ขมิ้นชันกับไขมันพอกตับ ช่วยลดได้จริงไหม งานวิจัยในคนว่าอย่างไร

คำตอบสั้น: ยังสรุปไม่ได้ว่าขมิ้นชันช่วยลดไขมันพอกตับ งานวิเคราะห์รวมงานทดลองในคนให้ผลไม่ตรงกัน งานหนึ่ง 14 การทดลองพบว่า ไม่ได้ลดค่าตับ ALT และ AST อีกงาน 15 การทดลองพบว่า ALT ไม่ลด แต่ AST ลด สถาบันการแพทย์ผสมผสานแห่งชาติสหรัฐฯ (NCCIH) ระบุว่า ยังรู้ไม่พอจะสรุปว่ามีประโยชน์ และมีรายงานตับอักเสบจากผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน คนที่ค่าตับสูงหรือเป็นโรคตับจึงควรถามแพทย์ก่อน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •งานเดี่ยวที่ผลออกมาดี เช่น งานในอิหร่าน เป็นงานสั้น 8 สัปดาห์ และใช้สูตรเพิ่มการดูดซึม
• •งานวิเคราะห์รวมพบว่ายิ่งศึกษานานและขนาดยิ่งสูง ผลต่อค่าตับยิ่งน้อยลง และการเติมพริกไทยไม่ช่วย
• •เครือข่ายเฝ้าระวังของสหรัฐฯ รายงานตับอักเสบที่สัมพันธ์กับขมิ้นชัน 10 ราย เสียชีวิต 1 ราย
• •NCCIH เตือนว่าสูตรดูดซึมสูงอาจเป็นอันตรายต่อตับ
• •เคอร์คูมินทำให้ถุงน้ำดีบีบตัว คนมีนิ่วหรือท่อน้ำดีอุดตันต้องระวัง

งานวิจัยขมิ้นชันในผู้ป่วยไขมันพอกตับ วัดผลอะไร ใช้ขนาดเท่าไร

งานวิจัยส่วนใหญ่ใช้เคอร์คูมิน (curcumin) ซึ่งเป็นสารสำคัญในขมิ้นชัน และวัดผลจาก ค่าตับ ALT AST ปริมาณไขมันในตับจากอัลตราซาวด์ น้ำตาล ไขมันในเลือด และรอบเอว

ตัวอย่างงานที่ถูกอ้างถึงบ่อย คือ การทดลองแบบสุ่ม ปกปิดสองทาง ในอิหร่าน (Rahmani 2016)

• •ผู้เข้าร่วม: ผู้ป่วยไขมันพอกตับจากอัลตราซาวด์
• •สิ่งที่ให้: เคอร์คูมิน สูตรพิเศษที่เพิ่มการดูดซึม 500 มก. ต่อวัน ซึ่งเท่ากับเคอร์คูมิน 70 มก. เทียบกับยาหลอก
• •ระยะเวลา: 8 สัปดาห์
• •ผล: ไขมันในตับจากอัลตราซาวด์ดีขึ้นร้อยละ 78.9 เทียบยาหลอกร้อยละ 27.5 และค่าตับ น้ำตาล ไขมันในเลือดลดลง

ผลดูดี แต่มีข้อจำกัดสำคัญ คือ สั้นมาก ใช้สูตรดูดซึมพิเศษ และวัดไขมันด้วยอัลตราซาวด์ ซึ่งแนวทางไทยระบุว่าบอกปริมาณไขมันเป็นตัวเลขไม่ได้ อ่านเพิ่มที่ ตรวจอัลตร้าซาวด์ไขมันพอกตับ

ผลรวมของงานวิจัยอยู่ในระดับใด

เมื่อรวมหลายงานเข้าด้วยกัน ผลไม่ชัดเท่างานเดี่ยว

• •Malik 2024 วิเคราะห์รวม 14 งานทดลองทางคลินิก พบว่าเคอร์คูมิน ไม่ได้ลดค่า ALT, AST, ALP, น้ำตาลสะสม HbA1c หรือดัชนีมวลกายอย่างมีนัยสำคัญ พบเพียงรอบเอวและไตรกลีเซอไรด์ลดลง
• •Aragón-Vela 2024 วิเคราะห์รวม 15 การทดลองแบบสุ่ม 835 คน พบว่า ALT ไม่ลด แต่ AST ลด ผลแต่ละงานต่างกันมาก การเติมพริกไทย (piperine) ไม่ช่วยเรื่องค่าตับ และพบว่ายิ่งศึกษานานและขนาดยิ่งสูง ผลต่อค่าตับยิ่งน้อยลง

NCCIH สรุปว่ามีงานวิจัยขมิ้นชันในไขมันพอกตับจำนวนมาก แต่ ยังรู้ไม่พอที่จะสรุปว่ามีประโยชน์ต่อสุขภาพด้านใด งานเบื้องต้นบอกว่าอาจปรับตัวชี้วัดบางตัว แต่ยังไม่ชัดว่าตัวไหน

ข้อจำกัดที่ NCCIH ชี้ คือผลิตภัณฑ์เคอร์คูมินแต่ละยี่ห้อมี ปริมาณเคอร์คูมินจริงต่างกัน และมักผสมสารจากพืชอื่น จึงเทียบงานวิจัยกันยาก

สรุปภาพรวมงานวิจัยขมิ้นชันด้านอื่น ๆ อ่านได้ที่ ขมิ้นชันมีประโยชน์อะไร หลักฐานว่าอย่างไร

ขมิ้นชันทำให้ตับอักเสบได้ไหม

ได้ในบางราย แม้จะพบไม่บ่อย

เครือข่ายเฝ้าระวังตับอักเสบจากยาของสหรัฐอเมริกา (DILIN) รายงานในปี 2023 ว่าพบ ผู้ป่วยตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย ระหว่างปี 2004–2022

• •นอนโรงพยาบาล 5 ราย เสียชีวิตจากตับวาย 1 ราย
• •มักเกิดหลังเริ่มกิน 1–4 เดือน
• •เป็นผู้หญิง 8 ราย อายุกลางราว 56 ปี
• •พบบ่อยในผู้ที่มียีน HLA-B*35:01
• •3 ใน 7 ผลิตภัณฑ์ที่ตรวจได้ มีพริกไทยดำผสม
• •ผู้วิจัยเห็นว่ามีแนวโน้มพบมากขึ้น

รายงานแบบนี้ บอกความถี่ไม่ได้ แต่บอกว่าเกิดขึ้นได้จริง

NCCIH ระบุเพิ่มว่า สูตรเคอร์คูมินที่เพิ่มการดูดซึม อาจเป็นอันตรายต่อตับ ส่วนขมิ้นชันแบบธรรมดาน่าจะปลอดภัยเมื่อใช้ในขนาดแนะนำ 2–3 เดือน และ ถ้ามีอาการของตับเสียหาย เช่น อ่อนเพลีย คลื่นไส้ เบื่ออาหาร ปัสสาวะสีเข้ม ตัวเหลือง ให้หยุดผลิตภัณฑ์ขมิ้นชันทันทีและพบแพทย์ ผลข้างเคียงด้านอื่นอ่านที่ ผลข้างเคียงขมิ้นชันต่อตับและกระเพาะ

คนค่าตับสูงกินขมิ้นชันได้ไหม

ควรถามแพทย์ก่อน และไม่ควรเริ่มเองระหว่างที่ยังหาสาเหตุไม่เจอ เหตุผล 3 ข้อ

1. 1ขมิ้นชันเองเป็นสาเหตุตับอักเสบได้ ถ้ากินระหว่างค่าตับสูง แพทย์จะแยกไม่ออกว่าค่าที่ขึ้นมาจากโรคเดิมหรือจากขมิ้นชัน คู่มืออายุรศาสตร์ รพ.รามาธิบดี ระบุว่าการหาสาเหตุค่าตับสูงต้องถามเรื่องสมุนไพร ลูกกลอน ยาชุดทุกครั้ง
2. 2หลักฐานเรื่องลดค่าตับยังไม่ตรงกัน ตามงานวิเคราะห์รวมข้างต้น
3. 3คณะแพทยศาสตร์ศิริราชแนะนำให้ผู้ป่วยไขมันพอกตับหลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่อาจมีผลข้างเคียงต่อตับ และแนวทางโรคตับแข็งของไทยแนะนำว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรกินอาหารเสริมหรือสมุนไพร

ถ้ากินอยู่แล้ว ให้นำกล่องไปให้แพทย์ดูในนัดครั้งหน้า และบอกให้ชัดว่ากินมานานเท่าไร ส่วนการกินขมิ้นเป็นเครื่องเทศในแกงตามปกติ ไม่ใช่ประเด็นเดียวกับการกินสารสกัดเป็นเม็ด

ทำไมคนท่อน้ำดีอุดตันห้ามใช้ และคนมีนิ่วในถุงน้ำดีต้องถามแพทย์ก่อน

เพราะเคอร์คูมินทำให้ถุงน้ำดีบีบตัว การศึกษาในอาสาสมัครสุขภาพดี (Rasyid 1999 และ 2002) พบว่า

• •เคอร์คูมิน 20 มก. ทำให้ถุงน้ำดีมีขนาดเล็กลงราว 29% ภายใน 2 ชั่วโมง
• •40 มก. ราว 51% และ 80 มก. ราว 72%

เมื่อถุงน้ำดีบีบตัวแต่ทางออกถูกอุด จึงเป็นเหตุผลที่ผลิตภัณฑ์ขมิ้นชันหลายชนิดมีคำเตือน ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน ข้อควรรู้คืองานนี้ไม่ได้ทำในผู้ป่วยนิ่ว จึงเป็นการอธิบายเหตุผลของคำเตือน ไม่ใช่การพิสูจน์ว่าเกิดอันตรายในทุกคน

อาการท่อน้ำดีอุดตันและอาการที่ต้องรีบไปโรงพยาบาล อ่านที่ ท่อน้ำดีอุดตัน อาการเป็นยังไง

ขมิ้นชันกับยาละลายลิ่มเลือด ต้องระวังไหม

ต้องระวังและบอกแพทย์ก่อน คนที่ใช้ ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) หรือยาต้านเกล็ดเลือด (เช่น แอสไพริน โคลพิโดเกรล) ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มสมุนไพรทุกชนิด รวมถึงขมิ้นชัน เพราะผลิตภัณฑ์สมุนไพรหลายตัวมีส่วนประกอบอื่นผสม รายละเอียดเรื่องขมิ้นชันกับยาแต่ละกลุ่มอ่านที่ ขมิ้นชันกินกับยาได้ไหม

ห้ามหยุดยาละลายลิ่มเลือดเพื่อจะกินสมุนไพรแทน ยากลุ่มนี้ป้องกันลิ่มเลือดอุดตันในหัวใจและสมอง

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องขมิ้นชันกับตับ

ได้ยินว่าขมิ้นชันบำรุงตับ กินทุกวันยิ่งดี จริงไหม ไม่มีหลักฐานรองรับ NCCIH ระบุว่ายังรู้ไม่พอจะสรุปประโยชน์ และมีรายงานตับอักเสบ โดยเฉพาะสูตรดูดซึมสูง

ได้ยินว่าขมิ้นชันเป็นสมุนไพรไทย ธรรมชาติจึงปลอดภัย จริงไหม ไม่จริงเสมอไป รายงาน DILIN แสดงว่าตับอักเสบเกิดได้จริง

ได้ยินว่าต้องกินคู่พริกไทยดำถึงจะได้ผล จริงไหม งานวิเคราะห์รวมของ Aragón-Vela พบว่าการเติมพริกไทยไม่ได้ช่วยเรื่องค่าตับ และในรายงาน DILIN มีหลายผลิตภัณฑ์ที่ผสมพริกไทยดำ

สิ่งที่มีหลักฐานชัดกว่าสำหรับไขมันพอกตับ คือ การลดน้ำหนักอย่างน้อยร้อยละ 5–10 ตามแนวทางไทย พ.ศ. 2569 อ่านต่อที่ ไขมันพอกตับคืออะไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. วันละ 1 เม็ด ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ตามฉลาก ได้แก่

• •สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. — ฉลากไม่ระบุปริมาณเคอร์คูมิน และไม่ได้ระบุว่าเป็นสูตรดูดซึมพิเศษ งานของ Rahmani ใช้สูตรพิเศษ 500 มก. ต่อวัน (เคอร์คูมิน 70 มก.) จึง เทียบกับเม็ดนี้โดยตรงไม่ได้ เพราะไม่ทราบว่าสารสกัด 50 มก. มีเคอร์คูมินเท่าไร งานวิเคราะห์รวมในผู้ป่วยไขมันพอกตับยังให้ผลไม่ตรงกัน

ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ลดไขมันในตับหรือทำให้ค่าตับเปลี่ยน และยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง

ข้อควรระวัง: ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน ซึ่งสอดคล้องกับงานที่พบว่าเคอร์คูมินขนาด 20–80 มก. ทำให้ถุงน้ำดีบีบตัว (ส่วนประกอบมีสารสกัดอาร์ทิโชก 20 มก. ด้วย) เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน มีนมและถั่วเหลือง ส่วนประกอบมีผงถั่วนัตโตะ 100 มก. (ฉลากไม่ระบุปริมาณวิตามินเค 2) ผงเก๋ากี้ โคเอนไซม์ คิวเท็น และวิตามินอี ซึ่งเกี่ยวข้องกับยาต้านการแข็งตัวของเลือด ผู้ที่ใช้ยาวาร์ฟารินหรือยาต้านเกล็ดเลือดต้องปรึกษาแพทย์ก่อน

แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ข้อ 8.5 แนะนำว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต ผู้ที่เป็นไวรัสตับอักเสบหรือมีค่าตับสูง ให้นำกล่องไปปรึกษาแพทย์ก่อนทุกครั้ง หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ เบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ไม่ใช่ยาที่แพทย์สั่ง) และพบแพทย์ทันที

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที