเมินคนในครอบครัวที่เราดูแลด้วย

แบบประเมินเป็นการคัดกรอง ไม่ใช่การวินิจฉัย ถ้าผลออกมาว่าเสี่ยง หรือผลปกติแต่ยังรู้สึกไม่ไหว ควรไปพบแพทย์หรือโทรปรึกษา 1323

เกณฑ์ที่แพทย์ใช้

MedlinePlus อธิบายว่าการวินิจฉัยโรคซึมเศร้า อาการต้องเป็นเกือบทั้งวัน เกือบทุกวัน นานอย่างน้อย 2 สัปดาห์ และต้องมีอย่างน้อย 1 ข้อเป็นอารมณ์ซึมเศร้า หรือหมดความสนใจในสิ่งต่าง ๆ

แบบไหนควรพบแพทย์

MedlinePlus แนะนำให้พบแพทย์ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

• •อาการซึมเศร้ากระทบงาน การเรียน หรือชีวิตครอบครัวนานกว่า 2 สัปดาห์
• •มีอาการของซึมเศร้าตั้งแต่ 3 ข้อขึ้นไป
• •ร้องไห้บ่อยโดยไม่มีสาเหตุ
• •ได้ยินเสียงที่ไม่มีอยู่จริง
• •สงสัยว่ายาที่ใช้อยู่ทำให้รู้สึกซึมเศร้า (ห้ามหยุดหรือเปลี่ยนยาเอง ให้คุยกับแพทย์ก่อน)
• •รู้สึกว่าควรลดการดื่มสุรา หรือคนใกล้ชิดขอให้ลด ดื่มแล้วรู้สึกผิด หรือต้องดื่มตั้งแต่ตื่นนอน

เริ่มได้จากการปรึกษาแพทย์ที่โรงพยาบาลใกล้บ้าน ซึ่งจะประเมินและส่งต่อผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตเมื่อจำเป็น

สัญญาณอันตรายที่ต้องขอความช่วยเหลือทันที

ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ห้ามรอ

• •พูดหรือคิดเรื่องอยากตาย ไม่อยากมีชีวิตอยู่
• •วางแผนหรือหาวิธีทำร้ายตัวเอง
• •ได้ยินเสียงหรือเห็นสิ่งที่ไม่มีอยู่จริง หรือหลงผิด

โทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ของกรมสุขภาพจิต ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง ซึ่งให้คำปรึกษาปัญหาสุขภาพจิต ถ้ามีการลงมือทำร้ายตัวเองแล้ว หรืออยู่ในอันตรายเฉพาะหน้า ให้โทร 1669 หรือพาไปห้องฉุกเฉินทันที MedlinePlus แนะนำว่าไม่ควรปล่อยให้ผู้นั้นอยู่คนเดียว แม้จะโทรขอความช่วยเหลือแล้ว

โรคทางกายที่ทำให้อาการคล้ายซึมเศร้า

MedlinePlus ระบุว่า ยาบางชนิดและโรคทางกาย เช่น การติดเชื้อไวรัสหรือโรคไทรอยด์ ทำให้มีอาการคล้ายซึมเศร้าได้ แพทย์จึงอาจสั่งตรวจเลือดเพื่อแยกโรคเหล่านี้

• •ไทรอยด์ทำงานต่ำ: MedlinePlus ระบุว่าเป็นทั้งสาเหตุของอ่อนเพลียและปัจจัยกระตุ้นซึมเศร้า อ่านอาการได้ที่ ไทรอยด์ต่ำ อาการเป็นอย่างไร
• •ขาดวิตามินบี 12: MedlinePlus ระบุว่าอาจทำให้เพลีย หงุดหงิด สมาธิไม่ดี และถ้าขาดนานจนเส้นประสาทเสียหาย อาจมีชามือเท้า สับสน หรือหลอนได้ในรายรุนแรง กลุ่มเสี่ยงคือผู้ใช้ยาเมทฟอร์มินหรือยาลดกรดนาน ผู้ดื่มสุรา และผู้กินมังสวิรัติเคร่งครัด อ่านต่อที่ วิตามินบี 12 ขาด
• •โลหิตจาง: ทำให้เพลีย สมาธิไม่ดี หงุดหงิดได้เช่นกัน อ่านต่อที่ โลหิตจางเกิดจากอะไร

ถ้าผลตรวจพบโรคทางกาย การรักษาโรคนั้นอาจช่วยอาการได้ แต่ ซึมเศร้ากับโรคทางกายเกิดพร้อมกันได้ ถ้ารักษาโรคทางกายแล้วอารมณ์ยังไม่ดีขึ้น ควรบอกแพทย์

ซึมเศร้าหายเองได้ไหม รักษาอย่างไร

MedlinePlus ระบุว่า ซึมเศร้าอาจต้องรักษาระยะยาว และการขอความช่วยเหลือตั้งแต่เริ่มมีสัญญาณช่วยให้จัดการอาการได้ดีขึ้น จึงไม่ควรรอให้หายเอง

การรักษาหลักมี 2 แบบ ใช้เดี่ยวหรือร่วมกัน

• •ยาต้านเศร้า: อาจต้องลองหลายตัวกว่าจะพบตัวที่เหมาะ ยาต้องใช้เวลาออกฤทธิ์ และมีผลข้างเคียงได้ ห้ามหยุดยาเองโดยไม่คุยกับแพทย์
• •การรักษาด้วยการพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต (psychotherapy): MedlinePlus ระบุว่าทำให้รู้ทันอารมณ์ ความคิด และพฤติกรรมที่เป็นปัญหา และได้ทักษะในการรับมือ ทำได้ทั้งแบบเดี่ยวและแบบกลุ่ม

ในรายที่รุนแรงหรือรักษาแล้วไม่ดีขึ้น แพทย์อาจพิจารณาการรักษาด้วยการกระตุ้นสมองแบบอื่น

สิ่งที่ทำควบคู่ได้ตามที่ MedlinePlus แนะนำ ได้แก่ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ เข้านอนเป็นเวลา และจัดการความเครียด แต่สิ่งเหล่านี้เป็นตัวช่วย ไม่ใช่สิ่งที่ใช้แทนการรักษา

วิตามินหรืออาหารเสริมใช้แทนการรักษาไม่ได้เพราะอะไร

• •ซึมเศร้าเป็นโรคของสมองและอารมณ์ที่มีการรักษาซึ่งพิสูจน์แล้ว การหันไปพึ่งอาหารเสริมแทนอาจทำให้ช้าจนอาการรุนแรงขึ้น
• •วิตามินช่วยเฉพาะกรณีที่ขาดจริง เช่น ขาดบี 12 ซึ่งต้องตรวจเลือดยืนยันและรักษาด้วยขนาดที่แพทย์กำหนด MedlinePlus ยังระบุว่าไม่มีหลักฐานว่าการกินบี 12 เสริมป้องกันหรือรักษาภาวะสมองเสื่อมหรือโรคอื่น ๆ
• •สมุนไพรบางชนิดตีกับยาจิตเวช การกินร่วมกันโดยไม่บอกแพทย์อาจเกิดอันตราย

อ่านเหตุผลเพิ่มเติมได้ที่ ทำไมอาหารเสริมใช้แทนยาที่แพทย์สั่งไม่ได้

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ได้ออกแบบมาสำหรับภาวะซึมเศร้า และ ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยอาการซึมเศร้า อ่อนเพลียจากซึมเศร้า หรือใช้แทนยาต้านเศร้าและจิตบำบัดได้ ผู้ที่มีอาการตามบทความนี้ควรพบแพทย์ก่อนเป็นอันดับแรก

สิ่งที่ผู้ใช้ยาจิตเวชควรรู้เกี่ยวกับส่วนประกอบ

• •สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. — ศูนย์มะเร็งเมมโมเรียล สโลน เคทเทอริง (MSKCC) ระบุว่าโสมอาจตีกับยาต้านเศร้ากลุ่ม MAOI ทำให้เกิดอาการคล้ายแมเนีย และผลข้างเคียงของโสมได้แก่ นอนไม่หลับ กระวนกระวาย หัวใจเต้นเร็ว ศูนย์สุขภาพแบบผสมผสานแห่งชาติสหรัฐ (NCCIH) ระบุว่านอนไม่หลับเป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยของโสม ข้อมูลเหล่านี้มาจากการใช้โสมโดยทั่วไป ไม่ได้ทดสอบที่ปริมาณ 50 มก. ในแคปซูล
• •สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. — งานในคนพบว่าไพเพอรีน 20 มก. ทำให้ระดับยาบางชนิดในเลือดสูงขึ้น ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณไพเพอรีน ผู้ใช้ยาจิตเวชหรือยากันชักควรนำผลิตภัณฑ์ไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูก่อน

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านเศร้า ยาจิตเวช หรือยานอนหลับ: ปรึกษาจิตแพทย์หรือเภสัชกรก่อน และห้ามใช้ผลิตภัณฑ์ใดแทนยาที่แพทย์สั่ง
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือจะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน มีรายงานเรื่องเลือดออกหรือค่าการแข็งตัวของเลือดเปลี่ยน ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อนกินอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที