โลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก อ่านผลเลือดและหาสาเหตุอย่างไร

ข้อที่สำคัญที่สุดของเรื่องนี้คือ การขาดธาตุเหล็กเป็นผลลัพธ์ ไม่ใช่สาเหตุ

คำถามที่แพทย์ต้องตอบคือ ทำไมถึงขาด

และการเสริมเหล็กโดยไม่หาสาเหตุ อาจทำให้พลาดเรื่องที่สำคัญกว่า

อาการที่พบ

เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย

ซีด สังเกตได้ที่เปลือกตาด้านใน ฝ่ามือ และเล็บ

ใจสั่น หายใจเหนื่อยเวลาออกแรง

เวียนหัว

ปวดหัว

มือเท้าเย็น

เล็บเปราะ หรือเป็นแอ่ง

ผมร่วง

อยากกินของแปลก เช่น น้ำแข็ง ข้อนี้เป็นสัญญาณที่จำเพาะและคนไม่รู้ว่าเกี่ยวข้อง

ในผู้สูงอายุ อาการอาจเป็นเพียงเหนื่อยง่ายหรือสับสน จึงถูกมองข้าม

ค่าที่เกี่ยวข้องในใบผลเลือด

Hb หรือ ฮีโมโกลบิน — ค่าหลักที่บอกว่ามีภาวะโลหิตจางหรือไม่

Hct หรือ ฮีมาโตคริต

MCV — ขนาดเฉลี่ยของเม็ดเลือดแดง ซึ่งช่วยแยกชนิดของโลหิตจาง

Ferritin — สะท้อนปริมาณเหล็กสะสม แต่ค่านี้สูงขึ้นได้เมื่อมีการอักเสบ จึงต้องอ่านร่วมกับค่าอื่น

Serum iron และ TIBC

ช่วงอ้างอิงต่างกันตามห้องปฏิบัติการ เพศ และอายุ ให้อ่านช่วงที่พิมพ์ในใบผลของตัวเอง

และการแปลผลชุดนี้เป็นงานของแพทย์ เพราะโลหิตจางมีหลายชนิดที่ต้องแยกจากกัน

ทำไมการหาสาเหตุถึงสำคัญ

เพราะสาเหตุบางอย่างต้องการการรักษาที่ต่างออกไปโดยสิ้นเชิง

สาเหตุที่แพทย์มักตรวจหา ได้แก่ การเสียเลือดที่มองไม่เห็น ปัญหาการดูดซึม ภาวะทางโภชนาการ และภาวะทางโลหิตวิทยาอื่น

ในผู้ชายและในหญิงวัยหลังหมดประจำเดือน การขาดธาตุเหล็กเป็นเรื่องที่แพทย์มักให้ความสำคัญเป็นพิเศษ เพราะต้องหาว่าเสียเลือดจากที่ใด

นี่คือเหตุผลที่ห้ามซื้อธาตุเหล็กมากินเองแล้วจบ

โลหิตจางอีกชนิดที่ต้องแยก

ธาลัสซีเมียและพาหะธาลัสซีเมีย พบได้บ่อยในประเทศไทย และให้ภาพเม็ดเลือดแดงเล็กเหมือนกัน

แต่การจัดการต่างกันโดยสิ้นเชิง และบางกรณีการเสริมเหล็กโดยไม่จำเป็นไม่เป็นผลดี

การแยกสองอย่างนี้ต้องใช้การตรวจเพิ่มเติมและการแปลผลโดยแพทย์

เป็นเหตุผลที่หนักแน่นที่สุดว่าทำไมห้ามเดาเอง

ถ้าแพทย์สั่งเสริมธาตุเหล็ก

กินตามที่สั่ง ทั้งขนาดและระยะเวลา

อย่าหยุดเองเมื่อรู้สึกดีขึ้น เพราะการเติมเหล็กสะสมกลับใช้เวลานานกว่าที่อาการจะดีขึ้น

ไปตรวจติดตามตามนัด

แจ้งอาการข้างเคียง อย่าทนแล้วเลิกกินเงียบ ๆ อ่านต่อที่ ธาตุเหล็กกินตอนไหน

เรื่องอาหาร

อาหารช่วยได้ในระยะยาว แต่ไม่ได้ใช้แทนการรักษาเมื่อขาดชัดเจนแล้ว

แหล่งธาตุเหล็กในอาหารไทย เช่น เลือดหมูและเลือดไก่ ตับ เนื้อแดง หอย ผักใบเขียวเข้ม และถั่ว

เรื่องการจัดอาหารให้เหมาะกับแต่ละคน ควรปรึกษานักกำหนดอาหาร

คำถามที่ควรถามแพทย์

"ค่าที่ผิดปกติของฉันคือค่าไหนบ้าง และแปลว่าอะไร"

"สาเหตุที่เป็นไปได้คืออะไร และต้องตรวจอะไรเพิ่ม"

"ต้องส่องกล้องทางเดินอาหารไหม" — เป็นคำถามที่ควรถามตรง ๆ โดยเฉพาะในผู้ชายและผู้หญิงวัยหลังหมดประจำเดือน

"ต้องกินธาตุเหล็กนานแค่ไหน และตรวจซ้ำเมื่อไร"

"ระหว่างนี้ต้องระวังอะไร"

ทำไมค่ากลับมาปกติแล้วยังต้องกินต่อ

เป็นเรื่องที่คนหยุดเองบ่อยที่สุด

เพราะค่าในเลือดกลับมาก่อน ส่วนคลังสะสมในร่างกายยังไม่เต็ม

แพทย์จึงมักให้กินต่ออีกระยะหนึ่งหลังค่ากลับมาปกติแล้ว

การหยุดเองตอนรู้สึกดีขึ้น ทำให้กลับมาเป็นซ้ำ แล้วต้องเริ่มใหม่

ให้ถามแพทย์ว่าจะหยุดได้เมื่อไร แล้วทำตามนั้น

อ่านต่อ

• •ธาตุเหล็กกินตอนไหน และทำไมบางคนกินแล้วไม่สบายท้อง
• •อ่านใบผลเลือดอย่างไรไม่ให้ตกใจเกินเหตุ
• •วิตามินบี 12 ขาดแล้วเป็นอย่างไร

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปเรื่องโรคและโภชนาการ ไม่ใช่คำวินิจฉัย ไม่ใช่แผนการรักษา และไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล

การกำหนดสิ่งที่ผู้ป่วยแต่ละคนควรได้รับ ต้องมาจากแพทย์ผู้รักษาและนักกำหนดอาหารที่เห็นผลตรวจจริงเท่านั้น

ห้ามใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทดแทนการรักษาที่แพทย์กำหนด และควรแจ้งแพทย์ทุกครั้งว่ากำลังรับประทานอะไรอยู่บ้าง