ผู้สูงอายุซึมเศร้า สังเกตอย่างไรและครอบครัวช่วยได้อย่างไร

ภาวะซึมเศร้าไม่ใช่เรื่องปกติของวัย และไม่ใช่เรื่องของความเข้มแข็ง

เป็นภาวะที่รักษาได้ และการรักษาได้ผลดีในผู้สูงอายุเช่นกัน

ทำไมถึงสังเกตยากในผู้สูงอายุ

เพราะมักไม่แสดงออกด้วยการบอกว่าเศร้า

หลายท่านมาด้วยอาการทางกายแทน เช่น ปวดเมื่อย นอนไม่หลับ เบื่ออาหาร หรืออ่อนเพลีย

และเพราะครอบครัวมักคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดาของคนแก่

สัญญาณที่ครอบครัวสังเกตได้

เบื่ออาหาร น้ำหนักลด

นอนไม่หลับ หรือหลับมากผิดปกติ

ไม่อยากทำสิ่งที่เคยชอบ

ไม่อยากออกจากบ้าน ไม่อยากเจอคน

หงุดหงิดง่าย หรือเงียบผิดปกติ

บ่นเรื่องอาการทางกายบ่อยขึ้น ทั้งที่ตรวจแล้วไม่พบสาเหตุ

พูดว่าเป็นภาระ ไม่มีประโยชน์ หรืออยู่ไปก็เท่านั้น

ความจำหรือสมาธิแย่ลง ข้อนี้ทำให้สับสนกับภาวะสมองเสื่อมได้ ซึ่งเป็นอีกเหตุผลที่ต้องให้แพทย์ประเมิน

ละเลยการดูแลตัวเอง เช่น ไม่อาบน้ำ ไม่กินยา

สัญญาณที่ต้องรีบ ไม่ต้องรอนัด

พูดถึงการตายบ่อยขึ้น

พูดว่าอยากตาย หรือไม่อยากอยู่แล้ว

เริ่มยกของให้คนอื่น หรือจัดการเรื่องต่าง ๆ เหมือนจะไปไหน

ให้พาไปพบแพทย์ทันที และโทร 1323 สายด่วนสุขภาพจิต ได้ตลอด 24 ชั่วโมง

อย่าปล่อยให้อยู่คนเดียว และอย่าคิดว่าพูดเล่น

สิ่งที่มักเป็นตัวจุด

การสูญเสียคู่ชีวิตหรือเพื่อน

การเกษียณ หรือหมดบทบาทในบ้าน

โรคประจำตัวใหม่ หรืออาการที่ทำให้ทำอะไรเองไม่ได้เหมือนเดิม

การย้ายบ้าน ย้ายมาอยู่กับลูก หรือเข้าสถานดูแล

การอยู่คนเดียว อ่านต่อที่ ผู้สูงอายุอยู่บ้านคนเดียว

ยาบางชนิดก็มีผลต่ออารมณ์ จึงควรเอารายการยาไปให้แพทย์ดูด้วย

ครอบครัวช่วยได้อย่างไร

ฟังโดยไม่รีบแก้ คนที่กำลังเศร้าอยากให้มีคนฟังมากกว่าอยากได้คำแนะนำ

อย่าพูดว่าคิดมากไปเอง หรือ ทำใจสิ เพราะทำให้ท่านเลิกพูด

ชวนทำสิ่งเล็ก ๆ ที่ทำได้จริง เช่น ออกไปเดินด้วยกัน ไม่ใช่ชวนไปเที่ยวไกล

ให้ท่านมีบทบาทในบ้าน แม้เป็นงานเล็ก ๆ

พาไปเจอคน วัด ชมรมผู้สูงอายุ หรือกิจกรรมในชุมชน

โทรหาบ่อย ๆ แม้คุยไม่นาน

ดูเรื่องการกินและการนอนไปด้วย

ชวนไปพบแพทย์อย่างไร

อย่าใช้คำว่าไปหาหมอจิตเวช ถ้าท่านต่อต้าน

ใช้คำว่าไปตรวจสุขภาพ หรือไปคุยกับหมอเรื่องนอนไม่หลับและเบื่ออาหาร

เริ่มจากแพทย์ที่ท่านรักษาอยู่แล้วก็ได้ ท่านจะส่งต่อให้

ไปเป็นเพื่อน และช่วยบอกสิ่งที่สังเกตเห็น เพราะท่านมักบอกหมอว่าสบายดี

จดสิ่งที่สังเกตได้ไปด้วย พร้อมช่วงเวลาที่เริ่มเปลี่ยน

สิ่งที่ต้องไม่ทำ

อย่าซื้ออาหารเสริมหรือสมุนไพรมาให้แทนการพาไปพบแพทย์ เพราะภาวะนี้ต้องการการประเมินและการรักษา และการอ้างว่าผลิตภัณฑ์ช่วยเรื่องอารมณ์ผิดกฎหมาย

อย่าหยุดยาที่แพทย์สั่งเองเมื่อรู้สึกดีขึ้น

แยกจากภาวะอื่นที่หน้าตาคล้ายกัน

อาการหลายอย่างซ้อนทับกับภาวะอื่น ซึ่งเป็นเหตุผลที่ต้องให้แพทย์เป็นคนแยก ไม่ใช่ครอบครัวสรุปเอง

ภาวะสมองเสื่อม — ทั้งสองอย่างทำให้ดูเฉื่อย ไม่สนใจอะไร และความจำดูแย่ลง

ผลจากยาบางชนิด — ยาหลายกลุ่มมีผลต่ออารมณ์และความง่วง

ภาวะไทรอยด์ทำงานผิดปกติ

ภาวะขาดน้ำหรือการติดเชื้อ — ในผู้สูงอายุมักแสดงออกเป็นความสับสนหรือซึมลง มากกว่าเป็นไข้

ความเจ็บปวดเรื้อรังที่ท่านไม่บอก

ปัญหาการได้ยินหรือการมองเห็น — คนที่ไม่ได้ยินจะถอยออกจากวงสนทนา ซึ่งดูเหมือนซึมเศร้า

นี่คือเหตุผลที่การพาไปตรวจมีค่ามาก เพราะหลายอย่างในรายการนี้แก้ได้

อ่านต่อ

• •ผู้สูงอายุเบื่ออาหาร ไม่ยอมกินข้าว ลูกหลานควรทำอะไรก่อน
• •ผู้สูงอายุกินยาหลายตัว ผู้ดูแลควรจัดการอย่างไร
• •ผู้ดูแลเหนื่อยจนไม่ไหว

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปสำหรับผู้ดูแล ไม่ใช่คำวินิจฉัยและไม่ใช่คำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

อาการเบื่ออาหาร น้ำหนักลด หรือกลืนลำบากในผู้สูงอายุ อาจมีสาเหตุที่ต้องได้รับการตรวจ จึงควรพาไปพบแพทย์ ไม่ควรแก้เองด้วยการหาอาหารหรือผลิตภัณฑ์มาเสริม

หากมีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์ เภสัชกร หรือนักกำหนดอาหาร ก่อนเปลี่ยนแปลงสิ่งที่รับประทาน