ชาปลายมือปลายเท้าเกิดจากอะไร เบาหวาน ขาดวิตามิน หรือโรคอื่น

คำตอบสั้น: อาการชาปลายมือปลายเท้าทั้งสองข้างแบบสวมถุงมือถุงเท้า มักมาจากเส้นประสาทส่วนปลายเสื่อม ซึ่ง สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือเบาหวาน สาเหตุอื่นที่พบได้ คือ ขาดวิตามินบี 1 บี 6 บี 12 ผลข้างเคียงของยาบางชนิด เช่น ยาเคมีบำบัด การดื่มแอลกอฮอล์ โรคไต และไทรอยด์ทำงานต่ำ แต่ถ้าชาขึ้นมาทันทีครึ่งซีก หรือมีแขนขาอ่อนแรง ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด อาจเป็นโรคหลอดเลือดสมอง ต้องโทร 1669 ทันที

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ และรามา แชนแนล รพ.รามาธิบดี ระบุตรงกันว่าเบาหวานเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของเส้นประสาทส่วนปลายเสื่อม
• •ชาแบบสวมถุงมือถุงเท้ามักมาจากเส้นประสาทเสื่อมทั่วร่างกาย ส่วนชาเฉพาะบางนิ้วมักมาจากเส้นประสาทถูกกดทับ
• •ชาครึ่งซีกที่เกิดขึ้นทันที เป็นสัญญาณเตือนโรคหลอดเลือดสมอง ห้ามรอดูอาการ
• •แพทย์หาสาเหตุจากการซักประวัติ ตรวจระบบประสาท และตรวจเลือด เช่น น้ำตาล วิตามินบี12 ไทรอยด์ และการทำงานของไต
• •การดูแลขึ้นกับสาเหตุ การซื้อวิตามินกินเองโดยยังไม่รู้สาเหตุอาจไม่ตรงจุด

ชาปลายมือปลายเท้าเกิดจากอะไรได้บ้าง

เส้นประสาทส่วนปลาย คือเส้นประสาทที่อยู่นอกสมองและไขสันหลัง ทำหน้าที่รับความรู้สึก สั่งกล้ามเนื้อ และคุมระบบอัตโนมัติ เช่น เหงื่อและความดันเลือด รามา แชนแนลอธิบายว่า เมื่อเส้นประสาทเหล่านี้อักเสบหรือถูกทำลาย จะส่งสัญญาณผิดปกติ จึงรู้สึกชา เหน็บ แสบร้อน หรืออ่อนแรง

สาเหตุที่แหล่งทางการแพทย์ระบุไว้ มีดังนี้

• •เบาหวาน — สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ อธิบายว่าน้ำตาลในเลือดสูงและไขมันไตรกลีเซอไรด์สูงเป็นเวลานาน ทำลายทั้งเส้นประสาทและหลอดเลือดเล็ก ๆ ที่เลี้ยงเส้นประสาท และพบได้ถึงครึ่งหนึ่งของคนที่เป็นเบาหวาน
• •ขาดวิตามินบี 1 บี 6 บี 12 — รามา แชนแนลระบุว่าพบในคนที่กินอาหารไม่ครบ 5 หมู่ หรือดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ
• •ยาบางชนิด — เช่น ยาเคมีบำบัด ยาต้านไวรัส และ MedlinePlus ระบุว่ายาบางตัวในกลุ่มยาติดเชื้อ ยากันชัก และยาความดันก็ทำให้เกิดได้
• •แอลกอฮอล์ — MedlinePlus ระบุว่าคนที่ดื่มหนักมานาน มากถึงครึ่งหนึ่งเกิดเส้นประสาทเสื่อมจากแอลกอฮอล์
• •โรคไต — สถาบัน NINDS ของสหรัฐฯ อธิบายว่าเมื่อไตทำงานไม่ดี ของเสียคั่งในเลือดจนทำลายเส้นประสาทได้ และผู้ที่ฟอกไตส่วนใหญ่เกิดปลายประสาทเสื่อมในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง
• •ไทรอยด์ทำงานต่ำ — สมาคมโรคเบาหวานอเมริกา (ADA) จัดเป็นสาเหตุที่ต้องแยกเสมอในคนเบาหวานที่มีอาการชา
• •ภูมิคุ้มกันผิดปกติและการติดเชื้อ — เช่น โรคแพ้ภูมิตัวเอง งูสวัด ไวรัสตับอักเสบบีและซี เอชไอวี
• •เส้นประสาทถูกกดทับ — จากท่าทางซ้ำ ๆ พังผืดรัดข้อมือ หรือหมอนรองกระดูกคอ

MedlinePlus ยังบอกตรง ๆ ว่า บางรายตรวจแล้วก็หาสาเหตุไม่พบ ซึ่งไม่ได้แปลว่าแพทย์ตรวจไม่ละเอียด

ชาแบบใส่ถุงมือถุงเท้า ต่างจากชาข้างเดียวอย่างไร

ลักษณะการชาช่วยบอกทิศทางของสาเหตุได้ รามา แชนแนลแบ่งไว้ดังนี้

• •ชาปลายมือปลายเท้าทั้งสองข้าง เหมือนสวมถุงมือถุงเท้า พบบ่อยในเบาหวาน ขาดวิตามินบี หรือผลข้างเคียงจากยา ชาจากเบาหวานมักเริ่มที่ปลายเท้าก่อนแล้วค่อยลามมาปลายมือ NINDS อธิบายว่าเพราะปลายเส้นประสาทที่อยู่ไกลสมองที่สุดคือที่เท้า จึงเสียก่อน
• •ชานิ้วโป้ง นิ้วชี้ นิ้วกลาง และนิ้วนางครึ่งนิ้ว มักเป็นพังผืดกดทับเส้นประสาทที่ข้อมือ อาการมากตอนกลางคืนหรือหลังตื่นนอน พบในคนที่ใช้ข้อมือหนัก เช่น ทำงานคอมพิวเตอร์ ทำงานบ้าน
• •ชานิ้วก้อยและนิ้วนางด้านนิ้วก้อย อาจเป็นเส้นประสาทถูกกดที่ข้อศอก จากการงอศอกนาน ๆ
• •ชามือและแขนพร้อมปวดคอ บ่า ไหล่ อาจมาจากกระดูกคอเสื่อมหรือหมอนรองกระดูกคอกดทับ

แล้ว ชาปลายมือปลายเท้าข้างเดียว หรือชาข้างซ้าย ล่ะ NIDDK ระบุว่าชาจากเบาหวานส่วนใหญ่เป็นทั้งสองข้าง แต่บางคนก็เป็นข้างเดียวได้ สิ่งที่ต้องถามตัวเองคือ เกิดขึ้นทันทีหรือค่อย ๆ เป็น และ ชาทั้งซีกตั้งแต่หน้าลงไปแขนขาหรือไม่ ถ้าใช่ ให้คิดถึงโรคหลอดเลือดสมองก่อนเสมอ

ชาปลายมือปลายเท้าอันตรายไหม แบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที

รามา แชนแนลระบุว่าอาการมือชาส่วนใหญ่ไม่รุนแรง แต่ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ไม่ต้องรอให้มีหลายอาการ

• •ชาขึ้นมาทันทีอย่างรุนแรงโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• •ชาครึ่งซีก ตั้งแต่ใบหน้าลงไปแขนและขาข้างเดียวกัน
• •อ่อนแรง กำมือไม่แน่น ของหลุดมือบ่อย ยกแขนไม่ขึ้น
• •พูดไม่ชัด ลิ้นแข็ง มองเห็นภาพซ้อนหรือภาพเบลอ
• •ปวดคอ บ่า แขน หรือหน้าอกอย่างรุนแรงร่วมกับชา
• •กลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่อยู่
• •ชาลามจากปลายนิ้วไปทั้งแขนหรือส่วนอื่นของร่างกาย

ชาครึ่งซีกทันที แขนขาอ่อนแรง ปากเบี้ยว หรือพูดไม่ชัด มีข้อใดข้อหนึ่งให้โทร 1669 ทันที ทบทวนหลักสังเกตได้ที่ หลอดเลือดสมองตีบ สัญญาณเตือนและหลัก FAST

ชาที่ค่อย ๆ เป็นก็มีอันตรายแบบเงียบ ๆ MedlinePlus อธิบายว่าคนที่เท้าชาอาจเหยียบของมีคม หรือแช่น้ำที่ร้อนเกินไป โดยไม่รู้ตัว และทรงตัวได้ไม่ดีจนหกล้มง่าย

ได้ยินว่าชาเพราะเลือดไหลเวียนไม่ดี กินวิตามินบีก็หาย จริงไหม

ถูกเพียงบางส่วน NINDS อธิบายว่าปัญหาหลอดเลือดที่ทำให้เส้นประสาทได้ออกซิเจนน้อยลง เช่น จากเบาหวาน บุหรี่ และหลอดเลือดแข็ง เป็นสาเหตุหนึ่งของเส้นประสาทเสื่อมจริง แต่ไม่ใช่สาเหตุเดียว

ส่วนวิตามินบี MedlinePlus ระบุว่าการเสริมวิตามินช่วยได้ เมื่อผลตรวจพบว่าขาด ถ้าไม่ได้ขาด การกินเพิ่มก็ไม่ได้แก้ต้นเหตุ และ NINDS ระบุว่า วิตามินบี 6 ที่มากเกินไปเป็นสาเหตุของอาการชาที่รู้จักกันดี การกินวิตามินบีขนาดสูงเองหลายขวดพร้อมกันจึงอาจทำให้แย่ลงได้ รายละเอียดอยู่ใน ชาปลายมือปลายเท้าขาดวิตามินอะไร และ วิตามินบี 6 บี 12 และกรดโฟลิก ทำไมมักมาด้วยกันบนฉลาก

แพทย์ตรวจหาสาเหตุอาการชาอย่างไร

รามา แชนแนลและ NINDS อธิบายขั้นตอนไว้ใกล้เคียงกัน

1. 1ซักประวัติ ว่าชาตรงไหน เริ่มเมื่อไร อะไรทำให้ดีขึ้นหรือแย่ลง โรคประจำตัว ยาที่ใช้ การดื่มแอลกอฮอล์ และประวัติครอบครัว
2. 2ตรวจร่างกายทางระบบประสาท ทดสอบการรับสัมผัส แรงสั่นสะเทือน อุณหภูมิ กำลังกล้ามเนื้อ และรีเฟล็กซ์
3. 3ตรวจเลือด เช่น น้ำตาลในเลือด ระดับวิตามินบี การทำงานของไทรอยด์ และ NIDDK ระบุการตรวจโรคไตด้วย ถ้ายังไม่เคยตรวจเบาหวาน อ่านวิธีอ่านค่าได้ที่ ค่าน้ำตาลเท่าไรถึงเรียกว่าเบาหวาน
4. 4ตรวจไฟฟ้าเส้นประสาทและกล้ามเนื้อ (NCS และ EMG) วัดว่าสัญญาณวิ่งผ่านเส้นประสาทเร็วและแรงแค่ไหน
5. 5เอกซเรย์หรือ MRI เมื่อสงสัยกระดูกคอหรือหมอนรองกระดูกกดทับ

ก่อนไปพบแพทย์ ให้จดรายชื่อยา วิตามิน และอาหารเสริมทุกตัวที่กินอยู่ เพราะทั้งยาและวิตามินบางตัวเป็นสาเหตุของอาการชาได้

ชาปลายมือปลายเท้ารักษายังไง

การดูแลขึ้นกับสาเหตุที่ตรวจพบ MedlinePlus สรุปแนวทางไว้ว่า

• •ถ้าเป็นเบาหวาน ต้องคุมน้ำตาลให้ได้ตามเป้า อ่านต่อที่ เบาหวานชาปลายเท้า ปลายประสาทเสื่อมจากเบาหวาน
• •ถ้าขาดวิตามิน แพทย์อาจให้วิตามินชนิดกินหรือชนิดฉีด
• •ถ้าเกิดจากยา แพทย์อาจปรับยา ห้ามหยุดยาเองก่อนคุยกับแพทย์ โดยเฉพาะยาเคมีบำบัดและยาความดัน
• •ถ้าเส้นประสาทถูกกดทับ อาจใช้อุปกรณ์ดามข้อมือ กายภาพบำบัด หรือผ่าตัดในรายที่จำเป็น
• •ถ้าปวดแสบปวดร้อนมาก แพทย์มียาลดปวดจากเส้นประสาทโดยเฉพาะ แต่ MedlinePlus ระบุว่ายาเหล่านี้มักไม่ทำให้ความรู้สึกที่เสียไปกลับคืนมา

หายได้แค่ไหนและนานเท่าไร อ่านต่อที่ ปลายประสาทอักเสบ หายเองได้ไหม

ระหว่างรอตรวจ ดูแลตัวเองอย่างไร

MedlinePlus แนะนำเรื่องความปลอดภัยของคนที่มีอาการชาไว้ดังนี้

• •สวมรองเท้าตลอดเวลา และเคาะดูข้างในรองเท้าก่อนใส่ว่ามีกรวดหรือจุดขรุขระไหม
• •ดูเท้าทุกวัน ทั้งหลังเท้า ข้างเท้า ฝ่าเท้า ส้นเท้า และซอกนิ้ว
• •ล้างเท้าด้วยน้ำอุ่นและสบู่อ่อน และ ใช้ข้อศอกแตะน้ำก่อน เพราะมือหรือเท้าที่ชาบอกความร้อนไม่ได้
• •เก็บสายไฟและพรมที่ลื่นออกจากทางเดิน ติดราวจับในห้องน้ำ และใช้แผ่นกันลื่น
• •งดหรือลดแอลกอฮอล์ และไม่ซื้อวิตามินบีขนาดสูงมากินเอง

ผู้ที่เป็นโรคไตอยู่แล้วและมีอาการปวดร่วมด้วย อย่าซื้อยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs กินเอง อ่านเหตุผลได้ที่ ยาแก้ปวดไตพังไหม คนเป็นโรคไตใช้อย่างไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบที่คนมักถามเมื่อพูดถึงอาการชา คือ

• •วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม (ฉลากเขียนวิตามินบี12 (0.1%) 1 มก.) — ค่าแนะนำต่อวันของผู้ใหญ่คือ 2.4 ไมโครกรัม การขาดบี12 เป็นสาเหตุหนึ่งของอาการชาที่ต้องตรวจเลือดยืนยัน งานวิจัยแบบสุ่มที่ให้บี12 กับผู้ป่วยเบาหวานที่มีอาการปลายประสาทใช้ 1,000 ไมโครกรัมต่อวัน สูงกว่าในแคปซูล 1,000 เท่า ปริมาณในแคปซูลจึงไม่ใช่ขนาดที่ใช้แก้ภาวะขาด
• •วิตามินบี6 1 มก. — ค่าแนะนำสำหรับอายุ 51 ปีขึ้นไปคือ ชาย 1.7 มก. หญิง 1.5 มก. และระดับสูงสุดที่รับได้ต่อวันคือ 100 มก. ผู้ที่กินวิตามินบีรวมอยู่แล้วควรนับบี6 จากทุกผลิตภัณฑ์รวมกัน
• •กรดอัลฟาไลโปอิก 40 มก. — เป็นสารที่มีงานวิจัยในคนเกี่ยวกับอาการปลายประสาทจากเบาหวาน โดยใช้ขนาด 600 มก. ต่อวันขึ้นไป ปริมาณในแคปซูลเท่ากับ 1 ใน 15 ของขนาดต่ำสุดที่ศึกษาแบบกิน และแนวทาง ADA 2026 ไม่ได้จัดสารนี้อยู่ในยาขั้นต้นสำหรับอาการปวดจากปลายประสาทเบาหวาน

อาการชาต้องหาสาเหตุกับแพทย์ก่อน ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้แก้อาการชาได้ และไม่ใช่สิ่งที่ใช้แทนการตรวจเลือด

ส่วนประกอบอื่นมีสารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. ซึ่งมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาลดความดัน ยาเบาหวาน และยาต้านเกล็ดเลือด กรดอัลฟาไลโปอิกเองก็อาจทำให้น้ำตาลต่ำในผู้ที่ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน ผู้ที่ใช้ยาเหล่านี้จึงควรนำกล่องไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูก่อน

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำผลิตภัณฑ์ใด ๆ ไปปรึกษาแพทย์ก่อน

ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที