ตาเหลืองเกิดจากอะไร ขาดวิตามินหรือโรคตับ แบบไหนอันตราย

คำตอบสั้น: ตาขาวที่เปลี่ยนเป็นสีเหลือง (ดีซ่าน) เกิดจาก บิลิรูบิน ซึ่งเป็นสารสีเหลืองจากการสลายเม็ดเลือดแดงเก่า คั่งในร่างกาย สาเหตุหลักมี 3 กลุ่ม คือ เม็ดเลือดแดงแตกมากเกินไป ตับทำงานผิดปกติ และท่อน้ำดีอุดตัน การขาดวิตามินเป็นสาเหตุที่พบน้อย ตาเหลืองในผู้ใหญ่จึงควรตรวจเลือดเสมอ และถ้ามีไข้ ปวดท้องรุนแรง หรือสับสนร่วมด้วย ต้องไปโรงพยาบาลทันที

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •MedlinePlus (ห้องสมุดการแพทย์แห่งชาติสหรัฐ) ระบุว่าดีซ่านมักเป็นสัญญาณของปัญหาที่ตับ ถุงน้ำดี หรือตับอ่อน
• •ผิวเหลืองจากกินมะละกอ มะม่วงสุก หรือแครอทมาก ๆ (ภาวะแคโรทีนสูง) ตาขาวจะไม่เหลือง ต่างจากดีซ่าน
• •ภาวะกิลเบิร์ต (Gilbert syndrome) เป็นภาวะทางพันธุกรรมที่ไม่รุนแรง ทำให้บิลิรูบินขึ้นลงได้เวลาอดอาหาร ขาดน้ำ หรือเจ็บป่วย
• •ตาเหลืองร่วมกับปัสสาวะสีเข้มและอุจจาระสีซีด ชี้ไปที่ปัญหาการไหลของน้ำดี ต้องรีบตรวจ
• •ตาเหลืองร่วมกับอาการข้อใดข้อหนึ่ง คือ ไข้ หนาวสั่น ปวดท้องรุนแรง หรือสับสน ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ตาเหลืองจริง (ดีซ่าน) ดูอย่างไร ต่างจากตาขุ่นธรรมดาไหม

ดีซ่านคือสีเหลืองที่ผิวหนัง เยื่อบุ หรือตาขาว ตามคำอธิบายของ MedlinePlus สีเหลืองนี้มาจากบิลิรูบิน ซึ่งร่างกายสร้างขึ้นเมื่อสลายเม็ดเลือดแดงเก่า

วิธีสังเกตง่าย ๆ คือ ดูตาขาวในที่ที่มีแสงธรรมชาติ ถ้าเหลืองทั่วทั้งตาขาวทั้งสองข้าง และผิวหนังเริ่มเหลืองด้วย ให้คิดถึงดีซ่าน

ข้อที่ช่วยแยกได้ดีคือ "ตาขาว" รายงานทางการแพทย์ในวารสาร Cureus (2562) อธิบายภาวะแคโรทีนในเลือดสูง (carotenemia) จากการกินมะละกอและมะม่วงมาก ว่าทำให้ผิวเหลืองส้ม แต่ตาขาวไม่เหลือง และเป็นภาวะไม่อันตราย ส่วนดีซ่านจะเหลืองที่ตาขาวด้วย

ตาเหลืองเกิดจากอะไรบ้าง

MedlinePlus แบ่งกลไกของดีซ่านไว้ 3 แบบ อธิบายแบบง่ายตามตำแหน่งที่เกิดปัญหา

1. ก่อนถึงตับ: เม็ดเลือดแดงแตกมากเกินไป

เม็ดเลือดแดงแตก (hemolysis) มากจนตับจัดการบิลิรูบินไม่ทัน เช่น โรคเลือดบางชนิด ซึ่ง MedlinePlus จัดไว้ในรายการสาเหตุ

2. ที่ตับ: ตับอักเสบหรือตับเสียหาย

• •ไวรัสตับอักเสบ เอ บี ซี ดี และอี หรือพยาธิ
• •ยาบางชนิด เช่น พาราเซตามอลเกินขนาด หรือแพ้ยาอื่น และสารพิษ เช่น เห็ดพิษ
• •โรคตับเรื้อรัง เช่น ไขมันพอกตับที่อักเสบระยะลุกลาม และตับแข็ง
• •ภาวะที่มีมาแต่กำเนิด เช่น ภาวะกิลเบิร์ต

เรื่องตับอักเสบจากไวรัสและยาอ่านเพิ่มที่ ตับอักเสบเฉียบพลัน เกิดจากอะไร และ ไวรัสตับอักเสบบีและซีเบื้องต้น

3. หลังตับ: น้ำดีไหลออกไม่ได้

• •นิ่วหรือโรคของถุงน้ำดี ที่ไปอุดท่อน้ำดี
• •มะเร็งตับอ่อน และเนื้องอกของท่อน้ำดี

MedlinePlus อธิบายว่าเมื่อท่อน้ำดีอุดตัน น้ำดีคั่งในตับ บิลิรูบินในเลือดสูงขึ้นจนตัวเหลือง ตาเหลือง รายละเอียดอ่านที่ ท่อน้ำดีอุดตัน อาการเป็นยังไง

ขาดวิตามิน หรือนอนน้อย ทำให้ตาเหลืองได้จริงไหม

ขาดวิตามินเป็นสาเหตุที่พบน้อย และไม่ควรเดาเอง MedlinePlus ระบุว่าโลหิตจางจากการขาดวิตามินบี 12 (pernicious anemia) อาจมีผิวซีดร่วมกับดีซ่านเล็กน้อยได้ แต่ต้องตรวจเลือดจึงจะรู้ การกินวิตามินเองโดยไม่ตรวจ อาจทำให้พลาดสาเหตุที่ร้ายแรงกว่า

ส่วนเรื่องนอนน้อย ยังไม่พบแหล่งที่ยืนยันว่าทำให้ตาเหลืองโดยตรง แต่ในคนที่มีภาวะกิลเบิร์ต MedlinePlus ระบุว่าบิลิรูบินมักขึ้นเวลาร่างกายเครียด เช่น ขาดน้ำ อดอาหารนาน เจ็บป่วย หรือออกกำลังกายหนัก บางคนจึงเห็นตาเหลืองเล็กน้อยหลังอดนอนร่วมกับกินน้อยหรือป่วย

ภาวะกิลเบิร์ตเป็นภาวะที่ไม่รุนแรง ราวร้อยละ 30 ไม่มีอาการเลย และมักเจอจากการตรวจเลือดประจำปี แต่ แพทย์ต้องเป็นผู้วินิจฉัยหลังตัดสาเหตุอื่นออก ไม่ควรสรุปเองว่าเป็นกิลเบิร์ต

ตาเหลืองร่วมกับปัสสาวะสีเข้ม อุจจาระซีด หมายถึงอะไร

เป็นสัญญาณที่ชี้ไปทางน้ำดีไหลออกจากตับไม่ได้ MedlinePlus อธิบายว่าน้ำดีเป็นสิ่งที่ทำให้อุจจาระเป็นสีน้ำตาล เมื่อการไหลของน้ำดีถูกขัดขวาง อุจจาระจะซีดเหมือนดินเหนียว และมักมีตัวเหลืองกับปัสสาวะสีเข้มร่วมด้วย

สาเหตุที่ทำให้เกิดภาพนี้ เช่น นิ่วในท่อน้ำดี ตับอักเสบจากไวรัสหรือแอลกอฮอล์ ท่อน้ำดีตีบ และเนื้องอกของตับ ท่อน้ำดี หรือตับอ่อน อ่านต่อที่ ปัสสาวะสีเข้ม อุจจาระสีซีด เกิดจากอะไร

ตาเหลืองในผู้ใหญ่อายุ 40 ปีขึ้นไป ต้องตรวจอะไร

ควรไปพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ ไม่ควรรอให้หายเอง การตรวจที่ MedlinePlus ระบุว่าแพทย์มักใช้ ได้แก่

• •ค่าบิลิรูบินในเลือด แยกชนิดได้ว่าเป็นบิลิรูบินที่ตับยังไม่จัดการ หรือที่ตับจัดการแล้วแต่ขับออกไม่ได้ อ่านที่ ค่าบิลิรูบินสูง เกิดจากอะไร
• •ค่าการทำงานของตับ เช่น ALT AST ALP GGT ความหมายของแต่ละค่าอ่านที่ ค่าตับ SGOT SGPT สูงหมายความว่าอะไร
• •ตรวจหาไวรัสตับอักเสบ คนไทยที่เกิดก่อน พ.ศ. 2535 ตรวจคัดกรองไวรัสบีและซีได้ฟรี 1 ครั้งตลอดชีวิตที่ รพ.สต. และโรงพยาบาลรัฐ ตามข้อมูลของกรมควบคุมโรค
• •อัลตราซาวนด์ช่องท้อง เพื่อดูตับ ถุงน้ำดี และท่อน้ำดีว่ามีนิ่ว ท่อขยาย หรือก้อนหรือไม่ ถ้าจำเป็นแพทย์อาจส่ง CT หรือ MRI ต่อ

สิ่งที่ควรเตรียมไปบอกแพทย์: ยาทุกตัวที่กินอยู่ รวมถึงยาสมุนไพร ยาลูกกลอน และอาหารเสริม (ถ่ายรูปฉลากไปด้วย) ปริมาณเหล้าที่ดื่ม และเริ่มเหลืองมาตั้งแต่เมื่อไร สาเหตุอื่นของค่าตับผิดปกติอ่านที่ ค่าตับสูงเกิดจากอะไร

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องตาเหลือง

ได้ยินว่าตาเหลืองต้องดื่มน้ำมาก ๆ หรือกินยาขับดีแล้วจะหายเอง จริงไหม ไม่ควรเชื่อ ตาเหลืองเป็นอาการ ไม่ใช่โรค ต้องรู้สาเหตุก่อน ถ้าเป็นจากนิ่วอุดท่อน้ำดี MedlinePlus ระบุว่าการรักษาคือเอาสิ่งอุดตันออก เช่น ส่องกล้องเอานิ่วออก ดื่มน้ำหรือสมุนไพรไม่ได้แก้ที่ต้นเหตุ

ได้ยินว่ากินมะละกอเยอะแล้วตาเหลือง จริงไหม ไม่จริง มะละกอทำให้ผิวเหลืองส้มได้ แต่ตาขาวจะไม่เหลือง ถ้าตาขาวเหลืองด้วย ต้องหาสาเหตุอื่น

ได้ยินว่าตาเหลืองนิดหน่อยไม่เป็นไร เพราะไม่เจ็บ จริงไหม ไม่ควรสรุปแบบนั้น สาเหตุของดีซ่านที่ MedlinePlus ระบุรวมถึงมะเร็งตับอ่อนและเนื้องอกของท่อน้ำดีด้วย การไม่มีอาการปวดจึงไม่ได้ตัดสาเหตุที่ร้ายแรงออก อ่านที่ มะเร็งท่อน้ำดี อาการเริ่มแรก

ตาเหลืองแบบไหนอันตราย ต้องไปโรงพยาบาลทันที

มีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •ตาเหลืองร่วมกับมีไข้ หรือหนาวสั่น
• •ปวดท้องรุนแรง หรือปวดท้องขวาบนนานหลายชั่วโมง
• •สับสน ซึมลง ง่วงผิดปกติ หรือพูดจาไม่รู้เรื่อง
• •อาเจียนเป็นเลือด หรือถ่ายเป็นเลือดหรือสีดำ
• •กินพาราเซตามอลเกินขนาด แม้ยังไม่มีอาการ
• •คนที่เป็นตับแข็งอยู่แล้ว แล้วตาเหลืองขึ้นใหม่หรือเหลืองมากขึ้นเร็ว (MedlinePlus)

NIDDK (สถาบันโรคเบาหวาน ทางเดินอาหาร และไตของสหรัฐ) ระบุว่าระหว่างหรือหลังปวดท้องจากนิ่ว ถ้ามีอาการใดอาการหนึ่ง เช่น ไข้แม้ไข้ต่ำ ๆ หนาวสั่น ตัวเหลือง ปัสสาวะสีชา หรืออุจจาระสีซีด ให้พบแพทย์ทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณการติดเชื้อหรืออักเสบรุนแรงของถุงน้ำดี ตับ หรือตับอ่อน และการอุดตันที่ไม่ได้รักษาอาจถึงชีวิตได้

ถ้าตาเหลืองโดยไม่มีอาการข้างบน ก็ยังควรไปพบแพทย์โดยเร็ว MedlinePlus ระบุให้ติดต่อแพทย์เมื่อผิวหรือตาเป็นสีเหลือง ไม่ควรรอให้หายเอง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด ฉลากระบุส่วนประกอบหลายรายการ (ดูรายการเต็มที่หน้าสินค้า) เช่น แอล-กลูตาไธโอน (100%) 90 มก. และแอล-กลูตาไธโอน (100%) 40.845 มก. (ฉลากพิมพ์ไว้ 2 บรรทัด) โคลีน ไบทาร์เทรต (98%) 121.975 มก. สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. และสารสกัดอาร์ทิโชก 20 มก.

คนที่ตาเหลืองอยู่ ไม่ควรเริ่มผลิตภัณฑ์นี้เอง เพราะต้องรู้สาเหตุก่อนว่ามาจากตับหรือท่อน้ำดี ไม่มีส่วนประกอบใดในเม็ดนี้ที่มีงานวิจัยในคนเรื่องดีซ่าน ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าเม็ดนี้ทำให้ตาเหลืองลดลงหรือค่าบิลิรูบินเปลี่ยนแปลง

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ท่อน้ำดีอุดตัน: ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน ตาเหลืองร่วมกับอุจจาระสีซีดอาจมาจากท่อน้ำดีอุดตันได้ ต้องให้แพทย์ตรวจก่อน ส่วนประกอบมีสารสกัดขมิ้นชันและสารสกัดอาร์ทิโชก และงานศึกษาในอาสาสมัครสุขภาพดีพบว่าเคอร์คูมินเพียง 20 มก. ทำให้ถุงน้ำดีบีบตัว (ฉลากไม่ได้ระบุว่าสารสกัด 50 มก. มีเคอร์คูมินเท่าไร)
• •ความปลอดภัยต่อตับ: เครือข่ายเฝ้าระวังตับอักเสบจากยาของสหรัฐ (DILIN) รายงานตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย นอนโรงพยาบาล 5 ราย เสียชีวิตจากตับวาย 1 ราย
• •ผู้ป่วยตับแข็ง: แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งจึงไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) หรือยาต้านเกล็ดเลือด: มีส่วนประกอบ 4 ตัวที่เกี่ยวข้อง คือ ผงถั่วนัตโตะ (แหล่งวิตามินเค 2 ที่อาจรบกวนวาร์ฟาริน ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณ) โคเอนไซม์ คิวเท็น ผงเก๋ากี้ และวิตามินอี ต้องบอกแพทย์ก่อนเสมอ
• •ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• •หากระหว่างรับประทานมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) และพบแพทย์ทันที

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที