ขมิ้นชันอาการข้างเคียง มีโทษไหม กัดกระเพาะไหม และเรื่องตับที่ต้องรู้

คำตอบสั้น: ขมิ้นชันมีอาการข้างเคียงได้จริง ที่พบบ่อยคืออาการทางเดินอาหาร เช่น คลื่นไส้ กรดไหลย้อน ไม่สบายท้อง ท้องเสีย ส่วนที่ร้ายแรงแต่พบไม่บ่อยคือ ตับเสียหาย ซึ่งมีรายงานผู้ป่วยจริง ผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตันห้ามใช้ และผู้ที่มีนิ่วในถุงน้ำดี ตั้งครรภ์ หรือใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •NCCIH ระบุว่าขมิ้นชันชนิดกินอาจทำให้คลื่นไส้ อาเจียน กรดไหลย้อน ไม่สบายท้อง ท้องเสีย หรือท้องผูก
• •เครือข่ายเฝ้าระวังตับอักเสบจากยาของสหรัฐฯ รายงานผู้ป่วยตับเสียหายที่เกี่ยวกับขมิ้นชัน 10 ราย นอนโรงพยาบาล 5 ราย เสียชีวิต 1 ราย
• •ถ้ามีอาการอ่อนเพลีย คลื่นไส้ เบื่ออาหาร ปัสสาวะสีเข้ม หรือตัวเหลืองตาเหลือง ให้หยุดทันทีแล้วไปพบแพทย์
• •ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน เพราะขมิ้นชันกระตุ้นการหลั่งน้ำดีและทำให้ถุงน้ำดีบีบตัว
• •ต้องระวังเมื่อใช้คู่ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด และยาบางกลุ่มที่ผ่านเอนไซม์ตับ

ขมิ้นชันมีอาการข้างเคียงอะไรบ้าง

อาการที่พบได้ส่วนใหญ่อยู่ในระบบทางเดินอาหาร

NCCIH ของสหรัฐฯ ระบุว่าขมิ้นชันชนิดกินอาจทำให้

• •คลื่นไส้ อาเจียน
• •กรดไหลย้อน
• •ไม่สบายท้อง
• •ท้องเสีย หรือท้องผูก

เอกสารของหน่วยงานยาแห่งสหภาพยุโรป (EMA) ระบุเพิ่มว่าอาจมี ปากแห้ง มีลมในท้อง และระคายเคืองกระเพาะเล็กน้อย และบอกตรง ๆ ว่ายังไม่ทราบว่าพบบ่อยแค่ไหน

อาการเหล่านี้ส่วนใหญ่ไม่รุนแรง แต่ถ้าเป็นต่อเนื่องหรือเป็นมากขึ้น ควรหยุดแล้วปรึกษาเภสัชกร ไม่ใช่ทนกินต่อ

ขมิ้นชันกัดกระเพาะไหม คนเป็นโรคกระเพาะกินได้ไหม

ขมิ้นชันระคายเคืองกระเพาะได้ในบางคน EMA ระบุอาการระคายเคืองกระเพาะไว้ในหัวข้ออาการไม่พึงประสงค์ และ NCCIH ระบุกรดไหลย้อนกับอาการไม่สบายท้องไว้เช่นกัน

ในอีกด้านหนึ่ง ข้อบ่งใช้ของขมิ้นชันในเอกสารไทยคืออาการแน่นจุกเสียด ท้องอืด ท้องเฟ้อ และในเอกสารยุโรปคืออาการอิ่มแน่น ย่อยช้า มีลมในท้อง คนจำนวนมากจึงเข้าใจว่าขมิ้นชันใช้กับปัญหากระเพาะได้ทุกแบบ ซึ่งไม่ถูกต้องนัก

คนที่เป็นโรคกระเพาะหรือแผลในกระเพาะอยู่ ควรถามแพทย์ที่ดูแลก่อน เพราะ อาการปวดท้องเรื้อรังต้องหาสาเหตุให้ได้ก่อน และถ้ากินแล้วแสบท้องมากขึ้นให้หยุด

ถ้ามีอาการต่อไปนี้ ให้ไปพบแพทย์ทันที ไม่ใช่ปรับขนาดขมิ้นชันเอง

• •อุจจาระสีดำเหนียวคล้ายยางมะตอย หรือมีเลือดปน
• •ปวดท้องรุนแรง
• •อาเจียนบ่อย

ขมิ้นชันมีผลต่อตับไหม มีรายงานตับอักเสบจริงไหม

มีรายงานจริง และหน่วยงานทางการของสหรัฐฯ เตือนไว้ชัด

NCCIH ระบุว่ามีผลิตภัณฑ์เคอร์คูมินชนิดที่ทำให้ดูดซึมดีขึ้นขายอยู่มาก และ มีรายงานตับเสียหายในบางคนที่ใช้สูตรเหล่านี้

เครือข่ายเฝ้าระวังตับอักเสบจากยาของสหรัฐฯ (DILIN) รวบรวมผู้ป่วยระหว่างปี 2004–2022 พบผู้ป่วยตับเสียหายที่เกี่ยวข้องกับขมิ้นชัน 10 ราย

• •ทั้ง 10 รายพบตั้งแต่ปี 2011 เป็นต้นมา และ 6 รายพบตั้งแต่ปี 2017
• •นอนโรงพยาบาล 5 ราย เสียชีวิตจากตับวายเฉียบพลัน 1 ราย
• •อาการมักเกิดหลังเริ่มกิน 1–4 เดือน
• •7 ใน 10 รายมียีน HLA-B*35:01
• •3 ใน 7 ผลิตภัณฑ์ที่นำมาตรวจมีพริกไทยดำผสมอยู่

ผู้วิจัยตั้งข้อสังเกตว่ากรณีเพิ่มขึ้นในสหรัฐฯ อาจเพราะคนใช้มากขึ้น หรือใช้คู่พริกไทยดำมากขึ้น

ข้อจำกัดที่ต้องรู้คือ นี่เป็นรายงานชุดผู้ป่วย บอกไม่ได้ว่าเกิดบ่อยแค่ไหน และผู้ป่วยส่วนใหญ่เป็นคนผิวขาว แต่บอกได้ชัดว่าความเสี่ยงนี้มีอยู่จริง

ผู้ที่มีค่าตับผิดปกติอยู่แล้ว ควรอ่าน ค่าตับสูง กินอาหารเสริมและสมุนไพรได้ไหม และ ค่าตับ SGOT SGPT สูง หมายความว่าอะไร ประกอบ

อาการเตือนเรื่องตับที่ต้องหยุดแล้วไปพบแพทย์

NCCIH แนะนำว่าถ้าสังเกตเห็นอาการเหล่านี้ ให้หยุดผลิตภัณฑ์ขมิ้นชันหรือเคอร์คูมินทันที แล้วไปพบแพทย์

• •อ่อนเพลียผิดปกติ
• •คลื่นไส้
• •เบื่ออาหาร
• •ปัสสาวะสีเข้ม
• •ตัวเหลือง ตาเหลือง

เวลาไปพบแพทย์ให้นำกล่องผลิตภัณฑ์ทุกตัวที่กินอยู่ไปด้วย เพราะแพทย์ต้องรู้ชื่อและปริมาณเพื่อประเมิน

อาการแพ้ขมิ้นชันเป็นอย่างไร

ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุอาการไม่พึงประสงค์ของขมิ้นชันไว้ว่า ผิวหนังอักเสบจากการแพ้ ส่วน NCCIH ระบุว่าการทาเคอร์คูมินบนผิวอาจทำให้เกิดลมพิษหรืออาการคัน

ผู้ที่เคยแพ้ขมิ้นชันมาก่อนเป็นกลุ่มที่ห้ามใช้ตามเอกสารของมหิดล

ถ้ากินแล้วมีผื่นคัน ให้หยุดแล้วปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร แต่ถ้ามี ปากบวม ตาบวม หรือหายใจลำบาก ให้โทร 1669 ทันที

ขมิ้นชันใครห้ามกิน โรคอะไรห้ามกิน

เอกสารของศูนย์ข้อมูลสมุนไพร ม.มหิดล และ EMA สรุปได้ดังนี้

• •ท่อน้ำดีอุดตัน ห้ามใช้
• •นิ่วในถุงน้ำดี ถุงน้ำดีอักเสบ มหิดลระบุว่าห้ามใช้หรือใช้ได้เฉพาะภายใต้การดูแลของแพทย์ เพราะขมิ้นชันกระตุ้นการหลั่งน้ำดี อาจทำให้อักเสบหรืออุดตันมากขึ้น
• •ผ่าตัดถุงน้ำดีออกแล้ว มหิดลระบุว่ายังไม่มีข้อห้าม แต่ควรใช้ด้วยความระมัดระวังและเฝ้าสังเกตอาการ
• •โรคตับและโรคทางเดินน้ำดีอื่น ๆ EMA ไม่แนะนำ
• •หญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตร EMA ไม่แนะนำ และ NCCIH ระบุว่าการใช้ขมิ้นชันเสริมระหว่างตั้งครรภ์อาจไม่ปลอดภัย
• •เด็ก ยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยเพียงพอ

ทำไมเรื่องถุงน้ำดีถึงสำคัญ งานวิจัยในอาสาสมัครสุขภาพดี 12 คน พบว่าเคอร์คูมินครั้งเดียวเพียง 20–80 มิลลิกรัม ทำให้ถุงน้ำดีบีบตัวลงราว 34–72% ภายใน 2 ชั่วโมง ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร ม.มหิดล อธิบายว่าในผู้ที่มีนิ่วหรือถุงน้ำดีอุดตัน ฤทธิ์กระตุ้นการหลั่งน้ำดีนี้อาจทำให้อักเสบหรืออุดตันมากขึ้น

ขมิ้นชันห้ามกินกับยาอะไร ต้องหยุดก่อนผ่าตัดไหม

ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร ม.มหิดล ระบุให้ ระวังการใช้ร่วมกับยา 4 กลุ่ม

1. 1ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือที่มักเรียกว่ายาละลายลิ่มเลือด
2. 2ยาต้านเกล็ดเลือด เช่น แอสไพริน
3. 3ยาที่ถูกเปลี่ยนรูปผ่านเอนไซม์ CYP450 เพราะเคอร์คูมินยับยั้งเอนไซม์ CYP3A4 และ CYP1A2 แต่กระตุ้นเอนไซม์ CYP2A6
4. 4ยาเคมีบำบัดบางชนิด เพราะเคอร์คูมินอาจต้านฤทธิ์ยา

ยาเบาหวานและยาอื่น ๆ ที่เราไม่ได้ระบุชื่อไว้ ไม่ได้แปลว่าปลอดภัย แต่แปลว่าเอกสารที่เราเปิดตรวจไม่ได้เจาะจงไว้ ให้ถามเภสัชกรโดยยื่นรายการยาทั้งหมด อ่านเพิ่มที่ ขมิ้นชันกับยาประจำตัว ข้อที่ต้องบอกแพทย์

ก่อนผ่าตัดหรือทำฟัน ต้องแจ้งทีมที่ดูแลว่ากินขมิ้นชันอยู่ โดยเฉพาะคนที่ใช้ยาต้านเกล็ดเลือดร่วมด้วย และให้ทีมแพทย์เป็นผู้กำหนดว่าต้องหยุดเมื่อไร อ่านขั้นตอนได้ที่ ก่อนผ่าตัดต้องหยุดอาหารเสริมไหม

ได้ยินว่าสมุนไพรจากธรรมชาติไม่มีผลข้างเคียง จริงไหม

ไม่จริง ขมิ้นชันเป็นตัวอย่างที่ชัด

• •ทำให้ถุงน้ำดีบีบตัวได้ตั้งแต่ปริมาณระดับสิบมิลลิกรัม
• •มีรายงานตับเสียหายถึงขั้นเสียชีวิต
• •มีผลต่อเอนไซม์ที่ใช้เปลี่ยนรูปยา

NCCIH แนะนำว่าคนที่ใช้ยาใด ๆ อยู่ควรคุยกับแพทย์ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์สมุนไพร เพราะสมุนไพรบางชนิดกับยาบางตัวส่งผลต่อกันในทางที่เป็นอันตรายได้

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าแคร์ (Beta Care)

เบต้าแคร์ (Beta Care) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0066 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 510 มก. ฉลากระบุให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล

• •สารสกัดขมิ้นชัน 50 มก. ต่อแคปซูล — ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณเคอร์คูมิน และไม่ได้ระบุว่าเป็นสูตรดูดซึมพิเศษ งานวิจัยเรื่องถุงน้ำดีที่กล่าวไปข้างต้นใช้เคอร์คูมิน 20–80 มก. ครั้งเดียว ส่วนแคปซูลมีสารสกัดขมิ้นชัน 50 มก. ซึ่งไม่ทราบว่ามีเคอร์คูมินเท่าไร จึงเทียบกันตรง ๆ ไม่ได้ แต่ข้อมูลนี้แสดงว่าปริมาณระดับสิบมิลลิกรัมก็มีผลต่อถุงน้ำดีได้ จึงเป็นเหตุผลที่ฉลากเขียนคำเตือนว่า ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน
• •ข้อควรระวังเรื่องตับ นิ่วในถุงน้ำดี และยาต้านการแข็งตัวของเลือดในบทความนี้ ใช้กับผลิตภัณฑ์ที่มีขมิ้นชันทุกชนิด รวมทั้งผลิตภัณฑ์นี้ด้วย
• •คำเตือนอื่นบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน มีผลิตภัณฑ์จากถั่วเหลือง

ถ้ามีอาการเตือนเรื่องตับที่กล่าวไว้ข้างบน ให้หยุดแล้วไปพบแพทย์พร้อมกล่อง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าแคร์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการรุนแรงเฉียบพลัน เช่น เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที