ตับแข็ง นอนไม่หลับ กินยานอนหลับได้ไหม และวิธีช่วยให้นอนหลับ

คำตอบสั้น: คนเป็นตับแข็งนอนไม่หลับได้จากหลายสาเหตุ เช่น คันตามตัว ตะคริวตอนกลางคืน ขาบวม และภาวะสมองจากตับระยะต้น ซึ่งทำให้นอนกลับวันคืน แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของไทย พ.ศ. 2568 ข้อ 8.8 จึงให้แพทย์ ตรวจหาภาวะสมองจากตับก่อน ถ้าไม่ใช่ จึงพิจารณายาช่วยนอนหลับที่ไม่ใช่กลุ่มเบนโซไดอะซีปีน ห้ามซื้อยานอนหลับหรือยาช่วยนอนกินเอง เพราะยาบางกลุ่มกระตุ้นให้สับสนหรือซึมจนหมดสติได้

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •สาเหตุที่พบในตับแข็ง: คันผิว ตะคริว ขาบวม และ นอนผิดเวลาซึ่งอาจเป็นอาการทางสมองจากตับ
• •แนวทางไทยข้อ 8.8: ตรวจหาภาวะสมองจากตับก่อน ถ้าไม่เกี่ยว จึงพิจารณายาที่ไม่ใช่กลุ่มเบนโซไดอะซีปีน
• •ยานอนหลับและยากล่อมประสาทเป็นตัวกระตุ้นอาการทางสมองจากตับ (MedlinePlus)
• •ตะคริวบ่อยเกิน 3 ครั้งต่อสัปดาห์ แพทย์มียาช่วยได้ (แนวทางไทยข้อ 8.9)
• •ห้ามดื่มเหล้าช่วยหลับ และห้ามซื้อยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs กินเองเพื่อแก้ตะคริว

ทำไมคนเป็นตับแข็งนอนไม่หลับ

มักไม่ได้มีสาเหตุเดียว สิ่งที่พบบ่อยในตับแข็ง

• •คันตามผิวหนัง: NIDDK ระบุว่าอาการคันเป็นอาการหนึ่งของตับแข็ง และอาจคันรุนแรงเมื่อการทำงานของตับแย่ลง
• •ตะคริว: NIDDK ระบุว่าตะคริวเป็นอาการหนึ่งที่พบในตับแข็ง
• •ขาบวม ท้องโต: NIDDK อธิบายว่าความดันพอร์ทัลสูงทำให้มีน้ำในช่องท้องและขาบวม ทำให้นอนท่าเดิมได้ไม่นาน
• •ภาวะสมองจากตับระยะต้น: MedlinePlus ระบุว่าอาการระยะแรกรวมถึง รูปแบบการนอนเปลี่ยนไป ร่วมกับขี้ลืม สมาธิแย่ ลายมือแย่ลง

นอนกลับวันคืน เป็นสัญญาณเตือนอะไร

อาจเป็นอาการแรกของภาวะสมองจากตับ (hepatic encephalopathy) ไม่ใช่แค่นอนไม่หลับธรรมดา ภาวะนี้เกิดเมื่อตับกำจัดของเสียอย่างแอมโมเนียได้ไม่ดี จนสมองทำงานช้าลง NIDDK ระบุว่าอาการรวมถึงสับสน คิดช้า ความจำแย่ บุคลิกเปลี่ยน และ ความผิดปกติของการนอน

ลักษณะที่ญาติควรสังเกต

• •ง่วงนอนทั้งวัน แต่กลางคืนตาค้าง
• •ขี้ลืมมากขึ้น สมาธิแย่ลง
• •ทำงานบ้านที่เคยทำได้ช้าลง ลายมือแย่ลง

ถ้าพบต่อเนื่อง ให้นัดพบแพทย์ก่อนวันนัด เพราะแพทย์อาจปรับยาแล็กทูโลสหรือหาตัวกระตุ้น เช่น ท้องผูก ติดเชื้อ ขาดน้ำ รายละเอียดอ่านที่ ตับแข็ง อาการทางสมอง

ตับแข็งกินยานอนหลับได้ไหม

ต้องให้แพทย์ประเมินก่อนเสมอ และห้ามซื้อกินเอง แนวทางไทยข้อ 8.8 ระบุว่า

• •ผู้ป่วยตับแข็งที่นอนไม่หลับ ควรได้รับการตรวจหาภาวะสมองจากตับเพื่อแก้ที่ต้นเหตุ
• •ถ้าปัญหาการนอนไม่เกี่ยวกับภาวะสมองจากตับ แพทย์ อาจพิจารณายาช่วยนอนหลับที่ไม่ใช่กลุ่มเบนโซไดอะซีปีน
• •แต่ต้องคำนึงถึงผลข้างเคียง เพราะข้อมูลประสิทธิภาพและความปลอดภัยระยะยาวยังมีจำกัด

ยาที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

• •ยากลุ่มเบนโซไดอะซีปีน ถ้าไม่แน่ใจว่ายาที่ได้รับอยู่ในกลุ่มนี้หรือไม่ ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกร MedlinePlus ระบุว่ายานอนหลับและยากล่อมประสาทเป็นตัวกระตุ้นภาวะสมองจากตับ ซึ่งอาจทำให้ซึมจนปลุกไม่ตื่น
• •ยาแก้ปวดกลุ่มเสพติด ก็เป็นตัวกระตุ้นแบบเดียวกัน
• •ยาช่วยนอนหลับที่ซื้อได้เอง NIDDK แนะนำให้ผู้ป่วยตับแข็งคุยกับแพทย์ก่อนใช้ยาที่ซื้อเอง รวมถึงยาแก้ปวดและยาช่วยนอนหลับ

ห้ามขอยานอนหลับจากเพื่อนหรือญาติมากิน แม้เป็นยาที่ "ใช้แล้วดี" กับคนอื่น เพราะ NIDDK ระบุว่าคนเป็นตับแข็งไวต่อยามากขึ้น เรื่องยาแก้ปวดและยาที่คนเป็นโรคตับต้องระวังอ่านต่อที่ โรคตับกินยาแก้ปวดอะไรได้

วิธีช่วยให้นอนหลับโดยไม่ใช้ยา

เริ่มจากแก้สิ่งที่ปลุกให้ตื่น แล้วจึงจัดนิสัยการนอน

• •จัดการคันและตะคริว (อ่านหัวข้อถัดไป) และบอกแพทย์ถ้าขาบวมหรือท้องโตจนนอนไม่สบาย
• •มีมื้อว่างก่อนนอน แนวทางไทยข้อ 8.2.2 และ NIDDK แนะนำมื้อดึกเพื่อไม่ให้ร่างกายอดอาหารข้ามคืนนานจนสลายกล้ามเนื้อ เช่น นมจืดกับขนมปัง หรือโจ๊กใส่ไข่ ข้อนี้แนะนำเพื่อโภชนาการ ไม่ได้มีหลักฐานว่าช่วยให้หลับ อ่านต่อที่ ตับแข็ง กินอะไรดี
• •ห้ามดื่มเหล้าช่วยหลับ NIDDK และแนวทางไทยระบุให้ผู้ป่วยตับแข็งหยุดแอลกอฮอล์เด็ดขาด
• •ถ่ายให้ได้ตามเป้า ถ้าแพทย์ให้แล็กทูโลส เพราะท้องผูกกระตุ้นอาการทางสมองที่ทำให้นอนผิดเวลา
• •จัดเวลานอนตื่นให้สม่ำเสมอ และนิสัยการนอนอื่น ๆ ตามหลักทั่วไป อ่านต่อที่ นอนไม่หลับในวัย 50+

ตะคริวตอนกลางคืนในคนตับแข็ง ทำอย่างไร

ตะคริวในตับแข็งพบบ่อยและรักษาได้ ขณะเป็น MedlinePlus แนะนำให้ ยืดกล้ามเนื้อและนวดเบา ๆ ประคบอุ่นช่วยให้กล้ามเนื้อคลายตัว

สิ่งที่ต้องรู้เพิ่มในคนตับแข็ง

• •ตะคริวมากกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์ ให้บอกแพทย์ แนวทางไทยข้อ 8.9 ระบุว่ามียาที่ช่วยลดความถี่และความรุนแรงของตะคริว เช่น orphenadrine baclofen methocarbamol pregabalin แต่ควรหลีกเลี่ยง quinine เพราะมีผลข้างเคียงหลายอย่าง ยาทุกตัวแพทย์ต้องเป็นผู้สั่ง
• •คนที่กินยาขับปัสสาวะ แนวทางไทยข้อ 3.4.2 ระบุว่าตะคริวรุนแรงเป็นหนึ่งในเหตุที่แพทย์อาจต้องหยุดยาขับปัสสาวะ จึงต้องแจ้งแพทย์ ห้ามหยุดยาเอง
• •ห้ามกินยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เพื่อแก้ปวดหลังตะคริว แนวทางไทยข้อ 9.12 ระบุให้หลีกเลี่ยงเพราะเพิ่มความเสี่ยงไตวายเฉียบพลันและเลือดออกในทางเดินอาหาร

เรื่องตะคริวและการนอนในผู้ป่วยโรคไตมีหลักการบางส่วนคล้ายกัน อ่านต่อที่ โรคไต อ่อนเพลีย นอนไม่หลับ ตะคริว

ตับแข็ง คันตอนกลางคืน ทำอย่างไร

อาการคันเป็นอาการหนึ่งของตับแข็ง (NIDDK) จึงควรให้แพทย์ตับประเมิน ไม่ใช่แค่รักษาผิวเอง สิ่งที่ควรทำ

• •บอกแพทย์ที่ดูแลตับ โดยเฉพาะถ้าคันมากขึ้นหรือมีตัวเหลือง เพื่อให้แพทย์หาสาเหตุและเลือกยาที่เหมาะกับคนเป็นโรคตับ
• •อย่าซื้อยาแก้แพ้ชนิดที่ทำให้ง่วงกินเองเพื่อให้หลับ เพราะเป็นยาช่วยนอนแบบหนึ่ง ซึ่ง NIDDK แนะนำให้ถามแพทย์ก่อน
• •วิธีดูแลผิวเบื้องต้นและลักษณะอาการคันจากโรคตับ อ่านต่อที่ คันตามตัวจากโรคตับ และ คันตามตัวตอนกลางคืน

ตับแข็ง ขาบวม ทำให้นอนไม่สบาย ทำอย่างไร

ขาบวมในตับแข็งมาจากน้ำและเกลือคั่ง NIDDK ระบุว่าแพทย์รักษาด้วยยาขับปัสสาวะและแนะนำให้ลดโซเดียม แนวทางไทยข้อ 8.2.3 กำหนดเกลือไม่เกิน 5 กรัมต่อวันเมื่อมีท้องมานและบวม ถ้าขาบวมมากขึ้น น้ำหนักขึ้นเร็ว หรือท้องโตขึ้น ให้บอกแพทย์ อ่านต่อที่ ท้องมาน เกิดจากอะไร

อะไรต้องแจ้งแพทย์ และเมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที

ควรพบแพทย์ก่อนวันนัด (ไม่ใช่ภาวะฉุกเฉิน) ถ้ามี

• •นอนกลับวันคืนต่อเนื่องหลายวัน ขี้ลืมมากขึ้น ลายมือแย่ลง
• •ตะคริวมากกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์
• •คันมากจนนอนไม่ได้
• •ขาบวมหรือท้องโตขึ้น

ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้

• •สับสน ไม่รู้วันเวลาสถานที่ หรือพูดไม่รู้เรื่อง
• •ง่วงซึมจนปลุกตื่นยาก โดยเฉพาะหลังกินยานอนหลับหรือยาแก้ปวด
• •อาเจียนเป็นเลือด หรือถ่ายอุจจาระสีดำ
• •มีไข้ หรือปวดท้อง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

ข้อที่ต้องอ่านก่อน: ผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานผลิตภัณฑ์นี้ เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ข้อ 8.5 ระบุว่าผู้ป่วยโรคตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงตับอักเสบ ตับอักเสบรุนแรง และตับวายเฉียบพลันบนตับเรื้อรัง คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด ไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้ในผู้ป่วยตับแข็ง และไม่มีหลักฐานว่าเม็ดนี้ช่วยเรื่องการนอน อาการคัน หรือตะคริว

ส่วนประกอบที่ผู้ป่วยตับแข็งและแพทย์ควรรู้

• •แมงกานีส คีเลต (10%) 10 มก. — คิดเป็นแมงกานีสราว 1 มก. (ค่าคำนวณ) สถาบันไลนัส พอลิง มหาวิทยาลัยโอเรกอนสเตต ระบุว่าร่างกายขับแมงกานีสทางน้ำดีเป็นหลัก และการสะสมในผู้ป่วยตับแข็งหรือตับวายอาจทำให้มีปัญหาทางระบบประสาทคล้ายพาร์กินสัน ซึ่งเป็นอีกเหตุผลที่คนที่มีอาการทางสมองหรือการนอนผิดปกติต้องถามแพทย์ก่อน
• •สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. — ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน และมีรายงานตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชันในสหรัฐ 10 ราย (DILIN)
• •ผงถั่วนัตโตะ 100 มก. ผงเก๋ากี้ 28.630 มก. โคเอนไซม์ คิวเท็น (10%) 75 มก. และดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล แอซีเตต (50%) 10 มก. — เกี่ยวข้องกับยาต้านการแข็งตัวของเลือด (ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณวิตามินเค 2 ในผงนัตโตะ)

ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ เบื่ออาหาร หรือสับสนมากขึ้น ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) และพบแพทย์ทันที

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที