ค่า ALP สูง เกิดจากอะไร ตับ ท่อน้ำดี หรือกระดูก อันตรายไหม

คำตอบสั้น: ALP (alkaline phosphatase) มาจากตับ ท่อน้ำดี และกระดูกเป็นส่วนใหญ่ ALP สูงจึงไม่ได้แปลว่าตับมีปัญหาเสมอไป วิธีแยกเบื้องต้นคือดู GGT ถ้า ALP และ GGT สูงพร้อมกัน มีแนวโน้มว่าปัญหาอยู่ที่ตับหรือท่อน้ำดี แพทย์มักส่งอัลตราซาวนด์ช่องท้อง ถ้า ALP สูงแต่ GGT ปกติ มีแนวโน้มว่ามาจากกระดูก ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง คือ ไข้สูงหนาวสั่นในคนที่ตาเหลืองหรือเป็นนิ่ว หรือปวดท้องขวาบนรุนแรงไม่หาย ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ค่าอ้างอิง ALP ผู้ใหญ่ของศิริราช ผู้ชาย 40–129 ผู้หญิง 35–104 U/L เด็กและวัยรุ่นสูงกว่านี้ตามปกติ
• •ALP สูงร่วมกับ GGT ชี้ไปที่ตับหรือท่อน้ำดี
• •ALP สูงจากกระดูก เช่น โรคพาเจ็ทของกระดูก ซึ่งพบมากในผู้สูงอายุ
• •หญิงตั้งครรภ์มี ALP สูงจากรกได้
• •อาการท่อน้ำดีอุดตัน เช่น ตัวเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม อุจจาระสีซีด คัน ต้องพบแพทย์โดยเร็ว ถ้ามีไข้สูงหนาวสั่นหรือปวดท้องขวาบนรุนแรง ข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ALP มาจากอวัยวะไหนบ้าง

ALP มีในเนื้อเยื่อทั่วร่างกาย แต่พบมากในตับ ท่อน้ำดี และกระดูก MedlinePlus ระบุว่าแต่ละอวัยวะสร้าง ALP คนละชนิด แต่การตรวจ ALP ธรรมดาแยกไม่ได้ว่ามาจากไหน

เอกสารของโรงพยาบาลรามาธิบดีระบุแหล่งของ ALP ดังนี้

• •ตับและกระดูก เป็นแหล่งหลัก ในตับ ALP สร้างจากเซลล์ที่บุท่อน้ำดี
• •ลำไส้เล็ก ไต และรก เป็นแหล่งรอง
• •เด็กที่กำลังโต มี ALP สูงจากกระดูก
• •หญิงตั้งครรภ์ อาจมี ALP สูงจากรก
• •ผู้ป่วยไตวาย อาจมี ALP สูงจากชนิดที่มาจากลำไส้

คู่มือศิริราชใช้ค่าอ้างอิงผู้ใหญ่อายุ 19 ปีขึ้นไป ผู้ชาย 40–129 U/L ผู้หญิง 35–104 U/L ส่วนเด็กแยกเป็นช่วงอายุ และบางช่วงสูงเกิน 400 U/L ได้ตามปกติ ค่าตับตัวอื่นอ่านที่ ค่าตับปกติเท่าไหร่

ค่า ALP สูงเท่าไหร่อันตราย

ดูเป็นจำนวนเท่าของค่าสูงสุดปกติ เอกสารรามาธิบดีแบ่ง ALP เป็น

• •สูงเล็กน้อย ต่ำกว่า 1.5–2 เท่า
• •ปานกลาง 1.5–2 ถึง 5 เท่า
• •สูงมาก เกิน 5 เท่า

เอกสารเดียวกันระบุว่า ALP ที่สูงมาก (เกิน 1,000 U/L หรือเกิน 6 เท่า) มักเกิดจากโรคที่แทรกเข้าไปในเนื้อตับ เช่น โรคแกรนูโลมา อะไมลอยโดซิส ก้อนเนื้องอก และการติดเชื้อรา

ตัวเลขบอกแค่ระดับ ความอันตรายจริงขึ้นกับสาเหตุและอาการ ALP สูงเล็กน้อยร่วมกับตาเหลืองและไข้ น่าห่วงกว่า ALP สูงมากจากโรคกระดูกที่ไม่มีอาการ

ALP สูงร่วมกับ GGT สูง ชี้ไปที่ท่อน้ำดีอย่างไร

GGT ไม่สูงในโรคกระดูก จึงใช้แยกได้ MedlinePlus อธิบายว่า

• •ALP สูง และ GGT สูง มีแนวโน้มว่าเป็นปัญหาของตับหรือท่อน้ำดี
• •ALP สูง แต่ GGT ต่ำหรือปกติ มีแนวโน้มว่าเป็นปัญหาของกระดูก

สาเหตุของ ALP สูงจากตับและท่อน้ำดี ตามที่ MedlinePlus และเอกสารรามาธิบดีระบุ

• •นิ่วในท่อน้ำดี อ่านที่ นิ่วในถุงน้ำดี อาการเริ่มแรก
• •มะเร็งท่อน้ำดี มะเร็งตับอ่อน และก้อนที่กดเบียดท่อน้ำดี อ่านที่ มะเร็งท่อน้ำดี อาการเริ่มแรก
• •ก้อนในตับ เช่น ฝีในตับ มะเร็งตับ หรือเนื้องอกธรรมดา
• •พยาธิใบไม้ในตับ MedlinePlus ระบุเป็นสาเหตุหนึ่งของท่อน้ำดีอุดตัน อ่านที่ พยาธิใบไม้ในตับ
• •ยาบางชนิด ยาชุด ยาลูกกลอน และสมุนไพรหลายอย่าง ทำให้เกิดภาวะน้ำดีคั่งในตับได้
• •ตับแข็ง ตับอักเสบ และโรคท่อน้ำดีอักเสบจากภูมิคุ้มกัน ซึ่งเอกสารรามาธิบดีระบุว่าควรนึกถึงในผู้หญิงวัยกลางคนที่คันตามตัวเป็น ๆ หาย ๆ

ลำดับเวลาที่ควรรู้: เอกสารรามาธิบดีระบุว่าเมื่อท่อน้ำดีอุดตันเฉียบพลัน ใน 24–48 ชั่วโมงแรก ALT และ AST อาจสูงเกิน 300 ก่อน แล้ว ALP และบิลิรูบินจึงสูงตามมา เพราะเซลล์ท่อน้ำดีต้องใช้เวลาสร้าง ALP ผลเลือดครั้งแรกจึงอาจยังไม่เห็น ALP สูง

ALP สูงจากกระดูกในผู้สูงอายุ พบในภาวะไหน

ถ้า ALP สูงแต่ค่าตับอื่นปกติ MedlinePlus ระบุว่าอาจเป็นโรคกระดูก เช่น โรคพาเจ็ทของกระดูก (Paget's disease of bone)

• •เป็นโรคที่กระดูกสลายและสร้างใหม่เร็วผิดปกติ กระดูกจึงใหญ่ขึ้นแต่เปราะ หักง่าย
• •MedlinePlus ระบุว่า พบบ่อยในผู้สูงอายุ และคนที่มีญาติใกล้ชิดเป็นโรคนี้
• •หลายคนไม่มีอาการ มักพบโดยบังเอิญจากเอกซเรย์หรือผลเลือด
• •ถ้ามีอาการ อาจปวดกระดูก ปวดข้อ ขาโก่ง กระดูกหัก ปวดศีรษะ หรือการได้ยินลดลง

เอกสารรามาธิบดียังระบุสาเหตุนอกตับอื่น เช่น โรคต่อมไทรอยด์ และ มะเร็งบางชนิด ที่ทำให้ ALP สูงได้โดยไม่มีโรคที่ตับหรือกระดูก

ภาวะที่ทำให้ ALP ต่ำ ก็มี MedlinePlus ระบุ เช่น ขาดสังกะสี ขาดโปรตีน ภาวะทุพโภชนาการ และโรคไทรอยด์

ท่อน้ำดีอุดตันมีอาการอะไร ต้องรีบไปโรงพยาบาลเมื่อไร

MedlinePlus ระบุอาการของท่อน้ำดีอุดตัน ได้แก่ ปวดท้องขวาบน ปัสสาวะสีเข้ม มีไข้ คัน ตัวเหลือง คลื่นไส้อาเจียน และอุจจาระสีซีดคล้ายดินเหนียว และระบุว่าถ้าไม่แก้ไขการอุดตัน อาจติดเชื้อรุนแรงถึงชีวิต และบิลิรูบินคั่งอย่างอันตราย

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •มีไข้สูงหนาวสั่นในคนที่ตาเหลืองหรือเป็นนิ่ว
• •ปวดท้องขวาบนรุนแรงไม่หาย
• •สับสน ซึมผิดปกติ พูดไม่รู้เรื่อง
• •อาเจียนเป็นเลือด

ถ้า เพิ่งตัวเหลือง ตาเหลือง หรือปัสสาวะสีเข้มและอุจจาระสีซีด โดยไม่มีอาการรุนแรงข้างบน ให้ไปพบแพทย์โดยเร็ว ไม่ควรรอวันนัด อ่านเพิ่มที่ ท่อน้ำดีอุดตัน อาการเป็นยังไง และ ปัสสาวะสีเข้ม อุจจาระสีซีด เกิดจากอะไร

ต้องตรวจอะไรต่อ

ขั้นแรกมักเป็นอัลตราซาวนด์ช่องท้องส่วนบน เอกสารรามาธิบดีวางลำดับไว้ดังนี้

1. 1ถ้า ALP และ GGT สูง ส่งอัลตราซาวนด์ช่องท้องส่วนบน
2. 2ถ้าพบก้อน อาจตรวจ CT หรือ MRI เพิ่ม หรือตรวจชิ้นเนื้อ
3. 3ถ้าพบท่อน้ำดีในตับขยาย อาจส่องกล้องตรวจท่อน้ำดี (ERCP) เพื่อหาสาเหตุและแก้การอุดตัน
4. 4ถ้าไม่พบก้อนและท่อน้ำดีไม่ขยาย แพทย์จะหาสาเหตุในตับ เช่น ยา สมุนไพร หรือโรคท่อน้ำดีจากภูมิคุ้มกัน

MedlinePlus ระบุการตรวจอื่นที่ใช้ได้ เช่น MRCP (MRI ดูท่อน้ำดี) และการส่องกล้องอัลตราซาวนด์ ส่วนถ้าสงสัยกระดูก แพทย์อาจตรวจ ALP แยกชนิด (ทำได้ไม่ทุกที่) หรือเอกซเรย์กระดูก

เรื่องการเตรียมตัว เอกสารรามาธิบดีและ MedlinePlus ระบุว่าอาหารไขมันก่อนตรวจอาจทำให้ ALP สูงขึ้นเล็กน้อย ให้ทำตามที่โรงพยาบาลแจ้งเรื่องงดอาหาร อ่านเพิ่มที่ อ่านผลตรวจสุขภาพประจำปีด้วยตัวเอง

ทำไมคนท่อน้ำดีอุดตันต้องระวังอาหารเสริมบางชนิด

เพราะทางออกของน้ำดีถูกปิดอยู่แล้ว ผลิตภัณฑ์ที่มีขมิ้นชันหลายชนิดจึงมีคำเตือนบนฉลากว่า ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน และเอกสารรามาธิบดีระบุว่ายาชุด ยาลูกกลอน และสมุนไพรหลายอย่างเป็นสาเหตุของภาวะน้ำดีคั่งได้เอง

ความเชื่อ: ท่อน้ำดีอุดตันรอให้หายเองหรือใช้สมุนไพรได้ แหล่งที่เราตรวจไม่ได้ระบุสมุนไพรเป็นวิธีรักษา MedlinePlus ระบุว่าเป้าหมายของการรักษาคือ การแก้การอุดตัน เช่น เอานิ่วออกด้วยการส่องกล้อง ใส่ท่อระบาย หรือผ่าตัด และให้ยาปฏิชีวนะถ้าสงสัยติดเชื้อ

ผู้ที่ ALP สูง มีนิ่ว หรือเคยมีท่อน้ำดีอุดตัน ควรนำอาหารเสริมและสมุนไพรทุกชนิดไปให้แพทย์ดูก่อน สาเหตุอื่นของค่าตับสูงอ่านที่ ค่าตับสูงเกิดจากอะไรได้บ้าง และ ค่าตับ SGOT SGPT สูง หมายความว่าอะไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด

ฉลากระบุชัดว่า ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน ผู้ที่ ALP และ GGT สูงพร้อมกัน มีนิ่ว หรือกำลังรอผลตรวจท่อน้ำดี จึงไม่ควรรับประทานจนกว่าแพทย์จะยืนยันว่าไม่มีการอุดตันและอนุญาต ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับคำเตือนนี้มีดังนี้

• •สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. (ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณเคอร์คูมิน) — การศึกษาในอาสาสมัครสุขภาพดีพบว่าเคอร์คูมินเพียง 20 มก. ทำให้ถุงน้ำดีบีบตัวเล็กลงราว 29% ภายใน 2 ชั่วโมง และ 40 มก. ทำให้บีบตัวราว 50% ฉลากไม่ได้ระบุว่าสารสกัด 50 มก. มีเคอร์คูมินเท่าไร จึงเทียบตรง ๆ ไม่ได้ แต่ผลนี้เป็นเหตุผลหนึ่งของคำเตือนบนฉลาก งานนี้ไม่ได้ทำในผู้ป่วยนิ่วหรือท่อน้ำดีอุดตัน ส่วนเรื่องค่าตับ การวิเคราะห์รวม 14 งานในผู้ป่วยไขมันพอกตับพบว่าเคอร์คูมินไม่ได้ลด ALT, AST หรือ ALP อย่างมีนัยสำคัญ
• •สารสกัดอาร์ทิโชก 20 มก. — เป็นสารสกัดจากพืช มีงานวิจัยในผู้ป่วยไขมันพอกตับที่ใช้ 600 มก. ต่อวัน ซึ่งสูงกว่าในเม็ด 30 เท่า ไม่มีงานที่ศึกษาในผู้ป่วยท่อน้ำดีอุดตัน

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และ ไม่มีหลักฐานว่าเม็ดนี้ทำให้ค่า ALP หรือภาวะน้ำดีคั่งเปลี่ยนแปลง

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ท่อน้ำดีอุดตัน: ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน ผู้ที่มีนิ่วหรือโรคท่อน้ำดีต้องถามแพทย์ก่อน
• •ผู้ป่วยตับแข็ง: แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งจึงไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) หรือยาต้านเกล็ดเลือด: มีส่วนประกอบ 4 ตัวที่เกี่ยวข้อง คือ ผงถั่วนัตโตะ (วิตามินเค 2 ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณ) โคเอนไซม์ คิวเท็น ผงเก๋ากี้ และวิตามินอี ต้องบอกแพทย์ก่อนรับประทานเสมอ
• •ผู้มีค่าตับสูง ไวรัสตับอักเสบ หรือโรคตับอื่น: ให้นำกล่องไปให้แพทย์ดูก่อน เพราะสมุนไพรและอาหารเสริมบางชนิดเป็นสาเหตุของตับอักเสบและภาวะน้ำดีคั่งได้ และเครือข่าย DILIN ของสหรัฐรายงานตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย
• •ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• •หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้และพบแพทย์ทันที (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อจนกว่าแพทย์จะบอก)

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที