คนเป็นโรคไตห้ามกินวิตามินอะไร วิตามินรวม ซี อี กินได้ไหม

คำตอบสั้น: ไม่มีแนวทางใดห้ามวิตามินทุกตัว แต่แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยไตเรื้อรังทุกคนเสริมวิตามินเป็นประจำ ให้เสริมเฉพาะเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด ตัวที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือ วิตามินเอ (สะสมได้เมื่อไตเสื่อม) วิตามินซีขนาดสูง (เพิ่มเสี่ยงนิ่วออกซาเลตและไตวายฉับพลัน) วิตามินอี (ไม่แนะนำเสริมเป็นประจำในผู้ฟอกไต และเสี่ยงเลือดออกกับยาวาร์ฟาริน) วิตามินดี (ต้องตามผลตรวจ) และ วิตามินรวมที่มีแร่ธาตุ ซึ่งต้องให้แพทย์ดูฉลากก่อน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •แนวทางไทยข้อ 10.6: ไม่แนะนำวิตามินเสริมเป็นประจำในผู้ป่วยไตทุกราย ให้เสริมเมื่อมีหลักฐานว่าขาด
• •ผู้ที่ไตทำงานลดลงมีระดับวิตามินเอและโปรตีนที่ขนวิตามินเอในเลือดสูงขึ้น เพราะไตกำจัดได้น้อยลง
• •ร่างกายต้องการวิตามินซี 30–100 มก. ต่อวัน ส่วนที่เกินถูกขับทางไตเป็นกรดออกซาลิก เสี่ยงนิ่วและไตวายฉับพลัน
• •แนวทาง KDOQI 2020: ผู้ฟอกไตไม่ควรเสริมวิตามินเอหรืออีเป็นประจำ เพราะอาจเกิดพิษจากวิตามิน
• •ไม่มีวิตามินตัวใดที่มีหลักฐานว่า "บำรุงไต" หรือชะลอไตเสื่อม

ทำไมคนเป็นโรคไตต้องระวังวิตามินบางตัว

เพราะไตเป็นทางกำจัดส่วนเกิน เมื่อไตเสื่อม ของบางอย่างจึงค้างอยู่ในร่างกายนานขึ้น มูลนิธิโรคไตแห่งชาติของสหรัฐฯ (NKF) อธิบายว่าคนเป็นโรคไตเก็บสารต่าง ๆ ไว้ในร่างกายนานกว่า ระดับวิตามินจึงมีโอกาสสูงเกินได้

อีกด้านหนึ่ง ผู้ป่วยไตบางคนก็ขาดวิตามินได้จริง เช่น กินได้น้อยหรือคุมอาหารเข้ม แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 จึงวางหลักไว้ตรงกลาง คือ ไม่เสริมเป็นประจำทุกคน แต่เสริมเมื่อผลตรวจ อาการ หรือความเสี่ยงบ่งชี้ว่าขาด และตาราง 10.3 ของแนวทางให้ขนาดที่ใช้เมื่อขาดไว้ เช่น วิตามินบี6 5 มก. ต่อวัน กรดโฟลิก 1 มก. ต่อวัน วิตามินบี12 2.4 ไมโครกรัมต่อวัน วิตามินซี 90 มก. (ชาย) และ 70 มก. (หญิง) ต่อวัน

แนวทางโภชนาการ KDOQI 2020 ก็มีจุดยืนคล้ายกัน คือในผู้ป่วยไตที่กินอาหารได้ไม่พอ อาจพิจารณาวิตามินรวมเพื่อป้องกันหรือแก้ภาวะขาด ซึ่งเป็นการตัดสินใจของแพทย์ตามแต่ละคน

วิตามินเอสะสมได้ อันตรายอย่างไร

วิตามินเอเป็นวิตามินละลายในไขมันที่ไตมีส่วนกำจัด บททบทวนในวารสาร World Journal of Nephrology ปี 2565 สรุปว่าผู้ที่ไตทำงานลดลงมีระดับเรตินอล (วิตามินเอ) และโปรตีนที่ขนวิตามินเอ (RBP4) ในเลือดสูงขึ้น อาจเกิดจากไตกำจัดสารเหล่านี้ได้น้อยลงร่วมกับกลไกอื่น และ RBP4 ที่สูงสัมพันธ์กับความเสี่ยงกระดูกพรุน โรคหัวใจ และไขมันผิดปกติ

ด้านแนวทาง KDOQI 2020 ระบุว่าในผู้ใหญ่ที่ฟอกเลือดหรือล้างไตทางช่องท้อง สมเหตุสมผลที่จะไม่เสริมวิตามินเอหรืออีเป็นประจำ เพราะอาจเกิดพิษจากวิตามิน และถ้าจำเป็นต้องเสริมให้ติดตามอาการพิษ

ในทางปฏิบัติ ให้ดูฉลากวิตามินรวมว่ามีวิตามินเอ (เรตินอล เรตินิล) อยู่เท่าไร แล้วให้แพทย์ตัดสิน น้ำลูกยอที่มีวิตามินเอสูงก็มีโพแทสเซียมสูงมาก ศูนย์โรคไต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ จึงไม่แนะนำให้ผู้ป่วยไตเรื้อรังดื่ม

วิตามินซีกินได้ไหม ขนาดสูงเกี่ยวกับนิ่วอย่างไร

กินได้ในปริมาณที่ร่างกายต้องการ ปัญหาอยู่ที่ขนาดสูง ศูนย์โรคไต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ อธิบายว่าร่างกายต้องการวิตามินซี 30–100 มก. ต่อวัน ส่วนที่เกินจะถูกกำจัดทางไตและขับทางปัสสาวะในรูปกรดออกซาลิก ซึ่งจับกับแคลเซียมเป็นผลึกแคลเซียมออกซาเลต เพิ่มความเสี่ยง นิ่วในไตและไตวายฉับพลัน

แนวทาง KDOQI 2020 ระบุว่าอาจพิจารณาเสริมวิตามินซีให้ได้ตามค่าแนะนำอย่างน้อย 90 มก. ต่อวันในผู้ชาย และ 75 มก. ในผู้หญิง สำหรับผู้ป่วยไตที่มีความเสี่ยงขาด ตัวเลขนี้ใกล้กับตาราง 10.3 ของแนวทางไทย แปลว่า ปัญหาไม่ใช่วิตามินซี แต่คือการกินขนาดสูงกว่าที่ต้องการหลายเท่าเป็นประจำ โดยไม่มีใครดูแล

หลักเดียวกันใช้กับอาหารออกซาเลตสูง ศูนย์โรคไตแห่งเดียวกันเตือนเรื่องมะเฟือง ตะลิงปลิง และอาหารออกซาเลตสูงอื่น ส่วนการกินวิตามินซีคู่ยาอ่านได้ที่ วิตามินซีกินคู่กับยาได้ไหม

วิตามินอีกินได้ไหม ขนาดเท่าไร และเรื่องยาละลายลิ่มเลือด

แนวทางไม่สนับสนุนให้เสริมเป็นประจำ บททบทวนใน World Journal of Nephrology ปี 2565 สรุปว่าไม่แนะนำวิตามินอีเสริมในผู้ป่วยไตเรื้อรัง เพราะไม่พบผลต่ออัตราการเสียชีวิตโดยรวม และ KDOQI 2020 ไม่แนะนำให้เสริมเป็นประจำในผู้ฟอกไต

งานวิจัยในผู้ป่วยไตเองให้ผลไม่สม่ำเสมอ การวิเคราะห์กลุ่มย่อยของการศึกษา HOPE ในผู้ที่ไตเสื่อมเล็กน้อยถึงปานกลาง 993 คน วิตามินอีธรรมชาติ 400 IU ต่อวันเฉลี่ย 4.5 ปี ไม่ลดโรคหัวใจ อัมพาต หรือการเสียชีวิต

เรื่องยาละลายลิ่มเลือด: Linus Pauling Institute ระบุว่าวิตามินอีเสริมอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน และ MedlinePlus จัดวิตามินอีไว้ในกลุ่มที่อาจต้องหยุดก่อนผ่าตัด ค่าแนะนำผู้ใหญ่คือ 15 มก. ต่อวัน และระดับสูงสุดที่รับได้ 1,000 มก. ต่อวัน (Linus Pauling Institute) ดูรายละเอียดที่ วิตามินอีกินได้สูงสุดเท่าไร

วิตามินดี วิตามินเค และวิตามินบี ต้องระวังอะไร

• •วิตามินดี: ไตเป็นตัวเปลี่ยนวิตามินดีให้ออกฤทธิ์ และวิตามินดีมากเกินทำให้แคลเซียมสูงและไตเสียหายได้ จึงต้องใช้ตามผลตรวจ อ่านเต็มที่ วิตามินดีกับโรคไตเรื้อรัง
• •วิตามินเค: KDOQI 2020 ระบุว่าผู้ป่วยที่กินยาต้านการแข็งตัวของเลือดชนิดที่ยับยั้งวิตามินเค เช่น วาร์ฟาริน ไม่ควรได้วิตามินเคเสริม
• •วิตามินบี: เป็นกลุ่มที่แนวทางให้เสริมเมื่อขาด แต่ KDOQI 2020 ไม่แนะนำให้กินกรดโฟลิกร่วมวิตามินบีเป็นประจำเพื่อลดโฮโมซิสเทอีน เพราะไม่พบว่าลดโรคหัวใจ และวิตามินบี6 ขนาดสูงมากระยะยาวทำให้ปลายประสาทเสื่อมได้ อ่านต่อที่ คนเป็นโรคไตกินวิตามินบีได้ไหม

วิตามินรวมทั่วไปมีแร่ธาตุอะไรที่ต้องดู

วิตามินรวมหลายสูตรมีแร่ธาตุผสม ซึ่งเป็นจุดที่ผู้ป่วยไตต้องระวังมากกว่าตัววิตามิน

• •โพแทสเซียม ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มช. ให้ผู้ป่วยไตที่ต้องจำกัดคุมโพแทสเซียม 2,000–3,000 มก. ต่อวัน และระดับในเลือดควรต่ำกว่า 5 mEq/L ผลิตภัณฑ์ที่มีสมุนไพรผสม เช่น ขมิ้นชัน ลูกยอ บัวบก ตะไคร้ อาจเพิ่มโพแทสเซียม (NKF)
• •ฟอสฟอรัส NKF เตือนให้อ่านทั้งส่วนประกอบหลักและส่วนประกอบไม่ออกฤทธิ์ เพราะสิ่งที่เขียนว่าสารกันเสียอาจเป็นสารเติมแต่งฟอสฟอรัส
• •แมกนีเซียมและแร่ธาตุอื่น แหล่งที่เราเปิดตรวจไม่ได้ให้ตัวเลขสำหรับผู้ป่วยไต จึงให้แพทย์ดูจากฉลากโดยตรง
• •การปนเปื้อน NKF ระบุว่าผลิตภัณฑ์เสริมบางชนิดปนเปื้อนโลหะหนักได้

วิธีหาโพแทสเซียมและฟอสฟอรัสบนฉลากอยู่ที่ คนเป็นไตอ่านฉลากอาหารเสริมอย่างไร ส่วนการกินหลายผลิตภัณฑ์ที่มีวิตามินซ้ำกันดูได้ที่ กินอาหารเสริมหลายตัว ส่วนประกอบซ้ำกันไหม และเพดานของวิตามินแร่ธาตุแต่ละตัวอยู่ที่ ระดับสูงสุดของวิตามินและแร่ธาตุ

ความเชื่อที่พบบ่อย: มีวิตามินที่บำรุงไตหรือดีต่อไตไหม

ไม่มีวิตามินตัวใดที่มีหลักฐานว่าบำรุงไตหรือชะลอไตเสื่อม งานวิจัยใหญ่ในผู้ป่วยไตไม่พบประโยชน์ เช่น

• •วิตามินบีขนาดสูง (การศึกษา HOST): ผู้ป่วยไตระยะรุนแรง 2,056 คน ได้กรดโฟลิก 40 มก. บี6 100 มก. และบี12 2 มก. ทุกวัน ลดโฮโมซิสเทอีนได้ แต่ไม่ลดการเสียชีวิตหรือเลื่อนการฟอกไต
• •วิตามินบีในไตจากเบาหวาน (การศึกษา DIVINe): ผู้ป่วย 238 คน ค่าการกรองของไตกลับลดลงมากกว่ากลุ่มยาหลอก
• •วิตามินดี (การศึกษา VITAL): 2,000 IU ต่อวันนาน 5 ปี ไม่ชะลอไตเสื่อมในผู้ป่วยเบาหวาน

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย ข้อ 12.6.2 ยังไม่แนะนำให้ใช้วิตามินซี ดี อี และกรดโฟลิก เพื่อเสริมยากระตุ้นเม็ดเลือดแดงในการดูแลภาวะซีด คำว่า "วิตามินบำรุงไต" จึงเป็นคำโฆษณา ไม่ใช่คำทางการแพทย์ ดูวิธีจับคำโฆษณาที่ อาหารเสริมบำรุงไตมีจริงไหม

ก่อนเริ่มวิตามินใหม่ต้องถามใคร

ถามแพทย์โรคไต เภสัชกร หรือนักกำหนดอาหารที่ดูแลอยู่ NKF ให้บอกทีมรักษาเรื่องทุกอย่างที่กิน นำกล่องหรือรูปฉลากด้านส่วนประกอบไปด้วย และถามให้ชัดว่า "ผลเลือดครั้งล่าสุดบอกว่าเราขาดวิตามินตัวไหนไหม" ถ้าคำตอบคือไม่ขาด การเสริมเพิ่มมักไม่ได้ประโยชน์

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม รายการส่วนประกอบบนฉลากไม่มีวิตามินเอหรือวิตามินซี และฉลากไม่ได้ระบุปริมาณแร่ธาตุอย่างโพแทสเซียมหรือฟอสฟอรัส (ผงไข่ขาวมีแร่ธาตุเหล่านี้ตามธรรมชาติในปริมาณน้อย)

วิตามินในแคปซูลเทียบกับตัวเลขอ้างอิง

• •วิตามินอี (ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต 50%) 20 มก. — คิดเป็นตัวสาร 10 มก. ค่าแนะนำผู้ใหญ่คือ 15 มก. งานวิจัยในผู้ป่วยไตใช้ 400–800 IU ชนิดธรรมชาติ (ประมาณ 268–536 มก.) ซึ่งมากกว่าแคปซูลอย่างน้อย 25 เท่า และผลไม่สม่ำเสมอ ผู้ที่ใช้ยาวาร์ฟารินต้องแจ้งแพทย์
• •วิตามินดี3 200 IU — 1 ใน 3 ของค่าแนะนำผู้ใหญ่ ไม่ใช่ขนาดแก้ภาวะขาด
• •วิตามินบี6 1 มก. — ต่ำกว่าขนาด 5 มก. ที่แนวทางไทยใช้เมื่อขาด และต่ำกว่าระดับสูงสุด 100 มก. อยู่ 100 เท่า
• •วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม — ต่ำกว่าขนาด 2.4 ไมโครกรัมที่แนวทางไทยใช้เมื่อขาด
• •กรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม — ต่ำกว่าขนาด 1 มก. (1,000 ไมโครกรัม) ที่แนวทางไทยใช้เมื่อขาด

วิตามินในแคปซูลจึงไม่ใช่ขนาดที่ใช้แก้ภาวะขาดตามแนวทาง และงานวิจัยวิตามินบี ดี และอีในผู้ป่วยไตที่ใช้ขนาดสูงกว่านี้หลายเท่าก็ไม่พบว่าช่วยไต แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผลิตภัณฑ์นี้มีสารสกัดเห็ดหลินจือด้วย ผู้ป่วยไตจึงควรนำกล่องไปปรึกษาแพทย์ก่อนทุกครั้ง ผลิตภัณฑ์มีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที