ฟอกไตเจ็บไหม ทำยังไง ใช้เวลานานแค่ไหน และฟอกไตอยู่ได้กี่ปี

คำตอบสั้น: ส่วนที่เจ็บของการฟอกเลือดคือตอนแทงเข็ม 2 เข็มเข้าเส้นฟอกที่แขน ตัวการฟอกไม่เจ็บ และใช้ครีมหรือสเปรย์ชาช่วยได้ ฟอกครั้งละประมาณ 4 ชั่วโมง สัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง อาการข้างเคียงที่พบบ่อยคือความดันตก ตะคริว และอ่อนเพลียหลังฟอก ส่วน “ฟอกไตอยู่ได้กี่ปี” มูลนิธิโรคไตแห่งชาติสหรัฐฯ (NKF) ระบุว่าเฉลี่ย 5–10 ปี แต่หลายคนอยู่ได้ดี 20 หรือ 30 ปี ตัวเลขเฉลี่ยจึงไม่ใช่คำทำนายของแต่ละคน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ฟอกเลือดที่ศูนย์ไตเทียมทำครั้งละประมาณ 4 ชั่วโมง สัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง
• •NIDDK ระบุว่าใช้ครีมหรือสเปรย์ชาได้ ถ้าการแทงเข็มทำให้เจ็บ
• •ความดันตกทำให้อ่อนแรง เวียนศีรษะ คลื่นไส้ ส่วนตะคริวเกิดจากการดึงน้ำออกมากหรือเร็วเกินไป
• •เส้นฟอกที่แขนต้องคลำดูแรงสั่นสะเทือนวันละครั้ง และห้ามวัดความดันหรือเจาะเลือดแขนข้างนั้น
• •NKF ระบุว่าหลายคนกลับไปทำงานได้หลังปรับตัวกับการฟอกได้แล้ว

ฟอกไตทำยังไง ขั้นตอนเป็นอย่างไร

การฟอกเลือดคือการพาเลือดออกมาผ่านตัวกรองนอกร่างกายแล้วส่งกลับ เอกสารของ รพ.ศิริราช อธิบายว่าเส้นฟอกจะนำเลือดออกจากร่างกายถึงนาทีละ 250–300 ซีซี ผ่านเครื่องไตเทียม แล้วนำเลือดที่กรองแล้วกลับเข้าสู่ร่างกาย

NIDDK อธิบายว่าเมื่อเริ่มฟอก พยาบาลจะแทงเข็มที่เส้นฟอก ผู้ที่ยังไม่มีเส้นถาวรจะต่อเครื่องผ่านสายสวนที่คอ อก หรือขาหนีบ จากนั้นผู้ป่วยนั่งหรือนอนเอนระหว่างที่เครื่องกรองเลือดประมาณ 4 ชั่วโมง

ภาพรวมว่าเมื่อไรต้องเริ่มฟอก อ่านที่ ฟอกไตคืออะไร ต้องฟอกเมื่อไหร่

ฟอกไตเจ็บไหม เจ็บตรงไหน

เจ็บตอนแทงเข็ม คล้ายเจาะเลือดแต่เข็มใหญ่กว่า ระหว่างฟอกส่วนใหญ่ไม่เจ็บ NIDDK ระบุว่าถ้าการแทงเข็มทำให้ไม่สบาย ใช้ครีมหรือสเปรย์ชาได้ ให้ขอพยาบาลที่ศูนย์ไตเทียม

ผู้ที่ฟอกผ่านสายสวน (สายที่คอ ใต้ไหปลาร้า หรือขาหนีบ) จะไม่เจ็บจากการแทงเข็มเวลาฟอก ตามที่ รพ.ศิริราช อธิบาย แต่สายสวนเสี่ยงติดเชื้อและอุดตันมากกว่า จึงใช้ชั่วคราวเป็นหลัก

ความรู้สึกที่คนฟอกไตมักเล่าว่าไม่สบาย ไม่ได้มาจากเข็มเท่านั้น แต่มาจากอาการระหว่างหรือหลังฟอก ซึ่งอธิบายในหัวข้อถัดไป

ฟอกไตครั้งละกี่ชั่วโมง สัปดาห์ละกี่ครั้ง

• •สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย: ครั้งละประมาณ 4 ชั่วโมง สัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง
• •รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์: ครั้งละ 4–5 ชั่วโมง สัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง
• •NIDDK (สหรัฐฯ): ที่ศูนย์ปกติสัปดาห์ละ 3 ครั้ง ครั้งละประมาณ 4 ชั่วโมง

จำนวนครั้งที่เหมาะกับแต่ละคน แพทย์จะกำหนดจากผลเลือด น้ำหนักที่ขึ้นระหว่างรอบ และปัสสาวะที่ยังเหลือ อย่าลดรอบหรือเลิกกลางคันเอง เพราะของเสียและน้ำจะคั่ง

ฟอกไตเหนื่อยไหม อาการข้างเคียงมีอะไรบ้าง

NIDDK สรุปอาการที่พบได้ไว้ดังนี้

• •ความดันตก ทำให้อ่อนแรง เวียนศีรษะ หรือคลื่นไส้
• •ตะคริว ที่เจ็บ จากการดึงน้ำออกมากหรือเร็วเกินไป
• •คัน ซึ่งสัมพันธ์กับฟอสเฟตในเลือดสูง
• •อ่อนเพลีย หลังฟอกได้หลายชั่วโมง
• •ติดเชื้อหรือลิ่มเลือดอุดตัน ที่เส้นฟอก

ฟอกไตแล้วความดันตก เกิดจากอะไร ป้องกันอย่างไร

ช่วงฟอก เครื่องจะดึงน้ำส่วนเกินที่สะสมมาตั้งแต่รอบก่อนออก ยิ่งน้ำหนักขึ้นมากระหว่างรอบ ยิ่งต้องดึงน้ำออกมาก NIDDK แนะนำว่า การจำกัดน้ำดื่มและน้ำจากอาหาร ช่วยไม่ให้น้ำคั่งมากระหว่างรอบ และ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำให้น้ำหนักขึ้นไม่เกิน 1 กิโลกรัมต่อวัน

ถ้าระหว่างฟอกรู้สึกหน้ามืด คลื่นไส้ หรือเป็นตะคริว ให้บอกพยาบาลทันที อาหารที่ช่วยคุมน้ำและเกลือแร่ อ่านที่ ฟอกไตกินอะไรได้บ้าง และเรื่องโพแทสเซียมที่ กลุ่มอาหารที่มีโพแทสเซียม

เส้นฟอกไตที่แขนคืออะไร ดูแลอย่างไร

เส้นฟอกที่แขนคือหลอดเลือดที่ผ่าตัดเตรียมไว้ให้เลือดไหลแรงพอสำหรับเครื่องไตเทียม มี 2 แบบ

• •AVF ต่อหลอดเลือดแดงกับหลอดเลือดดำของตัวเองโดยตรง NIDDK ระบุว่าให้เลือดไหลดีที่สุดและอยู่ได้นานที่สุด
• •AVG ใช้หลอดเลือดเทียมเชื่อม เหมาะเมื่อหลอดเลือดเล็กหรือเปราะ แต่เสี่ยงติดเชื้อและอุดตันมากกว่า

วิธีดูแลตามเอกสาร รพ.ศิริราช และ NIDDK

• •คลำดูแรงสั่นสะเทือนจากเลือดที่ไหลผ่าน (เรียกว่า thrill) วันละครั้ง
• •ห้ามวัดความดัน เจาะเลือด แทงเข็ม หรือให้น้ำเกลือแขนข้างนั้น
• •ไม่หิ้วของหนัก ไม่ใส่เสื้อรัดแขน นาฬิกา หรือสร้อยข้อมือข้างนั้น ไม่นอนทับแขน
• •ล้างบริเวณเส้นฟอกด้วยสบู่และน้ำอุ่นทุกวัน

ไปพบแพทย์ทันทีเมื่อ คลำแรงสั่นได้เบาลงหรือคลำไม่ได้ แขนปวด บวม แดง ร้อน มีไข้ หรือมีหนองที่แผล NHS ระบุว่า ถ้าเส้นฟอกมีเลือดออกไม่หยุด เป็นเหตุฉุกเฉิน ให้โทร 1669 ทันที และระหว่างรอให้ทำตามวิธีที่ทีมรักษาเคยสอนไว้

การออกกำลังแขนและการใช้ชีวิตกับเส้นฟอก อ่านเพิ่มที่ ออกกำลังกายในวัย 50 ปีขึ้นไป

ฟอกไตอยู่ได้กี่ปี

NKF ระบุว่าอายุขัยเฉลี่ยของคนที่ฟอกไตอยู่ที่ 5–10 ปี แต่มีผู้ป่วยหลายคนที่ฟอกไตและใช้ชีวิตได้ดีนาน 20 หรือแม้แต่ 30 ปี

NKF ระบุว่าอายุขัยของผู้ฟอกไตแตกต่างกันไปตามโรคประจำตัวอื่น การดูแลตัวเองตามแผนการรักษา และปัจจัยอื่นอีกหลายอย่าง ตัวเลขเฉลี่ยจึงไม่ควรนำมาตัดสินชีวิตของคนใดคนหนึ่ง สิ่งที่ผู้ป่วยและครอบครัวดูแลได้คือ มาฟอกครบตามนัด คุมน้ำและเกลือแร่ตามที่ทีมรักษาแนะนำ ดูแลเส้นฟอกไม่ให้ติดเชื้อ และกินยาตามแพทย์ ถ้าอยากรู้ภาพรวมของตัวเอง ให้ถามแพทย์โรคไตที่ดูแลโดยตรง

ความเชื่อที่พบบ่อยคือ “ฟอกไตแล้วอยู่ได้ไม่กี่ปีทุกคน” ข้อนี้ไม่ตรงกับข้อมูล เพราะ NKF ระบุว่ามีผู้ป่วยหลายคนที่ฟอกไตและใช้ชีวิตได้ดีนาน 20 หรือแม้แต่ 30 ปี และยังมีทางเลือกปลูกถ่ายไตสำหรับผู้ที่เหมาะสม

ฟอกไตแล้วยังทำงาน ใช้ชีวิตได้ไหม

ได้ในหลายคน NKF ระบุว่าผู้ฟอกไตจำนวนมากกลับไปทำงานได้หลังปรับตัวกับการฟอกได้แล้ว แต่ถ้างานใช้แรงหนัก เช่น ยกของหนัก ขุดดิน อาจต้องหางานลักษณะอื่น

เคล็ดลับที่ช่วยให้ใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงเดิม

• •คุยกับศูนย์ไตเทียมเรื่องรอบเวลาที่เข้ากับงาน
• •ถ้าจะเดินทางต่างจังหวัด ติดต่อศูนย์ไตเทียมปลายทางล่วงหน้า
• •ครอบครัวควรแบ่งหน้าที่รับส่ง ไม่ให้คนเดียวแบกรับ อ่านเพิ่มที่ ภาวะหมดไฟของผู้ดูแล

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่ฟอสฟอรัสต่ำ นักกำหนดอาหารจึงมักแนะนำให้ผู้ป่วยไต แต่ผงไข่ขาวในแคปซูลมีปริมาณน้อยมาก ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโปรตีน ถ้าประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัมต่อแคปซูล ขณะที่ไข่ขาวจากไข่ใบใหญ่ 1 ฟองมีโปรตีนประมาณ 3.6 กรัม ต้องใช้ประมาณ 19 แคปซูลจึงเท่ากับไข่ขาว 1 ฟอง จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน และไม่ได้ใช้แทนโปรตีนจากอาหารที่แพทย์หรือนักกำหนดอาหารคำนวณให้ ผู้ฟอกเลือดที่ได้รับคำแนะนำให้กินไข่ขาว คำแนะนำนั้นหมายถึงไข่ขาวสุกเป็นอาหาร เช่น รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำผู้ฟอกเลือดให้กินเนื้อสัตว์ไม่ติดมันร่วมกับไข่ขาววันละ 2–3 ฟอง ซึ่งแคปซูลไม่ได้ใช้แทน

ส่วนประกอบอื่นยังต้องพิจารณาเรื่องความปลอดภัย เช่น เห็ดหลินจือมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไต โดยเฉพาะผู้ที่ฟอกไตหรือล้างไตทางช่องท้อง จึงควรนำกล่องไปให้แพทย์โรคไตหรือเภสัชกรที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที