เท้าเย็นเกิดจากอะไร เท้าเย็นตลอดเวลาเป็นโรคอะไรได้บ้าง

คำตอบสั้น: เท้าเย็นส่วนใหญ่เกิดจากอากาศเย็นหรือห้องแอร์ ซึ่งร่างกายลดเลือดที่ไปปลายมือปลายเท้าตามปกติ แต่ถ้าเท้าเย็นตลอดเวลา เย็นข้างเดียว หรือมีอาการอื่นร่วม อาจมาจากโรคได้หลายอย่าง เช่น ปรากฏการณ์เรเนาด์ ไทรอยด์ต่ำ โลหิตจางจากขาดธาตุเหล็ก หลอดเลือดแดงขาตีบ หรือผลข้างเคียงของยาความดันบางกลุ่ม สัญญาณที่ควรไปตรวจคือ เท้าข้างหนึ่งเย็นกว่าอีกข้าง สีผิวเปลี่ยน ชา แผลหายช้า หรือปวดน่องเวลาเดิน ส่วนขาหรือเท้าที่มีอาการข้อใดข้อหนึ่งขึ้นมาทันที คือ เย็นซีด ปวดมาก ชา หรือขยับไม่ได้ เป็นภาวะฉุกเฉิน ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •NHLBI ระบุว่าเท้าข้างหนึ่งเย็นกว่าอีกข้าง เป็นสัญญาณหนึ่งของหลอดเลือดแดงขาตีบ
• •โลหิตจางจากขาดธาตุเหล็กทำให้มือเท้าเย็น เหนื่อย เวียนหัว และผิวซีดได้ ตามข้อมูลของ NHLBI
• •ไทรอยด์ต่ำทำให้ขี้หนาวกว่าคนอื่น ตรวจได้ด้วยเลือด
• •รพ.รามาธิบดี ระบุว่ายาความดันกลุ่มเบต้าบล็อกเกอร์ทำให้มือเท้าเย็นได้ ห้ามหยุดยาเอง
• •มีอาการข้อใดข้อหนึ่งที่ขาหรือเท้าขึ้นมาทันที คือ เย็นซีด ปวดมาก ชา หรือขยับไม่ได้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

เท้าเย็นจากอากาศ ต่างจากเท้าเย็นเพราะเลือดไปเลี้ยงไม่พออย่างไร

เท้าเย็นจากอากาศมักเป็นทั้งสองข้างเท่า ๆ กัน และอุ่นขึ้นเมื่อสวมถุงเท้าหรือออกจากห้องแอร์ เช่น นั่งทำงานในห้องแอร์ทั้งวัน หรือนอนตากพัดลมใส่เท้าตอนกลางคืน

เท้าเย็นที่ควรสงสัยว่าเลือดไปเลี้ยงไม่พอ มักมีลักษณะต่อไปนี้ ตามที่ NHLBI ระบุเป็นสัญญาณของหลอดเลือดแดงขาตีบ

• •เท้าข้างหนึ่งเย็นกว่าอีกข้างชัดเจน
• •เท้าหรือขาซีด สีผิดปกติ หรือคล้ำออกม่วง
• •ขนขาและเล็บเท้างอกช้าหรือหยุดงอก
• •ปวด เมื่อย หรือเป็นตะคริวที่น่องเวลาเดิน แล้วหายเมื่อพัก
• •แผลที่นิ้วเท้าหรือเท้าหายช้า

ถ้ามีข้อเหล่านี้ อ่านต่อที่ หลอดเลือดขาตีบ อาการเริ่มต้น และ ขาเย็นข้างเดียว ขาซีดเย็น อันตรายไหม

ปลายนิ้วเปลี่ยนเป็นสีขาว ม่วง แล้วแดง คือโรคอะไร

ลักษณะนี้เข้ากับปรากฏการณ์เรเนาด์ (Raynaud's phenomenon) สถาบัน NIAMS ของสหรัฐฯ อธิบายว่าเป็นภาวะที่หลอดเลือดปลายมือปลายเท้าหดตัว เลือดไหลไปได้น้อยลง ตัวกระตุ้นได้แก่ ความเย็น เช่น จับน้ำแข็งหรือเปิดตู้แช่แข็ง อุณหภูมิเปลี่ยนเร็ว ความเครียด และการสูบบุหรี่หรือบุหรี่ไฟฟ้า

ขณะเกิดอาการ ผิวมักเปลี่ยนเป็น 3 ช่วง คือ ซีดขาวเพราะเลือดไปน้อย จากนั้นเป็นสีม่วงคล้ำ เย็นและชา แล้วกลับเป็นสีแดง อาจบวม ซ่า แสบ หรือปวดตุบเมื่อเลือดกลับมา

NIAMS แบ่งเป็น 2 แบบ แบบปฐมภูมิไม่ทราบสาเหตุและพบบ่อยกว่า ส่วนแบบทุติยภูมิเกิดร่วมกับโรคอื่น เช่น โรคแพ้ภูมิตัวเอง (เอสแอลอี) หรือหนังแข็ง และมักรุนแรงกว่า ถ้ามีแผลเล็ก ๆ ที่ปลายนิ้วมือหรือนิ้วเท้า ควรพบแพทย์

ไทรอยด์ต่ำ โลหิตจาง เบาหวาน ทำให้เท้าเย็นได้อย่างไร

• •ไทรอยด์ต่ำ MedlinePlus ระบุว่าคนเป็นไทรอยด์ต่ำอาจรู้สึกหนาวกว่าคนอื่น เช่น ต้องใส่เสื้อกันหนาวขณะที่คนอื่นใส่เสื้อยืด ร่วมกับเหนื่อย รู้สึกช้าลง ท้องผูก ผิวแห้ง ตรวจได้ด้วยเลือดดูค่า TSH และ free T4 อ่านอาการอื่นที่ ไทรอยด์ต่ำ อาการเป็นอย่างไร
• •โลหิตจางจากขาดธาตุเหล็ก NHLBI ระบุอาการ เช่น เหนื่อย เวียนหัว ผิวซีด และมือเท้าเย็น ถ้าตรวจพบ แพทย์จะหาสาเหตุว่าขาดธาตุเหล็กเพราะอะไร อ่านต่อที่ โลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก
• •เบาหวาน NHLBI จัดเบาหวานเป็นปัจจัยเสี่ยงของหลอดเลือดแดงขาตีบ และเบาหวานยังทำให้ปลายประสาทเสื่อมจนชาได้ คนเป็นเบาหวานที่เท้าเย็นหรือชาจึงควรให้แพทย์ตรวจเท้า อ่านวิธีดูแลเท้าที่ เบาหวานชาปลายเท้า

เท้าเย็นร่วมกับชาและสีผิวเปลี่ยน บอกอะไร

เท้าเย็นอย่างเดียวบอกได้น้อย แต่ถ้ามีชาและสีผิวเปลี่ยนร่วมด้วย ต้องหาสาเหตุ ความเป็นไปได้หลัก ๆ ได้แก่

• •หลอดเลือดแดงขาตีบ ถ้าเย็นข้างเดียว ซีดหรือคล้ำ ร่วมกับปวดน่องเวลาเดิน
• •ปรากฏการณ์เรเนาด์ ถ้าเปลี่ยนสีเป็นช่วง ๆ ตอนเจอความเย็นหรือเครียด แล้วกลับมาปกติ
• •ปลายประสาทเสื่อม เช่น จากเบาหวานหรือขาดวิตามินบางชนิด ดูสาเหตุอื่นของอาการชาที่ ชาปลายมือปลายเท้าเกิดจากอะไร

ยาความดันบางกลุ่มทำให้มือเท้าเย็นได้ไหม

ได้ เภสัชกร รพ.รามาธิบดี ระบุว่ายากลุ่มเบต้าบล็อกเกอร์อาจทำให้เหนื่อย มือเท้าเย็น และชีพจรช้า และ NIAMS ระบุว่ายารักษาความดันสูงบางชนิดอาจทำให้เกิดอาการคล้ายเรเนาด์ หรือทำให้เรเนาด์ที่เป็นอยู่แย่ลง

ห้ามหยุดหรือลดยาเอง รพ.รามาธิบดี เตือนว่าการหยุดยาความดันเองเพิ่มความเสี่ยงอัมพาตและหัวใจวาย ถ้าเท้าเย็นจนรบกวนชีวิต ให้บอกแพทย์ว่าเริ่มเป็นหลังเริ่มยาตัวไหน แพทย์เป็นผู้ตัดสินว่าจะปรับหรือไม่ ผลข้างเคียงอื่นของยาความดันอ่านได้ที่ ยาความดันผลข้างเคียงมีอะไรบ้าง

ผู้สูงอายุเท้าเย็น ควรตรวจอะไร

ถ้าเท้าเย็นเรื้อรังหรือมีอาการร่วม การตรวจที่แพทย์อาจเลือกใช้ ได้แก่

• •คลำชีพจรที่เท้าและวัดค่า ABI เทียบความดันข้อเท้ากับแขน NHLBI ระบุว่าค่าต่ำกว่า 0.90 ขณะพักอาจเป็นหลอดเลือดขาตีบ
• •ตรวจเลือด ดูความเข้มข้นของเลือด ไทรอยด์ และน้ำตาล
• •ตรวจเท้า ดูสีผิว แผล เล็บ และการรับความรู้สึก
• •ทบทวนยา ทุกตัวที่กินอยู่ รวมถึงอาหารเสริม

ก่อนไปพบแพทย์ จดว่าเย็นข้างไหน เป็นตลอดหรือเป็นช่วง ๆ สีผิวเปลี่ยนหรือไม่ และเริ่มหลังเปลี่ยนยาหรือเปล่า

ความเชื่อที่พบบ่อย: เท้าเย็นแปลว่าเลือดลมไม่ดี ต้องกินอาหารเสริมช่วยไหลเวียน

คำว่าเลือดลมไม่ดีกว้างเกินไป เท้าเย็นมีหลายสาเหตุ และแต่ละสาเหตุแพทย์ดูแลคนละทาง เช่น ไทรอยด์ต่ำ โลหิตจาง หรือหลอดเลือดตีบ จึงต้องรู้ต้นเหตุก่อน

อาหารเสริมที่อ้างว่าช่วยไหลเวียนเลือด ตัวที่พูดถึงบ่อยคือแอล-อาร์จินีน งานรวมผลวิจัยเรื่องความดันใช้ขนาดตั้งแต่ 4 กรัมต่อวันขึ้นไป ส่วนงาน NO-PAIN ในผู้ป่วยหลอดเลือดขาตีบที่ใช้วันละ 3 กรัมนาน 6 เดือน ผลเป็นลบ และศูนย์มะเร็ง MSKCC เตือนว่าอาร์จินีนอาจเสริมฤทธิ์ยาลดความดัน อ่านเพิ่มที่ แอลอาร์จินีนอันตรายไหม

สิ่งที่ทำได้เองอย่างปลอดภัยคือ สวมถุงเท้าในห้องแอร์ เลิกบุหรี่ ขยับขาบ่อย ๆ ถ้านั่งนาน และพบแพทย์เมื่อมีสัญญาณข้างต้น

เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที

มีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ที่ขาหรือเท้าขึ้นมาทันที ให้ไปห้องฉุกเฉินหรือโทร 1669 ตามที่ MedlinePlus ระบุว่าเป็นอาการของลิ่มเลือดอุดหลอดเลือดแดงที่ต้องรักษาเร่งด่วน

• •ขาหรือเท้าเย็นและซีด
• •ปวดขามาก
• •ชาหรือซ่า
• •ขยับไม่ได้หรืออ่อนแรง
• •คลำชีพจรที่ขาไม่ได้หรือเบาลงมาก

ควรไปพบแพทย์ภายในวันนั้น ไม่ต้องรอวันนัด ถ้ามีแผลที่เท้าไม่หาย หรือปวดเท้าแม้ตอนพักหรือตอนกลางคืน ถ้าปลายนิ้วเท้าเปลี่ยนเป็นสีคล้ำดำ ให้ไปโรงพยาบาลในวันนั้น

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่คนมักถามเรื่องการไหลเวียนเลือด มีข้อมูลดังนี้

• •แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. — งานรวมผลการทดลองเรื่องความดันใช้วันละ 4–24 กรัม และขนาดที่เห็นผลเริ่มราว 4 กรัม ส่วนงาน NO-PAIN ในผู้ป่วยหลอดเลือดขาตีบใช้วันละ 3 กรัม ผลเป็นลบ ในแคปซูลมี 5 มก. น้อยกว่าขนาดที่ศึกษาอย่างน้อย 600 เท่า (คำนวณ) MSKCC เตือนว่าอาร์จินีนอาจเสริมฤทธิ์ยาลดความดัน
• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. และน้ำมันรำข้าว 109 มก. — มีงานวิจัยเรื่อง LDL และหัวใจเมื่อใช้เป็นน้ำมันปรุงอาหารทั้งวัน (หลายสิบกรัม หรือน้ำมันมะกอกอย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะในงาน PREDIMED) ไม่พบงานที่วัดผลต่ออาการเท้าเย็น

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้เท้าอุ่นขึ้น หรือช่วยการไหลเวียนเลือด เท้าเย็นควรหาสาเหตุก่อน ผู้ที่ใช้ยาลดความดัน ยาต้านเกล็ดเลือด ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือเคยกล้ามเนื้อหัวใจตาย ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีอาร์จินีนหรือวิตามินอี ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที