เป็นโรคไตกินยาลดไขมันได้ไหม ทำไมคนไตเสื่อมยังต้องคุมไขมัน

คำตอบสั้น: คนเป็นโรคไตส่วนใหญ่กินยาลดไขมันกลุ่มสแตตินได้ และแนวทางหลายฉบับแนะนำให้ใช้ด้วย เพราะคนไตเสื่อมเสี่ยงโรคหลอดเลือดหัวใจและสมองสูง แนวทางโรคไตเรื้อรังของไทย พ.ศ. 2565 และ KDIGO ให้พิจารณาสแตตินหรือสแตตินคู่ยาอีเซทิมิบในผู้ที่อายุ 50 ปีขึ้นไปและมีค่า eGFR (อัตราการกรองของไต) ต่ำกว่า 60 สิ่งที่ต่างจากคนทั่วไปคือ แพทย์มักเลือกขนาดยาที่ศึกษาแล้วในคนไตเสื่อม และระวังยาขนาดสูง ส่วนคนที่ฟอกไตอยู่และไม่เคยกินยานี้มาก่อน แนวทางไม่แนะนำให้เริ่มใหม่ แต่ถ้ากินอยู่แล้วตอนเริ่มฟอกไต KDIGO แนะนำให้กินต่อ

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •แนวทางไตเรื้อรังของไทย พ.ศ. 2565 ตั้งเป้า LDL (ไขมันตัวร้าย) ต่ำกว่า 100 มก./ดล. สำหรับการป้องกันปฐมภูมิ
• •งานวิจัย SHARP ในคนไตเรื้อรัง 9,270 คน พบว่ายาสแตตินคู่อีเซทิมิบลดเหตุการณ์หลอดเลือดแดงแข็งหลักลงราว 17% เทียบยาหลอก
• •KDIGO ไม่แนะนำให้ไล่เพิ่มยาเป็นขนาดสูง เพราะยังไม่พิสูจน์ว่าปลอดภัยในคนไตเสื่อม
• •คนที่กินสแตตินอยู่แล้วตอนเริ่มฟอกไต KDIGO แนะนำให้กินต่อ แต่คนฟอกไตที่ไม่เคยกิน ไม่แนะนำให้เริ่ม
• •ห้ามหยุดหรือปรับขนาดยาเอง ถ้าปวดกล้ามเนื้อมาก ให้ติดต่อแพทย์

ทำไมคนเป็นโรคไตเรื้อรังเสี่ยงโรคหัวใจสูงมาก

ไตเสื่อมกับหลอดเลือดเสื่อมมักมาด้วยกัน แนวทางไตเรื้อรังของไทยจัดคนเป็นเบาหวาน ความดันสูง และโรคหัวใจ เป็นกลุ่มเสี่ยงที่ควรตรวจคัดกรองโรคไต ซึ่งโรคกลุ่มนี้ก็ทำร้ายหลอดเลือดหัวใจและสมองไปพร้อมกัน คนเป็นโรคไตจำนวนมากจึงมีปัจจัยเสี่ยงหลอดเลือดซ้อนกันหลายข้อ

KDIGO อธิบายว่าไขมันผิดปกติพบบ่อยในคนเป็นโรคไต แต่ค่า LDL เพียงตัวเดียวแยกไม่ได้ชัดว่าใครเสี่ยงสูงหรือต่ำ แนวทางนี้จึง ใช้อายุและระดับการทำงานของไตเป็นตัวตัดสินว่าใครควรได้ยา มากกว่าดูตัวเลขไขมันอย่างเดียว

นี่คือเหตุผลที่บางคนค่าไขมันไม่สูงมาก แต่แพทย์ไตยังสั่งยาลดไขมัน ไม่ได้แปลว่าแพทย์สั่งเกิน

แนวทางไทยให้ใครกินยาลดไขมันบ้าง

แนวทางเวชปฏิบัติการดูแลผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังก่อนการบำบัดทดแทนไต พ.ศ. 2565 ของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย สรุปไว้ดังนี้

• •อายุ 50 ปีขึ้นไป และ eGFR ต่ำกว่า 60 พิจารณาสแตติน หรือสแตตินร่วมกับอีเซทิมิบ
• •อายุ 50 ปีขึ้นไป และ eGFR ตั้งแต่ 60 พิจารณาสแตติน
• •อายุ 18–49 ปี ให้เฉพาะบางกรณี
• •เป้า LDL ในการป้องกันปฐมภูมิคือต่ำกว่า 100 มก./ดล. และไตรกลีเซอไรด์อาจพิจารณาให้ต่ำกว่า 150 มก./ดล.

แนวทางไขมันของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ พ.ศ. 2567 ใช้หลักใกล้กัน คือคนอายุ 50 ปีขึ้นไปที่ eGFR ต่ำกว่า 60 และยังไม่ฟอกไต ถ้า LDL ตั้งแต่ 100 ขึ้นไป ให้ตั้งเป้าต่ำกว่า 100 หรือลดลงอย่างน้อย 30%

ถ้ายังไม่รู้ว่าตัวเองอยู่ไตระยะไหน อ่านวิธีดูค่าได้ที่ โรคไตเรื้อรังแบ่งระยะอย่างไร

ขนาดยาลดไขมันในคนไตเสื่อมต่างจากคนทั่วไปอย่างไร

แพทย์เลือกชนิดและขนาดยาสแตตินโดยดูค่าไตด้วย แนวทาง KDIGO พ.ศ. 2556 ให้แพทย์เลือกยาและขนาดที่เคยทดสอบความปลอดภัยในคนเป็นโรคไตมาแล้ว และระบุว่ายาสแตตินขนาดสูงยังไม่พิสูจน์ว่าปลอดภัยในคนเป็นโรคไต แนวทางไขมันของไทยก็ให้ระวังยาสแตตินฤทธิ์แรงขนาดสูงเมื่อไตเสื่อมลงถึงระยะ 3b–5

ขนาดที่เหมาะกับแต่ละคนขึ้นกับค่าไตล่าสุดและยาอื่นที่กินอยู่ ถ้าสงสัยว่าขนาดยาของตัวเองเหมาะกับค่าไตหรือไม่ ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกร ห้ามปรับยาเอง

ยาลดไขมันทำให้ค่าไตแย่ลงไหม

ข้อมูลจากงานใหญ่ไม่ได้บอกว่ายาสแตตินขนาดที่แนะนำทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น ในงาน SHARP กลุ่มที่ได้ยาและกลุ่มยาหลอกมีผลไม่พึงประสงค์รุนแรงใกล้กัน KDIGO สรุปว่าในคนไตเรื้อรังที่ยังไม่ฟอกไต ยาคู่นี้ไม่ได้ลดการดำเนินไปสู่ไตวายระยะสุดท้าย หมายความว่า ยาลดไขมันมีไว้ดูแลหลอดเลือด ไม่ได้มีไว้ชะลอไต

เรื่องที่ช่วยชะลอไตจริงมีอีกชุดหนึ่ง เช่น คุมความดัน คุมน้ำตาล ลดเค็ม เลี่ยงยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด อ่านต่อได้ที่ ชะลอไตเสื่อมทำอย่างไร

ข้อสงสัยว่ายาลดไขมันทำร้ายตับหรือไตโดยตรงไหม มีบทความแยกที่ ยาลดไขมันทำลายตับไหม

คนฟอกไตยังต้องกินยาลดไขมันหรือเปล่า

ขึ้นกับว่าเคยกินมาก่อนหรือไม่ KDIGO แนะนำว่า

• •คนที่ฟอกไตอยู่และไม่เคยกินสแตติน ไม่แนะนำให้เริ่มยาใหม่ เพราะประโยชน์ในคนฟอกไตดูเล็กกว่าคนไตระยะก่อนหน้ามาก
• •คนที่ กินสแตตินอยู่แล้วตอนเริ่มฟอกไต แนะนำให้กินต่อ
• •คนที่ได้รับการปลูกถ่ายไต แนะนำให้ใช้สแตติน

แนวทางไขมันของไทย พ.ศ. 2567 ก็ระบุว่าคนฟอกเลือดหรือล้างไตทางช่องท้องที่ไม่เคยใช้ยา ไม่แนะนำให้เริ่มสแตติน ถ้าสงสัยว่ายาตัวไหนยังจำเป็น ให้ถามแพทย์ไตในวันนัด อย่าเลิกกินเองเพราะคิดว่าฟอกไตแล้วไม่ต้องกิน

ปวดกล้ามเนื้อจากยาลดไขมัน คนเป็นโรคไตต้องระวังแค่ไหน

โรคไตเป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงของผลข้างเคียงต่อกล้ามเนื้อ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุปัจจัยเสี่ยง ได้แก่ อายุมากกว่า 80 ปี โรคไต ขาดวิตามินดี กินเกรปฟรุต และใช้ยาบางชนิดร่วม เช่น clarithromycin หรือ ketoconazole

ศูนย์ข้อมูลยาของคณะเดียวกันระบุว่าอาการปวดกล้ามเนื้อไม่รุนแรงพบราว 1.5–5% ส่วนภาวะกล้ามเนื้อสลายรุนแรง (rhabdomyolysis) พบเพียง 0.01–0.04% ในงาน SHARP กลุ่มที่ได้ยาพบกล้ามเนื้อผิดปกติเพิ่มขึ้นราว 2 รายต่อ 10,000 คนต่อปี

สัญญาณที่ต้องไปโรงพยาบาล คือปวดกล้ามเนื้อมากร่วมกับปัสสาวะสีเข้ม เพราะเสี่ยงไตวายได้ ตามคำอธิบายของคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ส่วนอาการเมื่อยธรรมดา ให้โทรถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อน ห้ามหยุดยาเอง อ่านรายละเอียดที่ กินยาลดไขมันแล้วปวดกล้ามเนื้อ

อาหารลดไขมันขัดกับอาหารโรคไตไหม ถั่วและธัญพืชกินได้แค่ไหน

บางจุดขัดกันจริง จึงต้องให้นักกำหนดอาหารช่วยปรับ อาหารลดไขมันมักแนะนำถั่ว ธัญพืชไม่ขัดสี และผักผลไม้ แต่คนไตระยะท้ายอาจต้องจำกัดฟอสฟอรัสและโพแทสเซียม

สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ ให้ข้อมูลที่ช่วยคลายกังวลได้บางส่วน

• •ฟอสฟอรัสจากโปรตีนพืชดูดซึมน้อยกว่าจากเนื้อสัตว์
• •ตัวการสำคัญคือ ฟอสเฟตที่เติมในอาหารแปรรูป เช่น ไส้กรอก เนื้อสำเร็จรูป เครื่องดื่มปรุงแต่ง ให้ดูฉลากที่มีคำว่า phosphate หรือ phosphoric acid
• •การจำกัดฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมเข้มขึ้นเมื่อไตเสื่อมมากขึ้น ไม่ได้ใช้กฎเดียวกันทุกระยะ

ในครัวไทย ตัวที่ควรระวังมากกว่าถั่วหนึ่งกำมือ มักเป็นหมูยอ ไส้กรอก ลูกชิ้น บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป และน้ำจิ้มที่เค็มจัด แนวทางไตไทยให้กินโซเดียมไม่เกินวันละ 2,000 มก. ดูตัวอย่างการจัดจานที่ โรคไตกินอะไรได้บ้าง

เป็นโรคไตเลือกน้ำมันทำอาหารอย่างไร

หลักเลือกน้ำมันเหมือนคนไขมันสูงทั่วไป คือลดไขมันอิ่มตัว ใช้ไขมันไม่อิ่มตัวแทน NIDDK แนะนำให้คนเป็นโรคไตเรื้อรังเปลี่ยนจากไขมันอิ่มตัวและไขมันทรานส์ ไปใช้ไขมันไม่อิ่มตัว เช่น น้ำมันคาโนลา น้ำมันดอกคำฝอย อะโวคาโด ถั่ว และเมล็ดพืช

• •ผัดใช้น้ำมันพืชได้เกือบทุกชนิด ใช้น้อย ๆ ราว 1 ช้อนโต๊ะต่อมื้อ ตามคำแนะนำของนักกำหนดอาหาร รพ.รามาธิบดี
• •กรมอนามัยแนะนำน้ำมันรวมทั้งวันไม่เกิน 6 ช้อนชา
• •ลดของทอดและกะทิ เปลี่ยนเป็นต้ม นึ่ง อบ ยำ

ของทอดในร้านมักมาพร้อมความเค็มและผงปรุงรส ซึ่งคนเป็นโรคไตต้องระวังเรื่องโซเดียมด้วย เปรียบเทียบน้ำมันแต่ละชนิดสำหรับอาหารไทยได้ที่ ไขมันในเลือดสูงกินน้ำมันอะไร

ความเชื่อที่พบบ่อย: ยาไตก็เยอะแล้ว เลิกยาลดไขมันสักตัวได้ไหม

ไม่ควรตัดสินใจเอง ยาลดไขมันในคนไตเสื่อมมีหลักฐานจากงานวิจัยเฉพาะกลุ่มนี้ ว่าลดเหตุการณ์หลอดเลือดแดงแข็งโดยรวม โดยเฉพาะสโตรกชนิดที่ไม่ใช่เลือดออก ถ้ารู้สึกว่ายาเยอะเกินไป ให้นำยาทั้งหมดไปให้เภสัชกรหรือแพทย์ช่วยทบทวน ซึ่งเป็นวิธีที่ปลอดภัยกว่าการเลือกตัดเอง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับเรื่องไขมันมีหลักฐานดังนี้ (ไม่พบงานวิจัยของส่วนประกอบเหล่านี้ที่ศึกษาเฉพาะในคนเป็นโรคไต)

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — มีงานรวมผลการทดลองในคน 27 งาน พบว่าเมื่อใช้คาโนลาเป็นน้ำมันหลักในอาหารแทนไขมันอื่น LDL ลดลงเฉลี่ยราว 6.4 มก./ดล. ปริมาณที่ศึกษาคือน้ำมันปรุงอาหารทั้งวัน (หลายสิบกรัม) ในแคปซูลมี 0.2 กรัม
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานที่พบประโยชน์ต่อหัวใจ เช่น PREDIMED ใช้น้ำมันมะกอกอย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะร่วมกับเปลี่ยนอาหารทั้งหมด ในแคปซูลน้อยกว่าหลายร้อยเท่า และฉลากไม่ได้ระบุว่าเป็นชนิดเอ็กซ์ตร้าเวอร์จิน
• •น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานของคณะสาธารณสุขศาสตร์ ม.มหิดล ใช้น้ำมันรำข้าววันละ 30 มิลลิลิตรปรุงอาหาร 3 มื้อ นาน 4 สัปดาห์ ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่าหลายร้อยเท่า
• •ไฟโตสเตอรอล 2 มก. — งานในคนที่กินสแตตินอยู่แล้ว ใช้แพลนท์สเตอรอลหรือสตานอลวันละประมาณ 2.5 กรัม (ค่ากลาง) แล้ว LDL ลดได้เพิ่มเล็กน้อย แต่ยังไม่มีข้อมูลว่าลดโรคหัวใจได้เพิ่ม ขนาดที่ศึกษามากกว่าในแคปซูลกว่า 1,000 เท่า (คำนวณ)

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ค่าไขมันหรือค่าไตเปลี่ยน และยาสแตตินที่แพทย์สั่งลด LDL ได้ 21–55% ตามชนิดและขนาด จึงไม่มีอะไรมาแทนกันได้

ข้อควรระวังสำหรับคนเป็นโรคไต: แคปซูลมีวิตามินซี 30 มก. และวิตามินอี แนวทางไตเรื้อรังของไทย พ.ศ. 2565 ไม่แนะนำให้เสริมวิตามินเป็นประจำในผู้ป่วยทุกราย จึงต้องแจ้งแพทย์ไตก่อนใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที