โรคไตระยะสุดท้าย อาการ อยู่ได้นานแค่ไหน และมีทางเลือกอะไรบ้าง

คำตอบสั้น: โรคไตระยะสุดท้ายคือระยะ 5 ที่ eGFR (อัตราการกรองของไต) ต่ำกว่า 15 หรือผู้ที่ต้องฟอกไตอยู่แล้ว ไตสูญเสียการทำงานไปราวร้อยละ 85–90 ทางเลือกมี 4 ทาง คือ ฟอกเลือด ล้างไตทางช่องท้อง ปลูกถ่ายไต และการดูแลแบบประคับประคองโดยไม่ฟอกไต ระยะเวลาที่อยู่ได้ขึ้นกับวิธีที่เลือก สุขภาพโดยรวม และการทำงานของไตที่เหลือ ผู้ป่วยมีสิทธิเลือกเองร่วมกับแพทย์และครอบครัว

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ระยะ 5 คือ eGFR ต่ำกว่า 15 แพทย์มักเริ่มฟอกไตเมื่อมีอาการหรือผลเลือดผิดปกติ ซึ่งมักอยู่ในช่วง eGFR ราว 5–10
• •ฟอกไตและปลูกถ่ายไตช่วยทำหน้าที่แทนไต แต่ไม่ได้ทำให้ไตกลับมาทำงาน
• •การไม่ฟอกไตเป็นทางเลือกที่แนวทาง KDIGO ให้แพทย์แจ้งและสนับสนุนสำหรับผู้ที่เลือก โดยยังได้รับการดูแลอาการต่อเนื่อง
• •ตามที่ สปสช. แถลงเมื่อ พ.ย. 2568 ผู้ป่วยบัตรทองที่มีข้อบ่งชี้ได้รับทั้ง 4 วิธีโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย
• •หอบเหนื่อย เจ็บหน้าอก ซึม ชัก หรือปัสสาวะแทบไม่ออก ต้องไปโรงพยาบาลทันที

โรคไตระยะสุดท้าย (ระยะ 5) คืออะไร eGFR ต่ำกว่าเท่าไร

ระยะ 5 คือ eGFR ต่ำกว่า 15 มล./นาที/1.73 ตร.ม. ตามการแบ่งระยะของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยและ KDIGO NKF นิยามไตวายว่าเป็นระยะ 5 ที่ eGFR ต่ำกว่า 15 หรือผู้ที่ฟอกไตอยู่ ซึ่งเท่ากับไตสูญเสียการทำงานไปราวร้อยละ 85–90

การมี eGFR ต่ำกว่า 15 ไม่ได้แปลว่าต้องฟอกไตในวันนั้น KDIGO 2024 ให้แพทย์ตัดสินใจเริ่มฟอกไตจากอาการ คุณภาพชีวิต ความต้องการของผู้ป่วย และผลเลือดร่วมกัน ซึ่งมักอยู่ในช่วง GFR ราว 5–10 ส่วนบทความของสมาคมโรคไตฯ ระบุว่าเริ่มบำบัดเมื่อ eGFR ไม่เกิน 6 หรือมีภาวะแทรกซ้อนที่รักษาแบบประคับประคองไม่ได้ ทบทวนระยะอื่นที่ โรคไตเรื้อรังแบ่งระยะอย่างไร

อาการโรคไตระยะสุดท้ายมีอะไรบ้าง

อาการระยะนี้เกิดจากของเสีย น้ำ และเกลือแร่คั่ง รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ และ NKF ระบุอาการที่พบได้

• •คลื่นไส้ อาเจียน กินอาหารไม่ได้จนขาดสารอาหาร
• •อ่อนเพลียมาก สมาธิลดลง นอนไม่หลับ
• •ชาหรือบวมที่แขน ขา ข้อเท้า หรือเท้า
• •ตะคริว สะอึก คันตามตัว
• •ปัสสาวะน้อยลงหรือไม่ออกเลย
• •หอบเหนื่อย ซีด ความดันสูง

อาการแบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที หรือโทร 1669

• •หายใจลำบาก หอบ นอนราบไม่ได้ (อาจมีน้ำคั่งในปอด)
• •เจ็บแน่นหน้าอก ใจสั่น
• •ซึมลง สับสน หรือชัก
• •ปัสสาวะแทบไม่ออก คลื่นไส้อาเจียนจนกินไม่ได้

สมาคมโรคไตฯ ระบุว่าภาวะเหล่านี้ เช่น น้ำเกิน เกลือแร่ผิดปกติ ซึม ชัก เป็นเหตุผลที่ต้องเริ่มบำบัดทดแทนไต อาการโพแทสเซียมสูงอ่านเพิ่มได้ที่ โพแทสเซียมสูง อาการ และอันตราย

โรคไตระยะสุดท้ายอยู่ได้นานแค่ไหน ปัจจัยอะไรมีผล

ไม่มีตัวเลขเดียว เพราะขึ้นกับวิธีรักษาที่เลือก อายุ และโรคร่วม

• •ฟอกไต NIDDK อธิบายว่าการฟอกไตช่วยให้หลายคนรู้สึกดีขึ้นและทำสิ่งที่ชอบต่อได้ แต่ทำหน้าที่แทนไตได้เพียงบางส่วน ส่วนปัญหาอื่นจากโรคไต เช่น โรคหัวใจ โรคกระดูก ยังต้องดูแลต่อ อ่านเพิ่มที่ ฟอกไตเจ็บไหม และฟอกไตอยู่ได้กี่ปี
• •ปลูกถ่ายไต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าไตที่ปลูกถ่ายอยู่รอดมากกว่าร้อยละ 90 ในปีแรก และ NIDDK ระบุว่าไตที่ปลูกถ่ายทำงานได้ดีกว่าการฟอกไต แต่ต้องกินยากันต่อต้านไตตลอด
• •ไม่ฟอกไต NIDDK ระบุว่าอาจอยู่ได้ตั้งแต่ไม่กี่สัปดาห์ถึงหลายเดือน ขึ้นกับสุขภาพและการทำงานของไตที่เหลือ ขณะที่บทความของ NKF ปี 2568 ระบุว่าหลายคนที่เลือกการดูแลแบบประคับประคองอยู่ได้เกิน 14 เดือน ตัวเลขจึงต่างกันมากในแต่ละคน

คำถามที่ควรถามแพทย์คือ ด้วยอายุและโรคร่วมของเรา แต่ละวิธีน่าจะเป็นอย่างไร ทั้งเรื่องระยะเวลาและคุณภาพชีวิต

ทางเลือกการรักษามีอะไรบ้าง

มี 4 ทาง และไม่มีทางไหนที่ทำให้ไตกลับมาทำงานได้ NIDDK ระบุว่าทุกวิธีช่วยให้รู้สึกดีขึ้นได้

• •ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม ใช้เครื่องกรองเลือดนอกร่างกาย ครั้งละราว 4 ชั่วโมง สัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง ต้องเตรียมเส้นฟอกเลือดล่วงหน้า
• •ล้างไตทางช่องท้อง ใช้เยื่อบุช่องท้องกรองของเสีย เปลี่ยนน้ำยาวันละ 4–5 ครั้งที่บ้าน หรือใช้เครื่องตอนกลางคืน
• •ปลูกถ่ายไต สมาคมโรคไตฯ ระบุว่าเป็นวิธีที่ดีที่สุดสำหรับผู้ที่เหมาะสม ใช้ไตจากผู้บริจาคที่เพิ่งเสียชีวิตหรือผู้บริจาคที่ยังมีชีวิต
• •การดูแลแบบประคับประคอง ไม่ฟอกไต แต่ทีมรักษายังดูแลอาการต่อ

ความต่างของสองวิธีแรกอ่านต่อที่ ล้างไตทางหน้าท้องกับฟอกเลือดต่างกันยังไง

ไม่ฟอกไตได้ไหม การดูแลแบบประคับประคองคืออะไร

ได้ การตัดสินใจเริ่มฟอกไตเป็นสิทธิของผู้ป่วย NIDDK อธิบายว่าสำหรับคนส่วนใหญ่ การฟอกไตอาจช่วยยืดชีวิตและคุณภาพชีวิต แต่สำหรับบางคนที่มีโรคร้ายแรงอื่นร่วม การฟอกไตอาจเป็นภาระที่ยืดความทุกข์

แนวทาง KDIGO 2024 ให้แพทย์แจ้งผู้ป่วยถึงทางเลือกนี้ และสนับสนุนการดูแลแบบประคับประคองแบบครบวงจรสำหรับคนที่เลือกไม่บำบัดทดแทนไต

ได้ยินว่าไม่ฟอกไตคือการปล่อยไว้ไม่รักษาอะไรเลย จริงไหม ไม่จริง NKF อธิบายว่าการดูแลแบบนี้ยังรวมถึง

• •การดูแลอาการ เช่น ปวด บวม อ่อนเพลีย
• •การปรับอาหารและการใช้ยาแก้ภาวะแทรกซ้อน
• •การคัดกรองและดูแลภาวะซึมเศร้า
• •การช่วยเหลือครอบครัว และลดการนอนโรงพยาบาล

NKF ยังระบุว่าการดูแลแบบประคับประคองต่างจากการดูแลระยะท้าย (hospice) ซึ่งใช้กับผู้ที่คาดว่าเหลือเวลาไม่ถึง 6 เดือน และ NIDDK ระบุว่าผู้ป่วยเปลี่ยนใจเรื่องวิธีรักษาได้ อ่านเพิ่มที่ ฟอกไตคืออะไร และเลือกไม่ฟอกได้ไหม

โรคไตระยะสุดท้ายกินอะไรได้บ้าง

อาหารเปลี่ยนตามว่าเริ่มฟอกไตแล้วหรือยัง

ก่อนฟอกไต ยังต้องคุมโปรตีน เค็ม โพแทสเซียม และฟอสฟอรัส ตามที่แพทย์และนักกำหนดอาหารกำหนด

หลังเริ่มฟอกเลือด รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำ

• •โปรตีนเพิ่มเป็น 1.0–1.2 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน เพราะการฟอกทำให้เสียโปรตีน
• •เนื้อสัตว์ไม่ติดมันมื้อละ 3–4 ช้อนกินข้าว ร่วมกับไข่ขาววันละ 2–3 ฟอง
• •น้ำดื่มเท่ากับปริมาณปัสสาวะต่อวันบวก 500–700 มล. ถ้าไม่มีปัสสาวะเลยไม่เกิน 700 มล. และน้ำหนักไม่ควรขึ้นเกิน 1 กก. ต่อวัน
• •คุมฟอสฟอรัสในเลือดให้ต่ำกว่า 5.5 มก./ดล.

ตัวเลขเหล่านี้เป็นคำแนะนำสำหรับผู้ที่ฟอกเลือดแล้ว ไม่ใช้กับผู้ที่ยังไม่ได้ฟอก ส่วนผู้ที่เลือกการดูแลแบบประคับประคอง อาหารให้ทีมรักษาปรับตามอาการ ผลไม้ผักที่ต้องระวังดูได้ที่ โพแทสเซียมในอาหาร กลุ่มไหนสูง

ครอบครัวควรเตรียมอะไร

การคุยกันตั้งแต่เนิ่น ๆ ช่วยได้มากที่สุด NIDDK แนะนำให้เรียนรู้ทางเลือกก่อนถึงเวลาต้องใช้ และให้ครอบครัวร่วมรับรู้ เพื่อให้ผู้ป่วยมีส่วนควบคุมการรักษาของตัวเอง

• •คุยเรื่องความต้องการของผู้ป่วย และทำหนังสือแสดงเจตนาล่วงหน้าเรื่องการรักษา เช่น จะฟอกไตหรือไม่ จะใส่เครื่องช่วยหายใจหรือไม่ รวมถึงเลือกคนที่จะตัดสินใจแทน (NIDDK และ NKF)
• •ไปพบแพทย์ด้วยกัน จดคำถามไปล่วงหน้า ดูวิธีเตรียมได้ที่ เตรียมตัวก่อนพาผู้สูงอายุไปหาหมอ
• •ตรวจสอบสิทธิ TheCoverage รายงานว่าบอร์ด สปสช. มีมติเมื่อ 3 พ.ย. 2568 ให้ผู้ป่วยบัตรทองที่มีข้อบ่งชี้ได้รับ 4 วิธี (ฟอกเลือด ล้างไตทางช่องท้อง ปลูกถ่ายไต และประคับประคอง) โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ควรสอบถาม สปสช. หรือโรงพยาบาลตามสิทธิ ส่วนผู้ประกันตนให้สอบถามสำนักงานประกันสังคม
• •ดูแลคนดูแลด้วย การดูแลผู้ป่วยไตระยะสุดท้ายเหนื่อยทั้งกายและใจ อ่านทางออกได้ที่ ผู้ดูแลเหนื่อยจนไม่ไหว

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ตามฉลากต่อ 1 แคปซูล มีดังนี้

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่มีฟอสฟอรัสต่อโปรตีนต่ำ (น้อยกว่า 2 มก. ต่อโปรตีน 1 กรัม ตามบทความทบทวนด้านโภชนาการโรคไต) และ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ก็แนะนำไข่ขาวในมื้ออาหารของผู้ฟอกเลือด แต่คำแนะนำไข่ขาววันละ 2–3 ฟองหมายถึงไข่จริง ผงไข่ขาวในแคปซูลมีเพียง 230 มก. หากประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัม ขณะที่ไข่ขาวจากไข่ใบใหญ่ 1 ฟองมีโปรตีนประมาณ 3.6 กรัม (ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโปรตีน) แคปซูลจึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน และไม่ได้ใช้แทนไข่ขาวหรือเนื้อสัตว์ที่ผู้ฟอกไตต้องได้รับ

ส่วนประกอบอื่นตามฉลาก ได้แก่ สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยระยะ 5 โดยเฉพาะผู้ที่ฟอกไต จึงต้องนำกล่องไปให้แพทย์โรคไตดูก่อนทุกครั้ง

ผู้ที่ใช้ยาละลายลิ่มเลือดหรือต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยาลดความดัน หรือยากดภูมิคุ้มกัน รวมถึงผู้ที่ปลูกถ่ายไต ควรให้แพทย์หรือเภสัชกรดูก่อน เพราะส่วนประกอบบางชนิดอาจเสริมฤทธิ์ยา ฉลากเตือนว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที