ท้องมาน เกิดจากอะไร อาการเป็นอย่างไร ตับแข็งท้องมานอยู่ได้กี่ปี

คำตอบสั้น: ท้องมานคือ น้ำสะสมในช่องท้อง สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือตับแข็ง ซึ่งทำให้ความดันในหลอดเลือดดำที่เข้าตับสูงขึ้นและโปรตีนอัลบูมินในเลือดต่ำ อาการคือท้องโตขึ้นเรื่อย ๆ อึดอัด ขาบวม ถ้าน้ำมากจะหายใจลำบาก การรักษาหลักคือ จำกัดเกลือไม่เกิน 5 กรัมต่อวัน ร่วมกับยาขับปัสสาวะตามแพทย์สั่ง และเจาะระบายน้ำเมื่อจำเป็น คนที่มีท้องมานแล้วมีไข้หรือปวดท้อง อาจเป็นการติดเชื้อในน้ำในท้อง ต้องไปโรงพยาบาลทันที

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ท้องมานเป็นสัญญาณว่าตับแข็งเข้าสู่ระยะเสียการชดเชย และเป็นเกณฑ์หนึ่งในการส่งต่อประเมินเปลี่ยนตับ
• •แนวทางไทย 2568: จำกัดเกลือไม่เกิน 5 กรัมต่อวัน
• •ยาขับปัสสาวะต้องตรวจเลือดดูการทำงานของไตและเกลือแร่เป็นระยะ ห้ามปรับยาเอง
• •ห้ามกินยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เพราะเพิ่มเสี่ยงไตวายเฉียบพลันและเลือดออกในทางเดินอาหาร
• •มีไข้ ปวดท้อง ท้องโตเร็ว สับสน ข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ท้องมานคืออะไร เกิดจากตับแข็งได้อย่างไร

ท้องมานคือน้ำที่สะสมระหว่างผนังช่องท้องกับอวัยวะในท้อง MedlinePlus (หอสมุดการแพทย์แห่งชาติสหรัฐ) อธิบายว่ามักเกิดจาก 2 อย่างร่วมกัน

1. 1ความดันในหลอดเลือดดำพอร์ทัลสูง (portal hypertension): NIDDK อธิบายว่าพังผืดในตับทำให้เลือดไหลผ่านตับช้าลง ความดันในหลอดเลือดดำใหญ่ที่นำเลือดจากลำไส้เข้าตับจึงสูงขึ้น น้ำจึงซึมออกมาในช่องท้อง
2. 2อัลบูมินในเลือดต่ำ: อัลบูมินเป็นโปรตีนที่ตับสร้าง ทำหน้าที่ดึงน้ำไว้ในหลอดเลือด เมื่อตับสร้างได้น้อย น้ำจึงรั่วออกนอกหลอดเลือดได้ง่าย อ่านต่อที่ อัลบูมินในเลือดต่ำ

นอกจากตับแข็ง MedlinePlus ระบุสาเหตุอื่นด้วย เช่น มะเร็งในช่องท้อง หัวใจล้มเหลว ตับอ่อนอักเสบ ลิ่มเลือดอุดหลอดเลือดดำที่ตับ แพทย์จึงต้องหาสาเหตุทุกครั้ง

ท้องมาน อาการเป็นอย่างไร

น้ำน้อยอาจไม่มีอาการ น้ำมากจะเห็นชัด อาการตาม MedlinePlus และ NIDDK

• •ท้องโตขึ้นเรื่อย ๆ กางเกงคับ น้ำหนักขึ้น
• •แน่นอึดอัดท้อง ปวดท้อง
• •หายใจลำบาก เพราะน้ำดันกระบังลมขึ้นไปกดปอด
• •ขา ข้อเท้า หรือเท้าบวมร่วมด้วย

ขาบวมมีหลายสาเหตุ เช่น โรคไต หัวใจ ยา อ่านเปรียบเทียบได้ที่ บวมที่ขาและหน้า เกิดจากอะไร

แพทย์ตรวจและรักษาท้องมานอย่างไร

เจาะตรวจน้ำในท้อง

แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ข้อ 3.1 แนะนำว่า ผู้ที่มีท้องมานครั้งแรกควรได้เจาะตรวจน้ำในช่องท้องทุกราย และถ้าอาการทรุดลงหรือน้ำเพิ่มทั้งที่กินยาสม่ำเสมอ ควรเจาะตรวจซ้ำ ข้อ 3.1.3 ระบุว่าเกล็ดเลือดต่ำหรือค่าการแข็งตัวของเลือดผิดปกติไม่ใช่ข้อห้ามของการเจาะ

จำกัดเกลือ

ข้อ 3.2 และ 8.2.3 แนะนำ จำกัดเกลือไม่เกิน 5 กรัมต่อวัน (รายละเอียดอยู่ในหัวข้อถัดไป)

ยาขับปัสสาวะ

ข้อ 3.3 ระบุว่าผู้ที่มีท้องมานครั้งแรกตั้งแต่ระดับปานกลางควรได้ยาขับปัสสาวะ spironolactone อาจให้ร่วมกับ furosemide แพทย์เป็นผู้กำหนดขนาด ข้อ 3.4 ระบุว่าระหว่างกินยาต้อง ชั่งน้ำหนัก ตรวจการทำงานของไต และระดับโซเดียมกับโพแทสเซียมเป็นระยะ และหยุดยาเมื่อมีภาวะแทรกซ้อนรุนแรง ผู้ป่วยจึงไม่ควรเพิ่ม ลด หรือหยุดยาขับปัสสาวะเอง

เจาะระบายน้ำ

ผู้ที่น้ำกลับมาเร็วแม้ใช้ยาเต็มที่ (refractory ascites) แพทย์อาจเจาะระบายน้ำปริมาณมาก ข้อ 3.6 ระบุว่าถ้าเจาะออกมากกว่า 5 ลิตร ควรให้อัลบูมินทางหลอดเลือดดำทดแทน บางรายอาจพิจารณาทำทางเชื่อมหลอดเลือดในตับ (TIPS) หรือประเมินเปลี่ยนตับ

โซเดียมในเลือดต่ำ

ข้อ 3.9.1 ระบุว่าผู้ป่วยที่โซเดียมในเลือดต่ำร่วมกับท้องมานหรือบวม แนะนำ ลดเกลือและจำกัดน้ำดื่ม และไม่แนะนำให้กินเม็ดเกลือ การจำกัดน้ำนี้ให้ทำเฉพาะเมื่อแพทย์สั่ง

ท้องมานต้องจำกัดเกลือวันละเท่าไร อาหารไทยอะไรเกลือสูง

แนวทางไทยใช้ไม่เกิน 5 กรัมต่อวัน ซึ่งเป็นการจำกัดระดับปานกลาง ไม่ใช่งดเกลือเลย ESPEN (สมาคมโภชนาการคลินิกยุโรป) เตือนว่าอาหารจืดเกินไปทำให้ผู้ป่วยกินได้น้อยลง ซึ่งเป็นอันตรายต่อคนที่ขาดสารอาหารอยู่แล้ว จึงต้องปรุงให้ยังกินได้

แหล่งเกลือหลักในอาหารไทยไม่ได้อยู่ที่เกลือเม็ดอย่างเดียว แต่อยู่ใน

• •เครื่องปรุง: น้ำปลา ซีอิ๊ว ซอสหอยนางรม ผงปรุงรส ซุปก้อน กะปิ ปลาร้า
• •อาหารแปรรูป: ไส้กรอก หมูยอ กุนเชียง ปลาเค็ม ไข่เค็ม ผักดอง
• •อาหารสำเร็จรูป: บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป โจ๊กซอง อาหารแช่แข็งจากร้านสะดวกซื้อ
• •อาหารที่มีน้ำซุปหรือน้ำจิ้ม: ก๋วยเตี๋ยว แกงจืด ต้มยำ ส้มตำ น้ำจิ้มต่าง ๆ

เทคนิคที่ใช้ได้จริง เช่น ไม่ซดน้ำซุปจนหมด แยกน้ำจิ้ม ไม่เติมเครื่องปรุงบนโต๊ะ ใช้สมุนไพรสด มะนาว พริก กระเทียม เพิ่มรสแทน อ่านวิธีคำนวณเกลือต่อที่ กินเกลือวันละเท่าไร และ โซเดียมแฝงในอาหารไทย

ข้อควรระวังเรื่องเกลือทดแทน: เกลือโซเดียมต่ำบางชนิดใช้โพแทสเซียมแทน ซึ่งอาจไม่เหมาะกับผู้ที่กินยา spironolactone หรือไตทำงานลดลง ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้

ทำไมห้ามกินยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs

เพราะเสี่ยงไตวายเฉียบพลันและเลือดออกในทางเดินอาหาร แนวทางไทยข้อ 9.12 (หัวข้อยาแก้ปวดหลังผ่าตัด) ให้หลีกเลี่ยงยากลุ่มนี้ในผู้ป่วยตับแข็ง MedlinePlus ก็ระบุว่าคนเป็นตับแข็งที่มีท้องมานควรเลี่ยงยาไอบูโพรเฟน นาพรอกเซน และให้ใช้พาราเซตามอลในขนาดที่ลดลง

ยากลุ่ม NSAIDs ที่คนไทยคุ้นเคย เช่น ไอบูโพรเฟน ไดโคลฟีแนค นาพรอกเซน และยาแก้ปวดข้อหลายชนิด รวมถึงยาชุดหรือยาแก้ปวดที่ซื้อตามร้านซึ่งไม่รู้ส่วนผสม สำหรับพาราเซตามอล แนวทางไทยใช้ ขนาดต่ำไม่เกิน 2 กรัมต่อวันในตับแข็งระยะชดเชยได้ ผู้ที่มีท้องมานแล้วควรถามแพทย์เรื่องขนาดโดยตรง อ่านต่อที่ โรคตับกินยาแก้ปวดอะไรได้

แนวทางไทยข้อ 4.6 ยังระบุว่ายาลดกรดกลุ่ม PPI (เช่น โอเมพราโซล) เพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อในผู้ป่วยตับแข็ง จึงไม่ควรกินต่อเนื่องเองโดยไม่มีข้อบ่งชี้จากแพทย์

ไข้ ปวดท้อง ในคนท้องมาน อันตรายอย่างไร

อาจเป็นการติดเชื้อในน้ำในช่องท้อง (SBP) ซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิต MedlinePlus ระบุว่าการติดเชื้อนี้เป็นภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายถึงชีวิต แนวทางไทยข้อ 4.1 ให้เริ่มยาปฏิชีวนะทางหลอดเลือดดำทันทีเมื่อวินิจฉัยหรือสงสัย

ผู้ที่มีท้องมาน ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •มีไข้ หรือหนาวสั่น
• •ปวดท้อง หรือท้องกดเจ็บ
• •ท้องโตขึ้นเร็วผิดปกติ
• •อาเจียนเป็นเลือด หรือถ่ายอุจจาระสีดำ
• •สับสน ซึม ปลุกตื่นยาก
• •หายใจลำบากมาก
• •ตัวเหลืองตาเหลืองขึ้นใหม่ หรือเหลืองมากขึ้นเร็ว

อาการที่ควรโทรแจ้งหรือไปพบแพทย์ก่อนวันนัด (ไม่ใช่ภาวะฉุกเฉิน): น้ำหนักขึ้นต่อเนื่องหลายวัน ขาบวมมากขึ้น ปัสสาวะออกน้อยลง

ความเชื่อ: ดื่มน้ำน้อย ๆ แล้วท้องมานจะยุบ

ไม่ใช่ทางหลัก สิ่งที่ทำให้น้ำคั่งในท้องคือ เกลือ มากกว่าน้ำเปล่า การรักษาหลักตามแนวทางไทยจึงเป็นการจำกัดเกลือร่วมกับยาขับปัสสาวะ การจำกัดน้ำดื่มใช้เฉพาะบางกรณี เช่น โซเดียมในเลือดต่ำ และต้องทำตามที่แพทย์สั่ง การอดน้ำเองอาจทำให้ขาดน้ำ ซึ่ง MedlinePlus ระบุว่าการขาดน้ำเป็นตัวกระตุ้นอาการทางสมองจากตับได้

อีกความเชื่อคือ ต้องเจาะน้ำออกบ่อย ๆ จะได้หาย การเจาะช่วยให้สบายขึ้นชั่วคราว แต่ไม่ได้แก้ต้นเหตุ น้ำจะกลับมาถ้ายังกินเค็มหรือโรคตับยังเดินหน้า

ตับแข็งท้องมาน อยู่ได้กี่ปี

ไม่มีตัวเลขที่ใช้กับทุกคน ท้องมานเป็นหนึ่งในภาวะที่ทำให้ตับแข็งถูกจัดเป็น ระยะเสียการชดเชย ข้อมูลของกระทรวงทหารผ่านศึกสหรัฐ (VA) ระบุค่ากลางการรอดชีวิตในระยะนี้ราว 2 ปี ซึ่งเป็นค่ากลางของคนจำนวนมากในต่างประเทศ บางคนอยู่ได้นานกว่ามาก

สิ่งที่เปลี่ยนแนวโน้มได้คือ เลิกเหล้า รักษาสาเหตุ คุมเกลือ กินยาตามสั่ง ป้องกันการติดเชื้อ และที่สำคัญ แนวทางไทยข้อ 10.1 ระบุว่าท้องมานเป็นข้อบ่งชี้ให้ส่งต่อเพื่อพิจารณาปลูกถ่ายตับ ถ้ามีท้องมานแล้ว ควรถามแพทย์ว่าเข้าเกณฑ์ประเมินหรือไม่ อ่านต่อที่ ตับแข็งมีกี่ระยะ อยู่ได้นานแค่ไหน

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

ข้อที่ต้องอ่านก่อน: ผู้ป่วยตับแข็ง รวมถึงผู้ที่มีท้องมาน ไม่ควรรับประทานผลิตภัณฑ์นี้ เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ข้อ 8.5 ระบุว่าผู้ป่วยโรคตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงตับอักเสบ ตับอักเสบรุนแรง และตับวายเฉียบพลันบนตับเรื้อรัง คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด ไม่มีหลักฐานว่าเม็ดนี้ช่วยลดน้ำในท้อง เพิ่มอัลบูมิน หรือใช้แทนการจำกัดเกลือและยาขับปัสสาวะ

ส่วนประกอบที่ผู้ป่วยตับแข็งและแพทย์ควรรู้

• •แมงกานีส คีเลต (10%) 10 มก. — คิดเป็นแมงกานีสราว 1 มก. (ค่าคำนวณ) สถาบันไลนัส พอลิง มหาวิทยาลัยโอเรกอนสเตต ระบุว่าร่างกายขับแมงกานีสทางน้ำดีเป็นหลัก การสะสมในผู้ป่วยตับแข็งหรือตับวายอาจทำให้มีปัญหาทางระบบประสาทคล้ายพาร์กินสัน
• •สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. — เครือข่ายเฝ้าระวังตับอักเสบจากยาของสหรัฐ (DILIN) รายงานผู้ป่วยตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน
• •ผงถั่วนัตโตะ 100 มก. ผงเก๋ากี้ 28.630 มก. โคเอนไซม์ คิวเท็น (10%) 75 มก. และวิตามินอี — เกี่ยวข้องกับยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน (ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณวิตามินเค 2 ในผงนัตโตะ) ต้องบอกแพทย์ก่อนเสมอ

ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) และพบแพทย์ทันที อ่านต่อที่ ตับแข็ง กินอาหารเสริมได้ไหม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที