ไตรกลีเซอไรด์สูงกินยาอะไร ต่างจากยาลดคอเลสเตอรอลอย่างไร

คำตอบสั้น: ยาที่ใช้กับไตรกลีเซอไรด์สูงโดยตรงคือ ยากลุ่มไฟเบรต เช่น fenofibrate และ gemfibrozil และ โอเมกา-3 ขนาดยา ส่วนสแตตินเป็นยาหลักสำหรับลด LDL แต่ลดไตรกลีเซอไรด์ได้บ้าง แพทย์เลือกยาตามระดับไตรกลีเซอไรด์ ค่า LDL และความเสี่ยงโรคหัวใจของแต่ละคน ยาทุกตัวต้องกินต่อเนื่องตามสั่ง ห้ามหยุดเองแม้ค่ากลับมาปกติ

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •แนวทางเวชปฏิบัติของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ พ.ศ. 2567 ระบุว่ายาไฟเบรตลดไตรกลีเซอไรด์ได้ร้อยละ 20–35 และเพิ่ม HDL ร้อยละ 6–18
• •สแตตินลด LDL ได้ร้อยละ 21–55 ตามชนิดและขนาดยา
• •fenofibrate ชนิดแคปซูลและเม็ดธรรมดาควรกินพร้อมอาหาร ส่วน gemfibrozil กินวันละ 2 ครั้ง ก่อนอาหารเช้าและเย็น 30 นาที
• •โอเมกา-3 ที่แพทย์สั่งมีส่วนประกอบต่างจากน้ำมันปลาอาหารเสริมทั่วไป ผลจึงอาจไม่เท่ากัน
• •กินยาแล้วยังต้องคุมอาหาร และห้ามหยุดยาเอง

ยาลดไตรกลีเซอไรด์มีกี่กลุ่ม

ตามแนวทางไทยและ NHLBI ของสหรัฐฯ ยาที่ใช้กับไตรกลีเซอไรด์มีดังนี้

• •ไฟเบรต (fibrates) เช่น fenofibrate, gemfibrozil, pemafibrate เป็นกลุ่มที่ใช้ลดไตรกลีเซอไรด์โดยตรง
• •โอเมกา-3 ขนาดยา ทั้งแบบ EPA ผสม DHA และแบบ EPA อย่างเดียว (pure EPA) ขนาด 2–4 กรัมต่อวัน
• •สแตติน (statins) ยาหลักสำหรับ LDL ซึ่ง NHLBI ระบุว่าใช้ลดไตรกลีเซอไรด์ได้ด้วย
• •ezetimibe NHLBI ระบุว่าใช้ร่วมกับอาหารที่ดีต่อสุขภาพได้

ยากลุ่มไฟเบรตทำงานต่างจากสแตตินอย่างไร

ไฟเบรตมุ่งที่ไตรกลีเซอไรด์ สแตตินมุ่งที่ LDL ตัวเลขจากตารางยาในแนวทางไทยแสดงให้เห็นชัด

• •สแตติน เช่น atorvastatin, simvastatin, rosuvastatin ลด LDL ร้อยละ 21–55 เพิ่ม HDL ร้อยละ 2–10
• •ไฟเบรต ลดไตรกลีเซอไรด์ร้อยละ 20–35 เพิ่ม HDL ร้อยละ 6–18
• •โอเมกา-3 ขนาด 2–4 กรัมต่อวัน ลดไตรกลีเซอไรด์ร้อยละ 20–50

ด้านกลไก MedlinePlus อธิบายว่า gemfibrozil ลดการสร้างไตรกลีเซอไรด์ที่ตับ ส่วน fenofibrate เร่งกระบวนการธรรมชาติที่ร่างกายใช้กำจัดไขมันออก ทั้งสองตัวลดได้ทั้งคอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์ ความต่างระหว่างไขมันแต่ละตัวอ่านได้ที่ ค่าไขมันในเลือดแต่ละตัวบอกอะไร

fenofibrate คือยาอะไร

fenofibrate เป็นยากลุ่มไฟเบรตที่ใช้ลดคอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์ มีหลายรูปแบบและหลายขนาด เช่น 100, 145, 160, 200 และ 300 มก. ตามชนิดของเม็ดยา แนวทางไทยระบุว่าต้องระวังในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง และการใช้ยากลุ่มนี้ต้องคำนึงถึงค่าการทำงานของไต (eGFR)

gemfibrozil คือยาอะไร

gemfibrozil เป็นยากลุ่มไฟเบรตอีกตัว ขนาดในแนวทางไทยคือ 600–1,200 มก. ต่อวัน MedlinePlus ระบุว่ายาช่วยคุมไตรกลีเซอไรด์สูงและ HDL ต่ำ แต่ไม่ได้ทำให้หาย และแนวทางไทย ไม่แนะนำให้ใช้ gemfibrozil ร่วมกับสแตติน

ทำไมบางคนได้ยาสองกลุ่มพร้อมกัน

เพราะไขมันผิดปกติหลายตัวพร้อมกัน หรือค่าสูงมากจนยาตัวเดียวไม่พอ NHLBI ระบุว่าไตรกลีเซอไรด์ที่สูงมากอาจต้องใช้ยามากกว่า 1 ชนิด และแนวทางไทยให้ใช้โอเมกา-3 ขนาดสูงร่วมกับไฟเบรตได้ในผู้ที่ไตรกลีเซอไรด์สูงมาก

แต่การจับคู่ยาไม่ได้ช่วยทุกกรณี แนวทางไทยระบุว่า

• •การให้ไฟเบรตร่วมกับสแตติน ไม่ได้ลดโรคหัวใจเพิ่ม เมื่อเทียบกับสแตตินอย่างเดียว แต่ fenofibrate ในผู้เป็นเบาหวานช่วยชะลอโรคจอตาและลดการรักษาด้วยเลเซอร์
• •ไม่แนะนำ gemfibrozil ร่วมกับสแตติน
• •ผู้ที่มีความเสี่ยงโรคหัวใจสูงและได้สแตตินแล้ว แต่ไตรกลีเซอไรด์ยังอยู่ที่ 150–499 มก./ดล. แนะนำ pure EPA ขนาด 4 กรัมต่อวัน

การเลือกยาจึงขึ้นกับแพทย์ ผู้ป่วยไม่ควรขอเพิ่มหรือตัดยาตัวใดเอง

ยาลดไตรกลีเซอไรด์กินตอนไหน

ข้อมูลจาก MedlinePlus และแนวทางไทย

• •fenofibrate กินวันละ 1 ครั้ง ชนิดแคปซูลและเม็ดธรรมดา กินพร้อมอาหาร เพราะแนวทางไทยระบุว่าอาหารเพิ่มการดูดซึมยา ส่วนชนิดออกฤทธิ์นานแบบแคปซูลกินพร้อมหรือไม่พร้อมอาหารก็ได้ ชนิดเม็ดออกฤทธิ์นานต้องกลืนทั้งเม็ด ห้ามหัก เคี้ยว หรือบด
• •gemfibrozil กินวันละ 2 ครั้ง ก่อนอาหารเช้าและเย็น 30 นาที เวลาเดิมทุกวัน
• •ถ้ากินยาจับไขมันกลุ่ม bile acid resin เช่น cholestyramine ร่วมด้วย ต้องเว้นระยะห่างจากยาไฟเบรตตามที่แพทย์หรือเภสัชกรกำหนด
• •ลืมกินยา MedlinePlus ให้กินทันทีที่นึกได้ ถ้าใกล้เวลามื้อถัดไปให้ข้ามมื้อที่ลืม ห้ามกินเบิ้ล

เวลากินสแตตินแต่ละตัวอธิบายแยกไว้ที่ ยาลดไขมันกินตอนไหนดีที่สุด

ผลข้างเคียงที่ต้องสังเกต

ผลข้างเคียงที่พบได้ ให้บอกแพทย์ถ้าเป็นมากหรือไม่หาย (MedlinePlus)

• •fenofibrate: ท้องผูก ท้องเสีย แสบร้อนกลางอก ปวดหลัง แขน ขา ปวดศีรษะ ปวดข้อ
• •gemfibrozil: ปวดท้อง แสบร้อนกลางอก

อาการที่ต้องติดต่อแพทย์ทันที ไม่ต้องรอวันนัด

• •ปวด กดเจ็บ หรืออ่อนแรงของกล้ามเนื้อ โดยเฉพาะถ้ามีไข้ร่วม
• •ปวดท้องด้านขวาบน หรือปวดระหว่างสะบัก คลื่นไส้ อาเจียน
• •ขาข้างหนึ่งบวม แดง ร้อน และเจ็บ
• •ตาพร่ามัว (gemfibrozil)
• •ผื่นพุพองหรือผิวลอก

ถ้ามี อาการข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้โทร 1669 ทันที เพราะเป็นอาการที่อาจกระทบการหายใจ ซึ่งกรมสนับสนุนบริการสุขภาพจัดเป็นเกณฑ์ฉุกเฉินวิกฤต

• •หายใจลำบาก หอบเหนื่อยรุนแรง หรือเจ็บเวลาหายใจ
• •ไอเป็นเลือด
• •หน้า คอ ลิ้น ริมฝีปาก หรือตาบวม กลืนลำบาก

แนวทางไทยระบุเพิ่มว่า ถ้าปวดกล้ามเนื้อ อ่อนแรง ร่วมกับค่าเอนไซม์กล้ามเนื้อ (CK) สูงเกิน 10 เท่าของค่าปกติ อาจเป็นภาวะกล้ามเนื้อลายสลาย ซึ่งแนวทางให้แพทย์หยุดสแตตินทันที ภาวะนี้แพทย์เป็นผู้ประเมินจากผลเลือด ผู้ป่วยมีหน้าที่แจ้งอาการให้เร็ว ดูเรื่องผลข้างเคียงของสแตตินเพิ่มได้ที่ ยาลดไขมันผลข้างเคียงมีอะไรบ้าง

น้ำมันปลาขนาดยาต่างจากน้ำมันปลาอาหารเสริมอย่างไร

ต่างกันทั้งส่วนประกอบ ขนาด และการควบคุมคุณภาพ NHLBI ระบุว่าโอเมกา-3 แบบเข้มข้นตามใบสั่งแพทย์ผลิตต่างจากโอเมกา-3 อาหารเสริม และอาหารเสริมไม่ได้รับอนุมัติจาก อย. สหรัฐฯ ให้ใช้กับไตรกลีเซอไรด์สูง ศูนย์ NCCIH อธิบายเช่นกันว่าส่วนประกอบของยาโอเมกา-3 ไม่เหมือนอาหารเสริมทั่วไป ผลจึงอาจไม่เท่ากัน

ตัวเลขที่ช่วยเทียบ

• •แนวทางไทยใช้โอเมกา-3 ขนาดมากกว่า 2 กรัมต่อวัน เมื่อไตรกลีเซอไรด์เกิน 500 มก./ดล. และ pure EPA 4 กรัมต่อวัน ในผู้เสี่ยงสูง
• •NCCIH สรุปงานรวม 23 การศึกษาว่า EPA และ DHA ลดไตรกลีเซอไรด์ราวร้อยละ 15 แต่ไม่เปลี่ยนไขมันตัวอื่น
• •ตารางยาในแนวทางไทยระบุข้อควรระวังของโอเมกา-3 ขนาดยาว่า เลือดออกง่าย

ผู้ที่กินยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาละลายลิ่มเลือดควรถามแพทย์ก่อนเริ่มน้ำมันปลาทุกชนิด อ่านเพิ่มได้ที่ โอเมกา-3 คืออะไร และ น้ำมันปลาห้ามกินกับยาอะไร

ไตรกลีเซอไรด์สูงควรกินวิตามินอะไร มีหลักฐานไหม

ยังไม่มีวิตามินตัวใดที่แนวทางไทยแนะนำให้ใช้ลดไตรกลีเซอไรด์ วิตามินที่มีงานวิจัยมากที่สุดคือ ไนอะซิน (วิตามินบี 3) ขนาดยา ซึ่งเพิ่ม HDL และลดไตรกลีเซอไรด์ได้ แต่ผลการทดลองใหญ่ไม่ดีอย่างที่คาด

• •งาน AIM-HIGH ในผู้ป่วยโรคหลอดเลือด 3,414 คนที่ได้สแตตินอยู่แล้ว ให้ไนอะซินออกฤทธิ์นาน 1,500–2,000 มก. ต่อวัน ไตรกลีเซอไรด์ลดจาก 164 เหลือ 122 มก./ดล. แต่ เหตุการณ์โรคหัวใจไม่ลดลง จนยุติการศึกษาก่อนกำหนดเพราะไม่ได้ผล
• •แนวทางไทยไม่แนะนำให้ใช้ไฟเบรตหรือไนอะซินร่วมกับสแตตินในผู้เป็นเบาหวานที่ไตรกลีเซอไรด์สูง เพราะไม่ลดโรคหัวใจเพิ่ม

ไนอะซินขนาดนี้เป็นขนาดยา ไม่ใช่ขนาดในวิตามินรวม ไม่ควรซื้อกินเอง เรื่องวิตามินกับไขมันโดยรวมอ่านได้ที่ คอเลสเตอรอลสูงกินวิตามินอะไร และ อาหารเสริมใช้แทนยาไม่ได้

กินยาแล้วยังต้องคุมอาหารไหม

ต้องคุม MedlinePlus ระบุในข้อมูลยาทั้ง fenofibrate และ gemfibrozil ให้กินอาหารไขมันต่ำ คอเลสเตอรอลต่ำ และทำตามคำแนะนำเรื่องอาหารและการออกกำลังกาย แนวทางไทยระบุว่าถ้า LDL ไม่ถึงเป้า แพทย์จะตรวจก่อนว่ากินยาสม่ำเสมอหรือไม่ และแนะนำให้ปรับพฤติกรรมก่อนเปลี่ยนการรักษา

ยาและอาหารเสริมบางชนิดมีปฏิกิริยากัน ควรแจ้งแพทย์และเภสัชกรทุกครั้งว่ากินอะไรอยู่ อ่านหลักทั่วไปได้ที่ ยากับสารอาหารที่ต้องระวัง

ค่าปกติแล้วหยุดยาเองได้ไหม

ไม่ได้ MedlinePlus ระบุว่า fenofibrate ลดไขมันได้ เฉพาะตอนที่ยังกินยาอยู่ ให้กินต่อแม้รู้สึกสบายดี และห้ามหยุดโดยไม่ปรึกษาแพทย์ ส่วน gemfibrozil คุมไตรกลีเซอไรด์ได้แต่ไม่ได้ทำให้หาย

ค่าที่ปกติหลังกินยาคือ ผลของยา ถ้าหยุด ค่ามักกลับขึ้น แพทย์อาจปรับขนาดยาตามผลตรวจเลือดซึ่งเป็นการตัดสินของแพทย์ อ่านเพิ่มที่ ยาลดไขมันต้องกินตลอดชีวิตไหม

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่ใช่ยาลดไขมัน เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. วันละ 1 แคปซูล ต่อแคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. วิตามินซี 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

เทียบกับยาในบทความนี้

• •ส่วนประกอบหลักเป็น น้ำมันพืช 3 ชนิด รวมราว 0.5 กรัม ไม่ใช่โอเมกา-3 จากปลา และไม่ใช่ไฟเบรต
• •งานรวมผลการทดลองในคนของน้ำมันคาโนลา (27 งาน) และน้ำมันรำข้าว (11 งาน) ใช้น้ำมันระดับปรุงอาหารทั้งวัน พบผลต่อ LDL แต่ ไม่พบผลต่อไตรกลีเซอไรด์
• •ไฟโตสเตอรอล 2 มก. ต่างจากขนาดที่แนวทางไทยแนะนำ (แพลนท์สตานอลวันละ 2 กรัม) ราว 1,000 เท่า

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ไตรกลีเซอไรด์หรือค่าไขมันอื่นเปลี่ยน ผู้ที่ได้ยาลดไขมันอยู่ต้องกินยาต่อตามแพทย์สั่ง

ข้อควรระวัง: ผลิตภัณฑ์มีวิตามินอี ซึ่งในขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน หรือยาต้านเกล็ดเลือด เช่น แอสไพริน โคลพิโดเกรล ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากขนาดหลายร้อยมิลลิกรัมขึ้นไป แต่ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่ม และมีแอล-อาร์จินีน ซึ่งงานวิจัย VINTAGE MI ในผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย (ขนาดวันละ 9 กรัม) พบผู้เสียชีวิตในกลุ่มอาร์จินีนมากกว่า ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที